In de nacht van zaterdag op zondag wordt de wintertijd weer ingevoerd en gaat de klok een uur terug. Hoewel de Europese Commissie opnieuw onderzoek doet om een einde te maken aan het tweejaarlijkse verzetten van de klok, pleit chronobioloog Marijke Gordijn van de Rijksuniversiteit Groningen voor een heel andere oplossing: de klok niet één, maar twee uur terugzetten.
In de nacht van zaterdag op zondag om 03.00 uur wordt de klok een uur teruggezet naar 02.00 uur. Dat betekent een uurtje langer slapen, ’s avonds sneller donker en in de ochtend weer wat sneller licht. Bij elke wisseling is er sprake van discussie. Vrijdag werd bekend dat de Europese Commissie een nieuw onderzoek is gestart om de langdurige impasse tussen EU-lidstaten over het afschaffen van de zomer- en wintertijd te doorbreken.
Al in 2018 stelde de Commissie voor om te stoppen met het verschuiven van de tijd, wat in 2019 werd goedgekeurd door het Europees Parlement. De beslissing ligt echter bij de individuele lidstaten, die het maar niet eens worden over de vraag of het permanente zomer- of wintertijd moet worden.
Oliecrisis
Dat we de klok twee keer per jaar verzetten, doen we onafgebroken sinds 1977. Vier jaar daarvoor, in 1973, brak de oliecrisis uit. De Rijksoverheid herintroduceerde de zomertijd met als doel elektriciteit en brandstof te besparen door optimaal gebruik te maken van het avondlicht. Daarvoor gold tijdens de Tweede Wereldoorlog onder het Duitse bewind al een aangepaste tijd, waarbij soms het hele jaar door de zomertijd werd gehanteerd.
Dat legt de vraag op tafel wat het in de toekomst moet worden: zomer- of wintertijd. Maar volgens chronobioloog Marijke Gordijn van de RUG is die keuze een valse keuze. “Met onze tijd is iets geks aan de hand”, legt Gordijn uit. “In ons land werd vroeger de stand van de zon gebruikt om de tijd te bepalen. Het hoogste punt van de zon gaf aan dat het 12.00 uur was. Omdat dit tussen Amsterdam en Enschede zo’n tien minuten verschil opleverde, werd later de Amsterdamse tijd ingevoerd die voor het hele land gold.”
Tijdens de Duitse zijn we een tijdszone opgeschoven richting het oosten. Dat is nooit hersteld. “Als bij ons in de winter om 12.00 uur de zon op het hoogste punt staat, geldt dat niet voor Amsterdam, maar voor Berlijn. In de zomer loopt het helemaal uit de pas: als het bij ons 12.00 uur is, staat de zon op het hoogste punt boven Kyiv in Oekraïne. Bij ons wordt die positie pas tegen 14.00 uur bereikt. Geen van beide tijdszones past bij onze geografische ligging.”
Verstoorde biologische klok
Het herhaaldelijk verzetten van de klok heeft invloed op ons welzijn. Ongeveer een kwart van de mensen ondervindt fysieke klachten bij het ingaan van de zomertijd. “Er zijn zo’n 20.000 hersencellen actief die je onbewust vertellen hoe laat het is”, verduidelijkt Gordijn. “Ze regelen processen zoals bloeddruk, lichaamstemperatuur en reactiesnelheid. Ochtendlicht helpt de natuur een handje om die biologische klok te resetten. Als we voor een permanente zomertijd zouden kiezen, wordt het in de winter pas tegen 10.00 uur licht. Dan sta je op in het donker, bouw je slaaptekort op en stijgt op de lange termijn het risico op hart- en vaatziekten en overgewicht.”
De beste optie voor onze gezondheid is volgens de Groningse wetenschapper dan ook het invoeren van de Engelse tijd (Greenwich Mean Time). “Als je kijkt naar de stand van de zon, hoort Nederland geografisch thuis in de tijdszone van Engeland. Dat betekent dat we de klok in de nacht van zaterdag op zondag niet van 03.00 uur naar 02.00 uur moeten schuiven, maar naar 01.00 uur. En er vervolgens nooit meer aan komen.”
Volgens Gordijn hoeven we niet bang te zijn voor donkere zomeravonden als we die overstap maken. “De warme avonden blijven best gezellig. Het grote voordeel is simpelweg dat we er met z’n allen een stuk beter door gaan slapen.”
Kijk hieronder naar de uitleg van Gordijn:
