De vaste lasten voor inwoners stijgen in 2027 met ongeveer tien procent. Daar heeft de gemeenteraad woensdagavond mee ingestemd. Een voorstel van de oppositie om te bezuinigen op het aantal wethouders of om de groei van het ambtenarenapparaat een halt toe te roepen kreeg geen meerderheid. Daar tegenover staat dat de gemeente volop blijft investeren in leefbaarheid, woningen, zorg en buurthuizen.
In de gemeenteraad stond woensdagavond de gemeentebegroting centraal: waar wordt geld aan uitgegeven en waar komen de inkomsten vandaan? In 2027 wordt er ongeveer 1,6 miljard euro uitgegeven. Ruim zeventig procent van dit geld komt van het Rijk en bijna dertig procent komt uit gemeentelijke belastingen, leges en gemeentelijke eigendommen.
De begroting is daarmee voor 2027 sluitend. Dat is ook in 2028 nog het geval, maar vanwege het zogenaamde ‘ravijnjaar’, waarin gemeenten structureel minder geld van het Rijk ontvangen, worden er vanaf 2029 rode cijfers geschreven. Uiteindelijk stemden 36 raadsleden voor de begroting en 9 tegen. Het belastingplan, dat onder andere bestaat uit het verhogen van de OZB met ongeveer vijf procent en vijf procent indexatie, werd met dezelfde aantallen aangenomen.
Aantal ambtenaren en wethouders
“Bij de behandeling van de begroting worden vandaag heel veel moties ingediend door partijen die het beleid willen bijsturen of iets extra’s willen toevoegen”, vertelde Leendert van der Laan van Partij voor het Noorden. “Bij een deel van de moties is ambtelijke capaciteit nodig om het uit te kunnen voeren, terwijl er in het ambtenarenapparaat al sprake is van een hoog ziekteverzuim en het college zelf voordraagt om een reductie van tien procent door te voeren. Wij denken dat het qua ambtenaren wel wat minder mag. Daarbij kan het college ook naar zichzelf kijken: het voorstel om één wethouder weg te strepen, krijgt onze instemming. Als je reductie toepast, zul je zelf ook het goede voorbeeld moeten nemen.”
De VVD stelde voor om zelfs twee wethouders weg te strepen. Rik Heiner (VVD): “We hebben hele capabele wethouders. Zij hebben zo weer een baan, waardoor zij ook geen gebruik hoeven te maken van de wachtgeldregeling.”
Linda Wijnalda-Dussel van Partij voor de Dieren reageerde daarop: “Wethouders hebben een hele drukke agenda. Ze zijn in gesprek met inwoners en ondernemers. Dat is nu juist een punt waar Partij voor het Noorden altijd op hamert.” Van der Laan kaatste terug: “Maar dat geldt ook voor ambtenaren. Die doen ook heel belangrijk werk. Toch gaan we daar tien procent reductie toepassen. Je zult af moeten dwingen dat je anders en slimmer gaat werken. Dat is de opdracht die er dan ligt.”
“Als gemeente laten we de vaste lasten stijgen met tien procent”
Van der Laan toonde zich eveneens niet blij met de lastenverzwaring voor inwoners: “We merken het in de supermarkt, we merken het bij de benzinepomp. Als gemeente laten we de vaste lasten stijgen met tien procent. Dat is drie keer de inflatie. Wij vinden dat het allemaal wat minder mag.”
Jint Hoeksema van het CDA bracht daar tegenin: “Een OZB-verhoging is niet prettig. Maar dat hebben we niet zonder reden gedaan, omdat we anders andere ambities niet meer kunnen financieren.”
Van der Laan: “Komend jaar stijgt het ambtenarenapparaat met zo’n zeventig tot tachtig fte. Een gemiddelde ambtenaar kost anderhalve ton. Als je er honderd wegbezuinigt: reken uit je winst. Op dit moment hebben we 370 miljoen euro aan personeelslasten, wat heel fors is. Wij kiezen er nu voor om een lastenverzwaring bij de inwoners neer te leggen. Dat is heel makkelijk omdat inwoners er weinig over kunnen zeggen. Als televisie-aanbieder A de prijs met 10 procent omhoog schroeft ga je naar bedrijf B. Maar in een gemeente heb je die keuze niet, of je moet willen verhuizen.”
