De gemeenteraad is de grip op het sociaal domein en zorgstichting WIJ Groningen kwijt. Het is zelfs zo ernstig dat raadsleden uit voorzorg tegen goede zorgplannen stemmen, simpelweg omdat ze de financiële en maatschappelijke gevolgen niet meer kunnen overzien.
Dat blijkt uit een kritisch rapport van de Rekenkamer Groningen over het ‘samenspel’ in de zorg en jeugdhulp. Het sociaal domein, dat gaat over jeugdhulp, de Wmo en ondersteuning aan chronisch zieken en ouderen, is met tientallen miljoenen euro’s een van de grootste posten op de begroting. Sinds 2018 is de uitvoering grotendeels overgedragen aan Stichting WIJ Groningen. De reguliere opdracht van WIJ Groningen bedroeg in
2024 ruim 40 miljoen euro. Maar door een wildgroei aan ‘deelopdrachten’, schuivende taken en een onnavolgbaar digitaal archief, is WIJ Groningen voor de politiek veranderd in een oncontroleerbare black box. “Het kan daardoor voor raadsleden lijken alsof WIJ Groningen ‘overal’ bij betrokken is, zonder dat helder is waarvoor de organisatie precies verantwoordelijk is en waarvoor niet”, staat in het rapport.
De Rekenkamer trekt daarop een conclusie: de democratische controle functioneert niet naar behoren. Raadsleden zien door de bomen het bos niet meer. “Het is voorgekomen dat sommige raadsleden uit voorzorg tegen stemmen op belangrijke voorstellen of goede initiatieven, omdat zij geen grip hebben op het geheel en de effecten van een besluit daarmee niet kunnen overzien”, zo wordt geschreven.
Digitaal doolhof
Volgens het rapport is het niet waar dat raadsleden te weinig informatie krijgen. Het tegendeel is namelijk waar: het college stort een grote hoeveelheid aan nota’s en brieven uit over de politiek. Het probleem is de vindbaarheid en de samenhang. Zowel de raadsleden als de onderzoekers van de Rekenkamer zelf liepen hopeloos vast in het officiële Raadsinformatiesysteem (RIS), dat als ‘moeilijk navigeerbaar’ wordt bestempeld.
Om die ingewikkelde bureaucratie te omzeilen, zoeken raadsleden actief naar aanvullende duiding via informele kanalen. Achter de schermen wordt er regelmatig telefonisch of persoonlijk contact opgenomen met wethouders, ambtenaren en de directie van WIJ Groningen. De Rekenkamer wijst erop dat deze informele contacten en inzichten buiten de formele besluitvormingsmomenten om plaatsvinden, waardoor ze niet automatisch openbaar of formeel te traceren zijn. Dit zorgt voor een ongelijke kennispositie in de raad. Vooral kleinere fracties hebben door tijdsdruk en planning minder capaciteit om al deze bijeenkomsten bij te wonen of het informele netwerk te benutten. Het gevolg is dat de gemeenteraad als geheel geen goed beeld heeft van wat er speelt en het gezamenlijke overzicht kwijtraakt.
‘Te lief’
Opvallend is dat de Rekenkamer ook de politieke cultuur in het Stadhuis onder de loep neemt. Hoewel er tussen 2021 en 2025 maar liefst 35 keer is vergaderd over de jeugdzorg en welzijn, ontbreekt het aan scherpte. Het vuur wordt de verantwoordelijk wethouder, Eelko Eikenaar (SP), zelden echt aan de schenen gelegd.
Het Groningse debat wordt door de onderzoekers gekarakteriseerd als ‘constructief’ en ‘niet sterk gepolariseerd’. Dat klinkt gezellig, maar de Rekenkamer legt de vinger daarbij wel op de zere plek: raadsleden stellen amper vragen (slechts twaalf keer in vier jaar tijd) en moties gaan opvallend vaak over de raad zelf, waarin wordt gevraagd: “neem de raad mee in het proces”.
Wethouder Eikenaar erkent de complexiteit en de vage grenzen tussen de gemeente en WIJ Groningen, zo tekent hij op in het Dagblad van het Noorden: “Soms lopen ze door elkaar. Dat maakt het moeilijk voor raadsleden om alles te overzien en daar vat op te krijgen. Maar ook om als college alles over te brengen aan de raad.”
Advies
Met het oog op de toekomst adviseert de Rekenkamer om bij te sturen in de wisselwerking tussen de raad, het college en WIJ Groningen. Het rapport benadrukt dat het gebruik van informele instrumenten niet de formele, democratische controlemechanismen mag vervangen. Het advies aan de raadsleden is dan ook om vaker de formele instrumenten te benutten en het gemeentebestuur en WIJ Groningen, wanneer dat nodig is, in alle openheid met wijzigingsvoorstellen en schriftelijke vragen “het vuur aan de schenen te leggen”.
