Donkere wolken pakken zich samen boven het Stadhuis. Hoewel de gemeentelijke begroting voor de komende twee jaar nog dekkend is, mede door een stijging van de lokale lasten met circa tien procent in 2027, dreigt vanaf 2029 een structureel financieel tekort dat kan oplopen van 12 tot wel 25 miljoen euro in 2032. In de raad heersen grote zorgen. Waar de een naar Den Haag wijst voor compensatie, wil de ander per direct de hand op de knip houden en snijden in de eigen organisatie.
“We hebben een ingewikkelde financiële puzzel te leggen”, zegt wethouder Mirjam Wijnja (PRO) van Financiën. “Voor de komende twee jaar kunnen we een sluitende begroting presenteren. Ondertussen gebeurt er landelijk van alles, waarbij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) nu al een bom heeft gelegd onder de samenwerkingsagenda met het kabinet. Ondertussen zien we dat het qua jeugdzorg niet de goede kant opgaat. Dat betekent dat ook wij een probleem hebben met onze toekomstige agenda’s. En dat roept de vraag op hoe wij bezuinigingen kunnen realiseren waarbij we ook kritisch kijken naar onze eigen organisatie.”
Volgende week neemt de gemeenteraad een definitief besluit over de begroting voor volgend jaar. Woensdag was er in verschillende debatten uitgebreid de ruimte voor partijen om hun visie op de deelprogramma’s te delen. Feit is dat de begroting, zoals die er nu ligt, voor alle inwoners voelbaar zal zijn.
PVV en Partij voor het Noorden: “De inwoner betaalt de rekening”
“Als wij de begroting lezen, komen wij tot de conclusie dat de inwoner de rekening mag gaan betalen”, stelde Kelly Blauw van de PVV. “De Onroerende Zaakbelasting (OZB) wordt volgend jaar verhoogd met 4,58 procent plus vijf procent indexatie, waardoor de totale lasten met tien procent zullen stijgen. De WOZ-waarde stijgt volgend jaar gemiddeld met 7,30 procent, de afvalstoffenheffing stijgt met 9,80 procent (van 283 naar 310 euro voor een eenpersoonshuishouden, en van 402 naar 441 euro voor een driepersoonshuishouden) en de rioolheffing stijgt met 8 procent van 178 naar 193 euro.”
Blauw vervolgde: “Het college wijst voortdurend naar het Rijk dat gemeenten kort op de financiën. Mijn fractie mist keuzes over hoe we de uitgaven omlaag kunnen brengen. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten, maar ook die schouders hebben een grens. De werkende middenklasse heeft steeds meer moeite om de broek op te houden; elk jaar komt er iets bij. De rekening wordt simpelweg verplaatst naar de inwoners.”
De PVV staat daarin niet alleen. Leendert van der Laan van de Partij voor het Noorden sloot zich bij de kritiek aan: “De woonlasten zullen volgend jaar met tien procent stijgen. Dat helpt niet om de inflatie te beteugelen en de gemeente betaalbaar te houden voor iedereen. Een villabewoner zal er niet wakker van liggen, maar het gaat ons om de middengroep. Iemand die nu huurt, zal straks moeilijker de overstap kunnen maken naar een koopwoning, terwijl we zo graag beweging willen zien op de woningmarkt waarbij huurwoningen beschikbaar komen voor starters.”
Daar reageerde Joren van Veen (PRO) op: “De OZB wordt verhoogd met gemiddeld vijf euro per maand. Als je een huis kunt kopen, maakt die vijf euro toch het verschil niet?” Van der Laan kaatste direct terug: “Het is geen vijf euro, het is veel meer. Daarnaast hebben inwoners ook te maken met een stijging van hun energielasten, boodschappen en benzine die duurder worden, en ook het treinkaartje waar meer voor betaald moet worden.”
De Partij voor het Noorden mist in de plannen concrete bezuinigingsvoorstellen: “Bezuinigingen zijn niet leuk, maar wel onomkoombaar. Het evenwicht moet er zijn. Wat je kunt doen is snijden in je eigen organisatie. Je kunt vandaag nog een personeelsstop invoeren in plaats van dat je nog groter gaat worden. Als partij zouden wij heel graag harde doelstellingen zien.”
