‘Super saai 1’, ‘Super links 2’, ‘Christelijk sociaal 2’. Er werden dinsdagavond, tijdens de presentatie van het advies van de verkenner voor een nieuwe coalitie die de komende vier jaar de gemeente gaat besturen, verschillende pogingen gedaan om de nieuwe samenwerking een naam te geven. Maar duidelijk is ook dat partijen vinden dat het beter moet dan in de afgelopen vier jaar: zo moeten er op het gebied van dualisme stappen worden gezet.
De bijzondere raadsvergadering was bij tijden kritisch, maar was ook ontspannen, waarbij er alle ruimte was voor grapjes. “Mijn avond kan niet meer stuk”, vertelde lijsttrekker Rik van Niejenhuis met een grote glimlach toen hij per abuis geïntroduceerd werd als partijleider. En toen Leendert van der Laan van Partij voor het Noorden de verspreking maakte dat broodjesverkopers in de binnenstad nu op zaterdagochtend dicht moeten blijven, merkte de burgemeester met een glimlach op dat ze dit de volgende dag niet als kop in de krant zou willen lezen.
Advies van de verkenner
Toch was het onderwerp waar over gesproken werd erg serieus. In de afgelopen week heeft verkenner Ineke van Gent met alle dertien partijen gesproken die na de gemeenteraadsverkiezingen een plek hebben gekregen in de raad. Afgelopen weekend werd bekend dat die gesprekken ertoe hebben geleid om een coalitie te gaan vormen met de partijen PRO, Partij voor de Dieren, CDA, SP en de ChristenUnie. “De uitslag van de verkiezingen was duidelijk”, vertelde Van Gent aan de toehoorders. “De oude coalitie had een klein beetje verloren, maar was niet verslagen. Met alle partijen heb ik, samen met de griffier, goede gesprekken kunnen voeren. We hebben het over veel dingen gehad: de lage opkomstcijfers, maar ook dat veel partijen het belangrijk vinden dat ze meer betrokken willen worden: dat wat meer dualisme in de raad heel aardig zou zijn. Opvallend was dat dit zowel uit de coalitie als uit de oppositie werd gezegd.”
Naar aanleiding van de gesprekken lagen er twee voorkeursvarianten. Van Gent: “Wat de oude coalitie bereikt heeft, dat wordt door een groot aantal partijen gedragen. De eerste variant was dan ook een voortzetting van de huidige coalitie, aangevuld met een extra partij om tot een stabiele meerderheid te komen. De tweede variant zou zijn, met de gedachte dat de oude coalitie het heel redelijk heeft gedaan, dat je een motorblok gaat vormen tussen PRO en D66. Met de Partij voor de Dieren zou je kunnen gaan zoeken naar een meerderheid. Uit verdere navraag bleek dat de eerste variant de meest kansrijke optie was. Uiteraard kun je dat niet na één gespreksronde bepalen. In een tweede, informele ronde hebben we met D66, Student & Stad en CDA, met bij wijze van spreken de benen op tafel doorgepraat. Bij deze gesprekken was PRO ook aanwezig. De uiteindelijke conclusie was om niet naar het midden op te schuiven, maar om naar het maatschappelijk middenveld te bewegen. Dat is een subtiel verschil. Als dat de uitkomst is, dan is het CDA de meest logische keuze.”
Dualisme
In dit artikel wordt verschillende keren het woord ‘dualisme’ aangehaald. Maar wat is dat? In de gemeentelijke politiek betekent dualisme dat er een strikte scheiding is tussen het bestuur (het college van burgemeester en wethouders) en de volksvertegenwoordiging (de gemeenteraad). Het college bestuurt de gemeente en voert plannen uit. De raad bepaalt de kaders en controleert.
Waarom is dit belangrijk?
Bij een ‘dualistische’ raad stemt de coalitie niet blindelings mee met haar eigen wethouders, maar durven raadsleden kritische vragen te stellen en moties van de oppositie te steunen als die een goed idee hebben.
Reactie PRO en de roep om dualisme
Rik van Niejenhuis van PRO laat weten blij te zijn met het advies van Van Gent: “Dat zeg ik niet zonder de constatering dat we ook een meerderheid langs andere wegen hadden kunnen bereiken. Dat is een compliment aan ons allen. Veel partijen waren bereid om bij te dragen aan een stabiele coalitie. De keuze voor het CDA geeft ons de beste kans om door te gaan met de politiek van de afgelopen jaren: om aan een open en eerlijk verhaal te gaan werken.” Van Niejenhuis noemt het ook belangrijk dat de coalitie over de lijnen heen gaat stappen om samen met de oppositie de verbinding te zoeken en te gaan werken aan “onze geliefde stad en gemeente”.