D66 luidt de noodklok: “Dit is alarmfase 3”
D66 sloot zich bij die kritische woorden aan. Jim Lo-A-Njoe: “De randvoorwaarde is een financieel gezonde gemeente. Groningen zal niet morgen failliet zijn, maar we zien wel dat in deze begroting moeilijke keuzes vooruitgeschoven worden. De komende jaren is de begroting nog sluitend, maar daarna ontstaan tekorten. De accountant waarschuwt er ook voor dat ons risicoprofiel sneller groeit dan onze buffer. Voor ons is dat alarmfase 3. In deze gemeente wordt de verantwoordelijkheid daarvoor bij het Rijk neergelegd. En ja, het Rijk heeft een financiële muur neergezet. Die muur zien we al een aantal jaren staan. Dan kun je niet met volle snelheid blijven rijden en ertegenaan botsen waarbij je dan zegt dat het niet jouw schuld is. Wij als raad bepalen welke risico’s we nemen. Daarom vragen wij om een ‘plan B’.”
Daar reageerde Jeffry van Hoorn van PRO op: “Waar wil D66 dan op bezuinigen?”
Lo-A-Njoe: “Als gemeente willen we heel veel zelf doen, dat zou wat minder kunnen. We hebben veel vastgoed in bezit, dat is niet altijd nodig. Ook denken we dat het heel verstandig is om een stresstest uit te voeren: want stel dat we te maken krijgen met een hogere rente, dat we door netcongestie veel minder woningen kunnen bouwen en dat de bouwkosten hoger komen te liggen: wat gaat dat dan voor onze financiële situatie betekenen?” De wethouder reageerde later dat een VNG-stresstest al wordt uitgevoerd, en dat ze deze resultaten wel wil delen.
Lo-A-Njoe vestigde ook de aandacht op het meetellen van stille reserves in de begroting. Het gaat om aandelen die onverkoopbaar zijn: “Het gaat om een bedrag van 50 miljoen euro. Geen van de andere G6-gemeenten doet dit. Door dit wel te doen, houden we onszelf echt voor de gek, want het is geen geld dat op de bankrekening staat.”
Ondertussen stijgen de vaste lasten met tien procent. Lo-A-Njoe: “Daarbij gaat het vaak over het frame arm en rijk. Maar daartussen zit de middengroep: een groep mensen die hard werkt en keurig de rekeningen betaalt. Het zijn de leraren, de kleine ondernemers. En die komen hierdoor klem te zitten.” Ook stelde D66, net als de VVD, voor om de reclamebelasting af te schaffen. De belasting is qua grondslag klein, terwijl de uitvoeringskosten erg hoog zijn.
Keuzes vanuit solidariteit en verbondenheid
Het bleek gedurende de avond een lastige spagaat. Elke partij is zich bewust van de cijfers voor de komende jaren. Maar ga je daarop voorsorteren? Of houd je juist zoveel mogelijk voorzieningen in stand?
Jeffry van Hoorn van PRO verdedigde de koers van het college: “Politiek draait om het maken van keuzes. Keuzes hoe wij onze toekomst vormgeven. Keuzes komen voort uit onze waarden. De belangrijkste voor mijn fractie is dat we solidariteit hebben met alles wat leeft en met onze toekomst. Iedere euro die we vandaag niet investeren in een groene en klimaatbestendige gemeente, kan ons morgen meer kosten.”
De SP sloot zich daar bij aan. Hans de Waard ging met name in op het gevaar van maatschappelijke vervreemding: “Het is iets dat ik vrij vaak voel. Buren die elkaar niet meer kennen. Inwoners die steeds vaker tegenover elkaar komen te staan. Mensen die de aansluiting verliezen, die verslaafd of dakloos raken. Vervreemding zien we ook in onze eigen omgeving: kapitalisten zien natuur pas als product als het waarde heeft en dood is. Kijk naar de hitte van afgelopen zomer waarbij in de noordelijke wijken groen ontbreekt en de gevolgen daarvan groot zijn. Mijn fractie ziet een college dat daarin andere keuzes maakt: dat investeert en daarmee problemen aanpakt. Welk Groningen zien we dan? We zien een Groningen waar je goede zorg krijgt, waar betaalbare woningen zijn, waar mensen op elkaar kunnen rekenen en waar er naar elkaar wordt omgekeken. Of kiezen we voor de andere weg waarbij we de woningnood voort laten duren, mensen zich terugtrekken in hun eigen wereld en er geen onderlinge verbondenheid is?”
Bezuinigingen op jeugdzorg
Wethouder Mirjam Wijnja (PRO) van Financiën toonde zich trots op de voorliggende begroting: “Met deze begroting laten we zien wat wij als college belangrijk vinden. Hoe we het geld gaan investeren, dat was best wel een ingewikkelde puzzel. Ook omdat we in deze begroting een grote bezuiniging hebben moeten verwerken. Maar wat mij betreft is het gelukt om dit op een eerlijke manier te doen.”