Peter Rebergen van de ChristenUnie vroeg zich af of dat nu al nodig is: “Bezuinigingen moeten we met elkaar doen, waarbij vooruitkijken goed is. Maar in deze begroting is dit nu nog niet nodig, toch?” Voor Van der Laan reden om een vergelijking te maken: “Neem de Rijksuniversiteit Groningen. Zij moeten het met 25 procent minder geld doen en moeten nu hele vreemde sprongen maken. Dat wil je als gemeente voorkomen. Regeren is vooruitzien. Als je nu al weet dat er hele moeilijke jaren aankomen, moet je daarop anticiperen. Als het dan zover is, val je minder hard.”
Jint Hoeksema van het CDA reageerde eveneens kritisch op de roep om nu al te snijden: “Als we nu daarop anticiperen, moeten we zwembaden of dorpshuizen sluiten. Terwijl de mogelijkheid bestaat dat het Rijk later alsnog met geld over de brug komt. Is dat dan de oplossing?” Van der Laan herhaalde dat het gemeentelijk apparaat nog altijd met tientallen voltijdsbanen groeit en dat een personeelsstop verstandig zou zijn. “Doe je dat niet, dan moet je over drie jaar wellicht mensen gedwongen ontslaan. Komt het Rijk wel over de brug, dan kun je aflossen op de enorme schuldenbult die we hebben. De wendbaarheid van onze gemeente staat onder druk, waardoor er geen ruimte is voor tegenvallers. En die tegenvallers gaan komen, dat garandeer ik u.”
D66 wil stresstest, accountant waarschuwt voor risico’s
D66 kon zich vinden in de zorgen over de risico’s. Raadslid Jim Lo-A-Njoe stelde voor om een integrale stresstest uit te voeren: “In deze stresstest zou ruimte moeten zijn voor meerdere risico’s die op ons af kunnen komen. Denk aan netcongestie waardoor we ineens minder huizen kunnen bouwen in Meerstad of Stadshavens, tegenvallers bij WarmteStad of een stijgende rente. Het zijn geen ondenkbare risico’s.”
D66 maakt zich ook grote zorgen over de lastenstijging voor inwoners: “Dit ligt ver boven het landelijk gemiddelde. Ondertussen wil mijn partij graag blijven investeren in woningen en sport, en willen we bij tegenwind niet direct de hand op de knip leggen. Maar wie wil investeren, moet wel de financiële basis op orde hebben. We zien echter dat het risicoprofiel sneller groeit dan onze buffers. Besluiten die we nu nemen, leggen beslag op keuzes die ver voorbij deze raadsperiode gaan.”
Dit sluit aan bij de recente waarnemingen van de accountant: die waarschuwde het gemeentebestuur al dat het risicoprofiel sneller groeit dan de financiële buffer en dat de Strategische Investeringsagenda, met grote projecten zoals Martiniplaza, Kardinge, de oeververbinding Oosterhamrikzone en het nieuwe muziekcentrum, zwaar drukt op toekomstige raadsperiodes.
SP sluit verdere OZB-verhoging niet uit
Andere partijen vinden de lastenverzwaring daarentegen alleszins redelijk. Hans de Waard van de SP: “Ook hier zien we dat geld de maatstaf der dingen is waarbij aan alles een prijskaartje zit. De problemen waar we tegenaan lopen worden veroorzaakt door het Rijk dat niet met geld over de brug komt, maar wel steeds meer taken bij ons neerlegt. Als wij daardoor een dorpshuis sluiten, zijn het de inwoners die naar ons kijken.”
Cassandra Hensen van de VVD was het daar niet mee eens: “U wijst naar Den Haag, maar als gemeente zijn we zelf verantwoordelijk door risico’s in te calculeren.” De Waard: “Dat is precies mijn punt. Als wij hier bezuinigen kijken mensen naar ons, maar Den Haag veroorzaakt dit. Het college kiest voor een verhoging van de OZB. Dat is geen prettige stap, maar het blijft belangrijk dat we kunnen blijven investeren in het oplossen van problemen. Bovendien is Groningen niet de enige gemeente die de lasten verhoogt.”