Rik Heiner van de VVD vraagt aan Van Niejenhuis of de formerende partijen ook tijdens de onderhandelingen met andere partijen in gesprek willen zodat iedereen input kan leveren en er voor ieder wat wils terug is te vinden in het akkoord. Dat weigert Van Niejenhuis: “We zijn wel van plan om op basis van een aantal thema’s partijen of vertegenwoordigers uit te nodigen. Maar wat we zoeken en willen, is geen raadsakkoord maar een stevig coalitieakkoord.”
D66 blijft in de oppositie
D66 is ondanks de verkiezingswinst de komende jaren te vinden in de oppositiebankjes. Jim Lo-A-Njoe: “Dit is niet het advies dat wij voor ogen hadden. Op basis van de inhoud zien wij veel overeenkomsten met PRO en Partij voor de Dieren. Als we de gespreksverslagen van de verkenner lezen, dan valt ons op dat een meerderheid van de partijen deze coalitie ook zagen zitten. Toch ligt er nu een ander advies. Waarschijnlijk was de eerste variant, een voortzetting van de huidige coalitie, de makkelijkste. Uiteraard respecteren wij dat. Met het CDA ontstaat er een democratische meerderheid. Het CDA heeft de afgelopen jaren stevige beloftes gedaan in de richting van sportief Groningen en richting ondernemers. Wij zijn benieuwd in hoeverre we dit terug gaan zien in het akkoord.”
Hans de Waard van de SP vraagt aan Lo-A-Njoe: “Tijdens het duidingsgesprek zei u dat de luiken van het Stadhuis geopend moeten worden. Forse woorden, die schofferend klonken. Hoe moeten we die woorden met de ambitie om in een coalitie te stappen rijmen? Speelde u ‘hard to get’?” Lo-A-Njoe: “In het Dagblad van het Noorden stond een hele goede analyse: dat je als kritische oppositiepartij nooit kans zult maken op collegedeelname.” Verkenner Van Gent bestrijdt deze woorden later door onder andere te zeggen dat het CDA op diverse onderwerpen ook erg kritisch is geweest.
VVD kritisch op financieel beleid en ‘bestuurlijk comfort’
De VVD spreekt in haar betoog van geen makkelijke opgave om tot een collegeakkoord te komen en wenst de formerende partijen dan ook veel succes. Heiner: “De VVD was bereid om mee te onderhandelen. Maar meedoen is voor mijn partij nooit een doel op zich. Mijn advies aan de formerende partijen is om de komende jaren niet alle voorstellen vanuit de oppositie direct in de wind te slaan. Het dualisme heeft de afgelopen jaren tekortgeschoten. Dat is geen goede zaak geweest voor de lokale democratie. Duidelijk is ook dat meer partijen dit gemist hebben. Het eigen zelfbeeld van de oude coalitie is dat het de afgelopen jaren uitstekend gegaan is. Maar dat is niet zo. Het financiële beleid en de verslechterende financiële positie van de gemeente laten zien dat het zo niet kan doorgaan.”
Janette Bosma van de Partij voor de Dieren vertelt dat haar partij met de slogan ‘Groningen de groenste gemeente van Nederland’ de verkiezingen is ingegaan. Met aandacht voor minderheden en kwetsbare mensen, een groene leefomgeving, maar ook om dieren een stem te geven. “Twee dingen zijn van ons van belang: inhoudelijk doorgaan op de groene en sociale weg én doorgaan op de huidige weg. De nieuwe coalitie gaat vasthouden aan de ingeslagen koers. Dat het CDA erbij komt, dat is goed. Het CDA heeft oog voor verbinding, voor het maatschappelijk middenveld. Het is een toevoeging aan onze groene en sociale ambities.”
Student & Stad: “Dit voelt als een stap terug”
Student & Stad is kritisch. Deze partij had de oude coalitie ook aan een meerderheid kunnen helpen. Wieke van Heteren: “Van super links 1 naar super saai 1. Terwijl we in Groningen niet zitten te wachten op saai. Groningen moet een levendige en progressieve stad zijn waarbij er ruimte en ideeën moeten kunnen zijn voor iedereen. Progressief Groningen kiest voor het CDA. Dat is partijen hun goed recht, maar het is wel een keuze. Een keuze voor een andere koers waarbij het meer richting auto’s gaat in plaats van meer richting groen. Was het niet logischer geweest om te kiezen voor een andere progressieve partij die winst heeft gemaakt om echt een stap voorwaarts te kunnen zetten? Dit voelt als een stap terug. Als dit de koers is, dan horen wij daar niet bij. De komende jaren zullen we vanuit de oppositie onze sterke constructieve rol vervullen: scherp waar het moet, eerlijk waar het kan.”