Daarmee doelde Wijnja op de jeugdzorg, die vanaf 2027 minder geld van de Rijksoverheid krijgt. Ondanks het wegvallen van die Rijksmiddelen wordt er door de gemeente nog wel geïnvesteerd en wordt er vanuit de gemeentekas in 2027 meer geld aan jeugdzorg uitgegeven dan in het afgelopen jaar.
Wijnja benadrukte opnieuw dat alles een politieke keuze is: “We kijken twee jaar vooruit, terwijl we veel dingen nog niet weten. Wat er daarna gaat gebeuren, dat weten we nog niet. Daarom accepteren we op dit moment dat op termijn de begroting niet sluitend zal zijn, anders gaat het niet lukken.”
Veel lof voor VVD die tegenbegroting presenteert
Veel complimenten in de zaal waren er voor de fractie van de VVD. Verschillende partijen gaven in hun woordvoeringen aan dat het anders moest, maar bleven vervolgens onduidelijk over de vraag op welke manier plannen dan bekostigd moesten worden. De VVD kwam daarentegen met een uitgewerkte tegenbegroting. Ook liet de partij inwoners via een online spel keuzes maken over hoe zij het geld zouden verdelen.
Wethouder Wijnja: “Ik ben heel blij met deze tegenbegroting omdat het laat zien hoe je de puzzel ook kunt leggen. Alles wat je doet is namelijk een politieke keuze. Het is interessant om dat inkijkje te krijgen in hoe die puzzel dan gelegd wordt. Maar, wij zullen deze tegenbegroting niet steunen. De VVD wil fors bezuinigen op de cultuursector, terwijl wij daar juist in willen investeren. Dat geldt ook voor gebieden als armoede, minima en bijzondere bijstand. Daar denken we precies tegenovergesteld over.”
Rik Heiner van de VVD lichtte de tegenbegroting toe: “Wij willen een andere koers varen. Wij kiezen voor lage lasten, voor meer ruimte voor inwoners en ondernemers, bereikbare wijken en dorpen en een gemeente die dienstbaar is. We zien dat de veiligheid onder druk staat: daarom willen we cameratoezicht in de hele binnenstad regelen. Als het gaat om de financiële robuustheid: in de begroting van de gemeente gaan we meer geld uitgeven dan er binnenkomt. De bezuinigingen op jeugdzorg vind ik heel pijnlijk. Terwijl we andere keuzes kunnen maken: de OZB kan omlaag, de parkeerkosten kunnen omlaag en daarvoor in de plaats kunnen we minder investeren in zaken die niet tot de kerntaken van de gemeente behoren.”
Daarvoor keek de VVD ook kritisch naar het aantal ambtenaren. Heiner: “In 2022 had de gemeente 12 ambtenaren per 1.000 inwoners. Nu zijn dat er 15. Elke keer blijft het ambtenarenapparaat doorgroeien. Dat komt omdat je alles maar blijft doen, terwijl we ons beter kunnen houden aan de kerntaken. Financieel spelen we met vuur, waarbij we de rekening bij volgende generaties leggen.” Voor de tegenbegroting van de VVD was uiteindelijk geen meerderheid te vinden: 40 raadsleden stemden tegen, 5 voor.
PVV en FvD: “Focus op kerntaken in plaats van idealen”
Ook de PVV maakte zich grote zorgen. Kelly Blauw: “De vaste lasten stijgen met bijna 10 procent, de afvalstoffenheffing stijgt met 9,81 procent en de rioolheffing stijgt met 8,11 procent. We gaan meer betalen en het is onduidelijk wat inwoners daarvoor terugkrijgen. Het is belangrijk om te realiseren dat niet iedere ambitie uitgevoerd hoeft te worden. Uiteindelijk gaat het niet om hoeveel geld je uitgeeft, maar om wat je met het geld doet.”
Anna Westerhof van Forum voor Democratie benadrukte dat niet elke verandering een verbetering is: “Wat geven we voorrang en welke lasten leggen we bij inwoners? Wij vinden dat in deze begroting het belang van inwoners niet voorop staat, maar dat het vooral gaat om de ambities van het college. Groningen houdt eraan vast om in 2035 CO2-neutraal te zijn, er zijn doelstellingen op het gebied van diversiteit en ondernemers hebben te maken met stijgende lasten. Voor wie maken we de begroting? Voor inwoners die elke maand de rekening betalen, of voor het gemeentebestuur dat haar idealen probeert te verwezenlijken? We zien dat er de komende jaren tekorten dreigen. Onze oproep is om je te richten op de kerntaken: openbare orde en veiligheid, goed bereikbare wegen en een betrouwbare dienstverlening.”
