De bijdrage van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) aan een onderzoek naar de Dode Zeerollen blijft een heikel punt. In een brief lieten achttien hoogleraren vorige maand aan het universiteitsbestuur weten geen genoegen te nemen met de verklaring die de RUG in augustus gaf voor de doorlopende samenwerking van de RUG met het Israëlisch Instituut van Oudheden (IAA).
De kritiek kwam begin augustus in de media, nadat drie pro-Palestijnse organisaties uit Groningen (en de hoogleraren) de RUG vroegen om te stoppen met deelname aan het onderzoeksproject. De organisaties vinden dat het onderzoek niet alleen wetenschappelijk is, maar ook politiek is geworden nadat de Dode Zeerollen na het begin van de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en Gaza zijn overgebracht naar het Israël Museum.
De RUG reageerde en is het daar niet mee eens en liet kort daarna weten het onderzoek als strikt wetenschappelijk te zien, los van de huidige politieke situatie in Israël, de Palestijnse gebieden en Gaza. Volgens de RUG hoeven de onderzoekers vrijwel niets met de fysieke manuscripten te doen, omdat ze in hoogwaardige scans ook digitaal beschikbaar zijn.
‘Politieke gevolgen niet los te zien van onderzoek’
Maar de groep hoogleraren vindt de universiteit met die reactie voorbijgaat aan de ethische gevolgen van de samenwerking. De RUG werkt voor het onderzoek samen met de Israel Antiquities Authority (IAA), een Israëlische overheidsinstelling.
De hoogleraren wijzen erop dat de rollen onder meer werden gevonden bij Qumran, wat destijds onder Jordaans bestuur viel, maar tegenwoordig onder Israëlische bezetting staat. Volgens de hoogleraren geeft de RUG de Israëlische instelling door de samenwerking internationale erkenning en aanzien. Ze vinden dat de universiteit ook rekening moet houden met de rechten en aanspraken van de Palestijnse bevolking op het culturele erfgoed uit het gebied.
De briefschrijvers merken daarnaast op dat onderzoekers objectief moeten werken, maar dat dat niet betekent dat de universiteit de politieke gevolgen van haar samenwerkingen buiten beschouwing mag laten. “Wanneer de samenwerkingspartner een autoriteit van de bezettende staat is en zeggenschap uitoefent over cultureel erfgoed dat verbonden is met bezet gebied, heeft een besluit om met die instelling samen te werken onvermijdelijk gevolgen die verder reiken dan de wetenschappelijke resultaten.”
Dat strookt niet met de reactie van de RUG, aldus de hoogleraren: “Daarom verontrust het ons bijzonder dat de universiteit stelt dat deze academische samenwerking ‘geen verband houdt’ met de huidige politieke realiteit. Een dergelijk standpunt komt er feitelijk op neer dat de samenwerking als politiek neutraal wordt beschouwd. Desmond Tutu zei ooit: ‘Wie neutraal blijft in situaties van onrecht, kiest de kant van de onderdrukker.”
Europa steunt onderzoek
De Dode Zeerollen zijn een verzameling handschriften, met onder meer manuscripten van alle boeken uit het Oude Testament, van meer dan tweeduizend jaar oud. De rollen gelden als de oudste overgebleven teksten van het jodendom en het christendom.
Het onderzoek naar de Dode Zeerollen waar het om draait, is dat van hoogleraar Mladen Popović, die er eind juni nog 2,5 miljoen euro aan Europese subsidie voor kreeg. Popović gaat met dit geld de vijf jaar onderzoeken waar de Dode Zeerollen zijn geschreven en gemaakt. Vorig jaar publiceerde Popović nog een studie waaruit bleek dat veel van die rollen ouder zijn dan tot nu toe werd gedacht.
