Istahil werd geboren in Somalië en onderging op 6-jarige leeftijd meisjesbesnijdenis. Tot op de dag van vandaag heeft ze daar fysieke en mentale klachten door. Ze woont inmiddels meer dan 35 jaar in Nederland en wordt voor de campagne ‘relaties zonder geweld’ van de gemeente Groningen gevraagd als ervaringsdeskundige en spreker.
Door Denise Overkleeft en Britt Gnodde
“Ze liet de clitoris aan mijn moeder zien, zo van: kijk, dit is er gebeurd.”
“Opeens komt er zo’n dag, opeens krijg je een mooie jurk, opeens krijg je wat lekkers, opeens word je meegenomen ver van wat je kent”, vertelt Istahil. “Mijn moeder nam me toen mee naar een kamer. Daar stond een krukje en er was een grote vrouw. Ik werd op de grond geduwd, op een kleedje. De vrouw trok me aan mijn benen naar haar toe en mijn onderbroek werd uitgetrokken. Toen heeft zij eerst mijn clitoris eraf gesneden met een scheermesje. Ze liet de clitoris aan mijn moeder zien, zo van: kijk, dit is er gebeurd.”
Wat is vrouwelijke genitale verminking?
Vrouwelijke genitale verminking (VGV) of meisjesbesnijdenis is het verwijderen of beschadigen van de uitwendige vrouwelijke geslachtsdelen zonder medische reden. Istahil is één van de 43.000 besneden meisjes/vrouwen in Nederland. Het komt nauwelijks voor dat de besnijdenis ook hier plaatsvindt; in Nederland is VGV namelijk verboden. De meisjes zijn besneden voordat ze hiernaartoe kwamen of ze worden meegenomen, vaak door familie, vanuit Nederland naar hun thuisland, waar ze vervolgens besneden worden. Het gebeurt vaak onder slechte, niet-steriele omstandigheden. Tijdens de besnijdenis kan een meisje veel bloed verliezen, infecties oplopen en zelfs overlijden.
Er zijn vier verschillende vormen van VGV. Hoe een meisje besneden wordt, is afhankelijk van waar ze vandaan komt en bij welke etnische groep ze hoort. Istahil onderging de vorm waarbij de buitenkant van de clitoris en de schaamlippen zijn weggesneden. Daarna is de huid dichtgenaaid, waarbij een klein gaatje opengelaten is. Deze vorm wordt gezien als de meest schadelijke en heeft vaak de grootste gevolgen.
“Bij de lichtste vorm wordt ‘enkel’ de clitoris weggesneden, of eigenlijk het zichtbare bobbeltje van de clitoris”, vertelt Annemarie Middelburg, die onderzoek doet naar VGV. “Bij een derde vorm worden de clitoris en de vulvalippen weggesneden. De vierde vorm omvat alle andere vormen van verminking, zoals het schrapen of prikken in het uitwendig vrouwelijke geslachtsdeel.
Campagne gemeente
Om aandacht te vragen voor onder andere schadelijke traditionele praktijken, is de gemeente Groningen de campagne ‘Relaties zonder geweld’ gestart. “Ons doel is om hulpverleners, scholen en de maatschappij te informeren over wat VGV is en hen handvatten te geven wanneer zij dit tegenkomen of vermoeden bij iemand”, vertelt Afsaneh Moghadam, projectleider Seksuele Gezondheid migranten bij GGD Groningen. “Wij willen hen beter informeren over deze vorm van geweld, zodat zij het sneller kunnen signaleren.”
De gemeente wil daarnaast ook aandacht geven aan de ontwikkelde routekaart ‘Gelukkig thuis‘. Deze routekaart is een soort bewegwijzering voor hulp bij onder andere VGV. Wanneer iemand vermoedt dat een meisje risico loopt op VGV, kan hij of zij in deze routekaart precies zien bij welke instantie aan de bel getrokken kan worden.
Signalen
Annemarie Middelburg vertelt dat er signalen zijn om (risico op) VGV te herkennen. Het grootste risicomoment is wanneer een meisje een reis maakt naar het thuisland. Vooral als het een land is waar VGV veel voorkomt. VGV komt vooral voor in ongeveer 30 landen in Afrika, het Midden-Oosten en delen van Azië. Annemarie vertelt ook: “Als een meisje het heeft over een groot feest dat voor hen wordt georganiseerd, voorafgaand aan een vakantie, moeten alle alarmbellen gaan rinkelen.”