Hensen wees op de vervolgstappen: “Het gaat om een verhoging van tien procent in 2027, met de ruimte om dit de komende jaren verder te verhogen.” De Waard verdedigde de koers: “Het sluiten van voorzieningen is ook niet aantrekkelijk. Het armoedebeleid willen we bijvoorbeeld zoveel mogelijk in de benen houden. En als dan de keuze voorligt tussen een lastenverhoging of investeren in belangrijke onderwerpen, weet mijn fractie waar de voorkeur ligt.” Hensen bracht daarop een alternatief in: “De gemeente beschikt ook over heel veel vastgoed. Dat kun je toch ook verkopen, zeker omdat we daar weinig inkomsten uit halen?” De Waard reageerde: “In een deel van dit vastgoed zitten onze zwembaden. Op andere plekken houden we vastgoed aan omdat het er maatschappelijk niet goed gaat, zodat we bij kunnen sturen.”
PRO zou bewoners van villa’s meer OZB willen laten betalen
Joren van Veen (PRO) sloot zich aan bij de SP: “Gemeenten zijn voor zo’n zeventig tot tachtig procent afhankelijk van geld uit Den Haag. Als de plannen van het kabinet niet worden aangepast, krijgen wij fors minder geld. De gevolgen daarvan zijn groot. Conservatieve partijen gaan in zo’n geval vaak keihard bezuinigen, maar daarmee maak je een gemeente kapot. We hebben een wooncrisis, de energietransitie gaat te langzaam, de kloof tussen arm en rijk wordt groter en de biodiversiteit neemt af: dat vraagt niet om minder actie, maar om méér.”
Over de OZB zei PRO: “In delen van de stad is er rijkdom. Ik zie villa’s waar twee auto’s voor de deur staan. Eigenlijk zou het mooi zijn als we deze mensen meer kunnen laten betalen, en mensen in een slecht geïsoleerd huis met een krakkemikkige fiets voor hun deur een lager tarief laten betalen. Helaas kan dat wettelijk niet.” Jim Lo-A-Njoe (D66) interrumpeerde: “U heeft het over arm en rijk, maar er is ook een middengroep. Wat is de boodschap aan hen?” Van Veen: “We vragen een hele redelijke bijdrage van 60 tot 70 euro per jaar.” Hensen (VVD): “Ik hoor PRO zeggen dat ze de OZB niet verder willen verhogen?” Van Veen: “Liever niet. Maar als het nodig is om voorzieningen open te houden, dan wellicht wel.”
Van der Laan (Partij voor het Noorden) haakte daar op in: “Als je de stukken leest, gaat het nu om een verhoging van tien procent en ook de komende jaren gaat het om verhogingen van dezelfde orde. Het gaat maar door.” Van Veen nuanceerde: “Het wordt met 5 procent verhoogd, en de eerstvolgende situatie dat het verder verhoogd zou kunnen worden is pas in 2029.” Van der Laan hield voet bij stuk: “Het is qua totale lastendruk geen vijf, maar tien procent.”
ChristenUnie en PvdD: “Hoe de wind waait kun je niet regelen, maar je kunt de zeilen wel goed zetten”
Peter Rebergen van de ChristenUnie toonde zich gematigd positief: “Wij zijn blij met de begroting. Er is het komende jaar voldoende geld beschikbaar om te kunnen investeren in wat belangrijk is. Maar we hebben wel zorgen over de toekomst, zeker als er te weinig financiële middelen van het Rijk naar de gemeenten gaan. De begroting is in 2027 en 2028 sluitend, mede omdat we in eerdere jaren geld hebben overgehouden: wie spaart, die heeft wat. Maar daarna wordt het een probleem.” Kelly Blauw (PVV) vroeg: “Welke keuzes zou de ChristenUnie maken?” Rebergen: “Nu maken we keuzes die geen directe schadelijke gevolgen hebben. Maar voor de toekomst is het belangrijk dat we samen een proces doorlopen waarin we ons voorbereiden op een zwaarder scenario.”
De fractie van Partij de Dieren kon zich daarin vinden. Ronan van Langen: “Deze begroting is geen droomscenario. Door de bezuinigingen op het Gemeentefonds ontkomen we niet aan moeilijke keuzes. Maar zoals mijn oma altijd zei: hoe de wind waait kun je niet regelen, maar je kunt wel de zeilen goed zetten. Als gemeente vergroten we de druk op Den Haag. We accepteren dat we straks geen sluitende begroting hebben; dat is een heel duidelijk signaal richting het kabinet. Want nu al voorsorteren en voorzieningen wegbezuinigen vindt mijn fractie onverantwoord. Als je eenmaal een voorziening weghaalt, is het vaak heel moeilijk om die weer te herstellen.”
