De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) stopt, ondanks aanhoudende kritiek, niet met de samenwerking met de Israëlische oudheidkundige dienst IAA voor onderzoek naar de Dode Zeerollen. Volgens de universiteit is de samenwerking nodig om de eeuwenoude manuscripten goed te kunnen onderzoeken. De RUG zegt dat dit geen steun betekent voor het Israëlische overheidsbeleid en geen oordeel inhoudt over wie eigenaar is van de rollen.
Het onderzoek kreeg eind juni 2,5 miljoen euro Europese subsidie om vijf jaar lang onderzoek te doen naar de herkomst en vervaardiging van de Dode Zeerollen. De manuscripten zijn meer dan tweeduizend jaar oud en gelden als de oudste overgebleven teksten van het jodendom en het christendom.
Maar de samenwerking ligt sindsdien onder vuur. In augustus zochten pro-Palestijnse organisaties en een groep hoogleraren de media op om de RUG te laten stoppen met deelname aan het onderzoeksproject. De organisaties vinden dat het onderzoek niet alleen wetenschappelijk is, maar ook politiek is geworden nadat de Dode Zeerollen na het begin van de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en Gaza zijn overgebracht naar het Israël Museum. De RUG reageerde kort daarna afwijzend op de kritiek en liet weten het onderzoek als strikt wetenschappelijk te zien, los van de huidige politieke situatie in Israël, de Palestijnse gebieden en Gaza.
De hoogleraren lieten het daar niet bij zitten. In een brief lieten achttien hoogleraren vorige maand aan het universiteitsbestuur weten geen genoegen te nemen met de verklaring die de RUG in augustus gaf voor de doorlopende samenwerking van de RUG met het Israëlisch Instituut van Oudheden (IAA). Volgens de critici kan het onderzoek niet los worden gezien van de politieke situatie. De rollen werden gevonden in een gebied wat nu door Israël is bezet op de Westelijke Jordaanoever en staan sinds de bezetting onder beheer van Israëlische instellingen. Volgens de tegenstanders geeft de RUG door samenwerking erkenning aan een instelling van de bezettende staat. Ook vinden ze dat de universiteit rekening moet houden met de Palestijnse aanspraken op het culturele erfgoed.
‘Onderzoek is geen politiek’
De RUG stelt nu, in tegenstelling tot augustus, dat onderzoekers hun werk niet alleen kunnen doen met digitale afbeeldingen en bestaande tekstedities nodig. Onderzoekers moeten ook de fysieke manuscripten kunnen bekijken en onderzoeken. De IAA beheert het grootste deel van de rollen en zonder samenwerking met deze instelling kan een belangrijk deel van het onderzoek niet doorgaan, zo stelt de universiteit.
Maar de RUG benadrukt nogmaals dat samenwerken met de huidige beheerder niet betekent dat ze daarmee ook de eigendom van de manuscripten erkent. Er bestaan verschillende Israëlische, Palestijnse en Jordaanse aanspraken op het erfgoed, maar daar doet het onderzoek volgens de RUG geen uitspraken over: “Vragen over herkomst en eigendom worden niet beslecht en de rechten en aanspraken van anderen worden niet terzijde geschoven. Het onderzoek neemt geen standpunt in over territoriale soevereiniteit of enige exclusieve hedendaagse aanspraak op dit erfgoed.”
Volgens de RUG moet hedendaagse politiek niet bepalen welke vragen wetenschappers over de oudheid mogen onderzoeken: “Academische samenwerkingen blijven onderworpen aan ethische toetsing. Tegelijkertijd mogen hedendaagse politieke standpunten niet voorschrijven welke vragen onderzoekers over de oudheid mogen stellen of tot welke conclusies zij mogen komen.”