Als meisjes besneden zijn na bijvoorbeeld een vakantie, zie je vaak verandering van gedrag bij een meisje.
Ze kunnen zich dan wat meer terugtrekken of bang zijn voor kinderfeestjes. Ook zie je dat ze vaker naar het toilet gaan of veel ziek of afwezig zijn na een vakantie.
“Ik vertrouwde niemand meer”
Istahil vertelt: “Na de besnijdenis vertrouwde ik niemand meer.” Over de besnijdenis wordt niet gepraat, maar Istahil kan het niet vergeten. “Ik wilde niet meer nadenken, dus ik besloot te gaan basketballen.” Ze blijkt talent te hebben en komt in het Somalisch vrouwenelftal. Wanneer ze met het nationaal team in het buitenland verblijft, breekt er oorlog uit in Somalië. Istahil vlucht naar Nederland, tot op de dag van vandaag is ze niet meer terug geweest.
In Nederland realiseert ze zich wat voor leed haar is aangedaan. “Ik dacht dat alle vrouwen in de wereld besneden waren”, vertelt Istahil. “Maar toen ik aan mijn Nederlandse partner vroeg of zijn moeder ook besneden was, zei hij van niet. En die andere Nederlandse vrouwen? ‘Ook niet.’ Toen dacht ik: Waarom ik?”
Waarom vindt VGV plaats?
Annemarie Middelburg vertelt dat er verschillende redenen zijn waarom VGV gebeurt. “Er ligt heel veel sociale druk op gemeenschappen om hun dochters te benijden.”
Deze gemeenschappen denken dat als een meisje niet besneden is, ze niet meer kan trouwen en dus geen toekomst meer zou hebben. Ook kan het gezien worden als onrein of vies.
Annemarie vertelt dat als je uitzoomt, het neerkomt op onderdrukking van vrouwen. Een vrouw mag geen seksueel genot hebben. Mannen zouden bang zijn dat vrouwen vreemdgaan of omgeremd zouden zijn als ze seksuele lusten hebben.
Ook zijn er bepaalde stammen die in mythes geloven. Zo denken ze dat de clitoris zou kunnen uitgroeien tot een penis. Of dat de moeder kan overleiden bij de bevalling als het hoofdje van de baby de clitoris raakt.
Istahil besefte dat ze besneden was. “Mijn vulva is verminkt, ik wist niet eens hoe een echte vulva eruitziet.” Dat moment kwam toen ze beviel van een dochter. “Ik dacht: ‘Wow, dus zo ziet een vulva eruit. Maar dit was een kindervulva, ik wilde weten hoe een volwassen vulva eruitzag. Daarom ging ik naar de boekenwinkel en daar keek ik in boekjes en tijdschriften. Toen zag ik voor het eerst echt een volwassen vulva en toen realiseerde ik me: ik ben verminkt. Ik ben niet meer compleet.”
De langetermijngevolgen van VGV zijn zowel lichamelijk als psychisch.
Lichamelijke klachten kunnen onder andere zijn:
* Plasproblemen of incontinentie
* Menstruatieproblemen
* Seksuele problemen
* Risico op onvruchtbaarheid
* Complicaties bij de bevalling
Psychische klachten kunnen onder andere zijn:
* Een laag zelfbeeld
* Depressie
* Angststoornissen
* PTSS
Istahil probeert als ervaringsdeskundige nu ook andere vrouwen te helpen. Als onderdeel van de campagne van de gemeente Groningen vertelt ze haar verhaal tijdens een bijeenkomst voor betrokkenen, waaronder hulpverleners, studenten, docenten en mensen uit gemeenschappen waar het voorkomt. Istahil kampt nog dagelijks met de gevolgen van haar besnijdenis, maar ze heeft de cirkel doorbroken. Haar dochters zijn niet besneden. Ze heeft als activist één doel: “Ik ga door tot dit stopt! wereldwijd”
Ben je slachtoffer van VGV en heb je hulp nodig? Dan kun je terecht bij het nazorgspreekuur VGV van de GGD.