Stadspartij en Student & Stad waken voor ‘hoop als strategie’
Ondanks dat zich een meerderheid aftekent die zal instemmen met de begroting, uitten fracties als Stadspartij 100% voor Groningen en Student & Stad kritiek. Yaneth Menger (Stadspartij): “We zeilen wel heel scherp aan de wind. Financieel is er steeds minder ruimte om tegenvallers op te vangen. De afgelopen jaren hebben we hier herhaaldelijk voor gewaarschuwd. Op papier is de begroting nu sluitend, maar onze financiële positie wordt steeds kwetsbaarder. Vanaf 2029 ontstaan er daadwerkelijke tekorten: eerst 5,6 miljoen, oplopend naar 8,4 miljoen in 2030 en uiteindelijk 25 miljoen in 2032.”
Volgens de Stadspartij is de voorgenomen formatiereductie bij de gemeente geen vrijblijvende ambitie. Menger keek daarbij ook kritisch naar grote projecten zoals Meerstad: “Is verder bouwen verantwoord? Het is geen gezonde strategie als je doorgaat puur omdat stoppen te duur is geworden. We wijzen maar al te graag naar het Rijk, terwijl we onze eigen verantwoordelijkheid hebben terwijl de broek steeds verder afzakt.”
Wieke van Heteren van Student & Stad vulde aan: “De begroting is de machinekamer van de gemeente, die moet in de basis op orde zijn. We zeilen met deze begroting heel scherp aan de wind. Dat er niet blind met de kaasschaaf wordt gezwaaid om functies weg te bezuinigen, dat steunen we, maar we maken ons grote zorgen over de aannames waarop de begroting rust. Er is de hoop dat Den Haag met geld komt, maar hoop is geen strategie. Hoe gaan we klappen opvangen als Den Haag ons in de kou laat staan? Waar is Plan B? Ondertussen zien we dat de lasten voor huurders sneller stijgen dan voor huiseigenaren, wat wij een zorgelijke ontwikkeling vinden.”
Wethouder Wijnja: “Politiek signaal richting Den Haag”
Wethouder Wijnja keek tevreden terug op de beraadslagingen: “Er is breed aandacht en zorg voor de plek waar we nu staan. Wat je ook vindt van de route die we afleggen, we zijn het erover eens dat er echt wat aan de hand is en dat we flink wat werk te verzetten hebben. En daarbij moeten we ons realiseren dat elke afslag een politieke afweging is. Wat is een noodzakelijke investering? Wat is degelijk financieel beleid? Dat zijn politieke keuzes.”
Wijnja benadrukte opnieuw de afhankelijkheid van het Rijk: “We zijn als gemeente voor meer dan zeventig procent afhankelijk van de Rijksoverheid. Als iemand in Den Haag aan die knop draait, heeft dat direct consequenties. Wat vandaag niet expliciet benoemd is, is dat de Rijksbezuiniging op het Gemeentefonds, wat ons als gemeente structureel 27 miljoen euro per jaar kost, al volledig is verwerkt in onze meerjarenplannen. Elke keuze die je maakt, heeft consequenties voor de puzzel. Het kabinet zei eerder samen verantwoordelijkheid te willen nemen, maar vervolgens gaat men vreemde dingen doen met het Jeugdzorgfonds (waarvoor Groningen vanaf 2028 jaarlijks 23,1 miljoen euro dreigt mis te lopen). Groningen is by far niet de enige gemeente die in de problemen komt als dit niet wordt opgelost.”
Wijnja reageerde tot slot direct op Student & Stad: “Hoop is wat mij betreft wél een mooie basis om samen te bouwen aan coalities met andere overheidslagen en te werken aan een krachtige lobby. Er zijn fracties die nu al oproepen om te anticiperen op wat komen gaat, maar daar kiezen wij bewust niet voor. Het feit dat wij voor de verre toekomst een niet-sluitende begroting presenteren, is een bewust politiek signaal richting Den Haag. Ondertussen gaan we niet achteroverleunen: we bereiden achter de schermen bezuinigingsmaatregelen voor die we kunnen inzetten als het echt nodig blijkt te zijn, met zo min mogelijk gevolgen voor onze inwoners. Maar we moeten de opgave ook niet groter maken dan hij is. De komende twee jaar hebben we de financiën strak in beeld, en over een Plan B blijven we doorlopend met de raad in gesprek.”