Uit de gespreksverslagen valt op te maken dat verschillende partijen Student & Stad niet zien zitten vanwege hun wisselende samenstellingen. De partij heeft namelijk als gebruik dat raadsleden maximaal twee jaar op hun plek mogen zitten. Van der Laan van de Partij voor het Noorden: “Wat vindt u daarvan dat dit gezegd wordt?” Van Heteren: “Wij zijn een stabiele fractie. De afgelopen jaren hebben wij heel goed kunnen laten zien dat wij een hele stabiele koers varen.”
CDA: “Deze coalitie heeft onze voorkeur”
Het CDA schuift dus wel aan bij de onderhandelingstafel. Jalt de Haan: “De afgelopen twaalf jaar hebben we vanuit de oppositie een constructieve bijdrage geleverd. Mijn partij was en is bereid om verantwoordelijkheid te nemen: we staan voor de grote opgaven die op ons bordje liggen. Wij willen investeren in de samenleving. In de aanloop naar de verkiezingen hebben we tientallen verenigingen bezocht. Die bezoeken waren inspirerend omdat we gezien hebben dat de maatschappelijke impact van deze verenigingen enorm is. Mijn partij gelooft in de kracht van verbinding; daarmee kan het verschil worden gemaakt. Als overheid kunnen we dat ondersteunen. Deze coalitie heeft onze voorkeur, omdat we daarmee kiezen voor gemeenschap boven het individuele belang.”
De Haan krijgt kritische vragen vanuit de raad. Lo-A-Njoe van D66: “U heeft altijd een duidelijke positie ingenomen rond betaald parkeren en de reclamebelasting. Laat u deze punten nu los?” De Haan: “Wij hebben geen breekpunten. Wij gaan onderhandelen en we gaan hier het gesprek over voeren.” Lo-A-Njoe: “Op internet zijn mooie foto’s te vinden toen meneer Bontenbal tijdens de verkiezingscampagne met u door de stad trok. Op één van de foto’s is een bord te zien met handtekeningen waarbij u belooft dat de reclamebelasting verdwijnt. U zegt nu dat er geen breekpunten zijn. Hoe gaat u dit uitleggen aan de ondernemers?” De Haan: “Volgens mij moeten we deze gesprekken aan de onderhandelingstafel voeren. De voltallige oppositie in de oude raad was tegen de reclamebelasting.”
Stadspartij 100% voor Groningen: “Is er voor deze coalitie gekozen om de bestaande agenda veilig te stellen?”
Ook Stadspartij 100% voor Groningen is kritisch. Yaneth Menger: “Welke boodschap geeft de nieuwe coalitie af aan de inwoners? De kiezer heeft gesproken: partijen hebben gewonnen, partijen hebben verloren en andere partijen hebben het aantal zetels weten te behouden. Het advies van de verkenner is om de oude bestuurlijke lijn voort te zetten. Maar doet de nieuwe coalitie wel recht aan de uitslag? Of wordt er voor deze coalitie gekozen om de bestaande agenda veilig te stellen? De tweede partij, D66, wordt buiten het college gelaten. Dat is geen detail, maar dat is een principiële keuze. Er is gekozen voor bestuurlijk comfort. En dat baart mijn partij zorgen. Bij de vorming is er gekeken welke partijen elkaar makkelijk kunnen vinden. Maar dan staat niet de gemeente centraal, maar de al ingezette koers. Voorwaarts is in deze het doorgaan op dezelfde weg. En hier wringt het voor mijn partij fundamenteel.” Lo-A-Njoe van D66: “Is dit voorstel een antwoord op de toenemende polarisatie in onze gemeente?” Menger: “Het is geen antwoord, to be honest. Als u met uw vraag uw zorgen uitspreekt, dan kan ik mij daar heel goed in vinden.”