CDA pleit voor noaberschap
Het CDA gebruikte haar woordvoering met name om het belang van noaberschap te onderstrepen. Jint Hoeksema: “De afgelopen periode zien we in deze raadszaal dat we hard zijn op de inhoud, maar ook harder worden op de relatie. Mijn fractie vindt het jammer dat de toon verhardt. We moeten blijven samenwerken en het samen blijven doen.”
Hoeksema vertelde een persoonlijke anekdote: ze liep onlangs met haar vader door de Oosterstraat, waar ze iemand statiegeldflesjes uit een prullenbak zagen halen, terwijl er ook veel afval op straat belandde. “Mijn vader wilde die persoon aanspreken. Ik zei: doe dat nou niet, je weet niet wat er gebeurt. Maar pap zei: waar zijn we als we elkaar niet meer durven aan te spreken en geen verantwoordelijkheid meer voor elkaar nemen?”
Hoeksema vervolgde: “Onze samenleving is individualistischer geworden. We hebben minder oog voor elkaar en we spreken elkaar niet meer aan. Daarom vinden we het belangrijk dat we kunnen blijven investeren in het versterken van gemeenschappen en ontmoetingsplekken zoals dorpshuizen, en in sport, jeugd- en ouderenzorg.”
Wethouder ontraadt moties
Gedurende de avond deden partijen verschillende voorstellen om het beleid bij te sturen. Bijvoorbeeld het afschaffen van de reclamebelasting. Wethouder Wijnja: “Deze motie ontraden we. Mocht deze motie wel aangenomen worden, dan hebben we te maken met een structureel gat in de begroting.” Wel liet de wethouder weten met een evaluatie te komen. Het voorstel om de belasting af te schaffen kreeg uiteindelijk 17 stemmen voor en 28 tegen.
Ook over het bezuinigen op het ambtenarenapparaat en het schrappen van wethouders was Wijnja duidelijk: “Het is een bewuste keuze geweest om te kiezen voor het huidige aantal wethouders. Voor alles geldt: welk middel gebruiken we om een doel te bereiken? We vinden het heel belangrijk dat wethouders actief zijn in regionale en landelijke netwerken en lobbyverenigingen. Ook is het belangrijk om te investeren in de contacten in dorpen en wijken.”
Lo-A-Njoe van D66 reageerde: “We hebben nooit gezegd dat er een wethouder weg moet. Maar tien procent reductie kan ook betekenen dat elke wethouder iets inlevert en dat het college daarmee het goede voorbeeld laat zien.” Wijnja antwoordde stellig: “Dat verandert niks aan mijn antwoord.”
Dat gold ook voor het voorgestelde stopzetten van de groei van het aantal ambtenaren: “Je hebt te maken met een organisatieontwikkeling. Het is niet zo dat we vandaag op een knop drukken en dat er dan van alles gebeurt. Het gaat stap voor stap.” Van der Laan (Partij voor het Noorden): “Het college stelt zelf een reductie van het ambtenarenapparaat voor van 10 procent. Wanneer merken we daar iets van? Want het wordt dus vooruitgeschoven, en ondertussen groeit de organisatie maar door.” Wijnja gaf aan dat het doel van tien procent reductie is gesteld voor de jaren 2030 of 2031. De motie om de ambtelijke groei per direct te bevriezen werd uiteindelijk verworpen met 29 stemmen tegen en 16 voor.
SP: “We zijn niet boos, wel teleurgesteld”
Hans de Waard van de SP blikte aan het eind van de avond terug op de bijdragen en sprak zijn zorgen uit: “Als ik terugblik op het debat, valt mijn fractie op dat veel partijen grote woorden hebben geuit over de begroting: hoe het niet deugt en hoe het niet kan. En ik moet toegeven: op de lange termijn ziet het er inderdaad niet fraai uit. Maar als ik het college hoor, kan mijn fractie zich goed vinden in de stappen die gezet worden. We zorgen ervoor dat de lichten in de buurthuizen blijven branden en dat de zwembaden openblijven. Ondertussen komt de oppositie met stevige kritiek dat wij de lasten verzwaren en doorschuiven naar volgende generaties. Natuurlijk staat het iedereen vrij om te zeggen wat hij of zij wil. Maar vervolgens wordt er, met uitzondering van de VVD, niet benoemd waar het geld dan wél vandaan moet komen. Ik denk dat de mensen die dit debat volgen daar wel op gehoopt hadden. We zijn niet boos, maar wel teleurgesteld.”