De SP spreekt van grote uitdagingen en moeilijke keuzes. Hans de Waard: “Het ziet er niet rooskleurig uit. We zullen de komende jaren keuzes moeten maken en moed moeten tonen. Als SP zijn we blij dat we met de nieuwe coalitie verder kunnen bouwen, waarbij het CDA een welkome toevoeging is. De komende dagen gaan de onderhandelingen beginnen, waarbij er harde noten gekraakt moeten worden. Daar heb ik alle vertrouwen in. We hebben een belangrijke opdracht om een nieuw verhaal te schrijven om Groningen vooruit te helpen.” Heiner van de VVD: “Er is al veel gezegd over dualisme. Gaat het SP hier ook voor een andere opstelling kiezen?” De Waard: “Een leuk feitje. Samen met Eelco Eikenaar heb ik nog nooit in de oppositie gezeten. Wij zijn dus een echte bestuurderspartij geworden. (Waar lachend op gereageerd wordt). Bij dualisme zullen we altijd kritisch kijken, waarbij de samenwerking voor ons met iedereen belangrijk is.”
ChristenUnie: “Met het CDA wordt het geluid van opstaan voor het goede verder versterkt”
De ChristenUnie vergelijkt de nieuwe coalitie met een paasviering. “Op de school waar ik werk hadden we een paasviering”, vertelt Peter Rebergen. “Onderdeel was een muziekgroep met een docent die tijdens de viering een muziekstuk ten gehore bracht. Een stuk dat een samenspel is waarbij de grote instrumenten en de kleine instrumenten het totale geluid bepalen. Juist de kleine instrumenten zijn belangrijk voor de nuance. Vier jaar geleden begonnen we aan deze coalitie. Allemaal in een andere toon. Gaandeweg zijn we elkaar steeds beter gaan verstaan. Mijn partij was niet het luidst. We waren ook niet overheersend. Met het toevoegen van het CDA wordt het geluid van het opstaan van het goede, het hebben van oog voor elkaar en eerlijk en rechtvaardig beleid verder versterkt. Belangrijk daarbij is dat we daarin de dorpen niet gaan vergeten.” Lo-A-Njoe van D66: “Hoe moeten we de nieuwe coalitie noemen? Super links 1? Christelijk links 1?” Rebergen: “Christelijk sociaal 2.”
Bij Leendert van der Laan van de Partij voor het Noorden moet er iets van het hart. Hij hoopt namelijk dat er meer ruimte komt voor dualisme. “Dan kan ik wat minder vaak boos zijn hier in de raad. Voor de duidelijkheid: mijn boosheid is altijd oprecht geweest. Om het beste te krijgen, is het goed om het met elkaar oneens te zijn. Ons advies was om samen met D66 een coalitie te vormen. Mijn fractie heeft de afgelopen jaren goed samengewerkt met D66. Ze nemen initiatief, zijn goed benaderbaar en zijn positief ingesteld. Maar het resultaat is dat de bakkers nu op zondagochtend dicht zullen blijven en dat de reclamebelasting zal blijven bestaan. Hopelijk krijgen wij ongelijk.”
PVV: “Andere partijen winnen, maar de oude coalitie gaat door alsof er niets is gebeurd”
Kelly Blauw van de PVV is eveneens kritisch: “Als je niet meegaat met de linkse ideologie, dan word je niet opgenomen in een nieuw te vormen coalitie. Er wordt dan niet geluisterd naar de stem van Groningen. Want de kiezer stemde tijdens de verkiezingen niet op ultra-links 1. Maar wat krijgen we? We krijgen ultra links 2. Geen nieuwe koers, maar een oude coalitie met een uitbreiding. Andere partijen winnen, maar de oude coalitie gaat door alsof er niets is gebeurd. Mijn partij vindt dat alternatieven voor een te vormen coalitie onvoldoende zijn onderzocht. De ontevredenheid in de samenleving groeit, en toch gaat de huidige coalitie op de oude voet verder.”
VOLT richt blik op de toekomst
VOLT is blij dat de adviezen van de partij om de kinder- en nachtburgemeester te betrekken bij de onderhandelingen zijn overgenomen. Robin Twickler schetst het Groningen in 2030: “Een gemeente waar iedereen welkom is. Starters, studenten, Stadjers. Waar er voor iedereen een huis is, waar je je veilig waant, waar er genoeg eten en drinken is en waar je volop mee kunt doen. Je wilt niet meer uit Groningen weg. Een stad die overdag prettig is, maar ook een bruisend nachtleven heeft met een sterke kunst- en cultuursector. Wij hopen dat het nieuwe coalitieakkoord dit gaat waarmaken. En mocht het vergeten worden, dan is mijn partij er om de partijen daaraan te herinneren: ga voorwaarts.”
Aan het einde van de vergadering maakt Van Niejenhuis bekend dat Ineke van Gent ook de rol van formateur op zich zal nemen. De intentie is dat er voor de zomer een coalitieakkoord ligt.
