Hoe blijft er voldoende democratische controle op de honderden miljoenen euro’s uit ‘Nij Begun’, en hoe wordt voorkomen dat de nieuwe stichting Economische Agenda te veel een eigen leven gaat leiden? Dat was woensdag de kern van een debat in de Groningse gemeenteraad. De raad wil de stichting niet meer bevoegdheden geven dan strikt noodzakelijk is.
In de raad werd het ontwerpbesluit over de Stichting voor de Economische Agenda besproken. Leendert van der Laan (Partij voor het Noorden) blikte bij de aftrap terug: “Op 4 december 2002 stapten we naar de notaris om Partij voor het Noorden op te richten. Eén van onze speerpunten bij de oprichting was het beginnen van een gasfonds. We waren toen de eerste partij in dit millennium die daartoe opriep en werden door de rest meewarrig aangekeken dat wij dit wilden. Er waren uiteindelijk flink wat aardbevingen nodig om het nu eindelijk zover te laten komen.”
Zorgen over statuten
Via de kabinetsreactie Nij Begun is een breed herstel- en toekomstprogramma opgezet voor de regio. Onderdeel daarvan is de Economische Agenda, waarvoor nu een uitvoeringsstructuur wordt ingericht: het openbaar lichaam Perspectief Groningen en Noord-Drenthe (PGND) met daaraan gekoppeld een stichting waarin het bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden samenwerken. De gemeenteraad kon woensdag ‘wensen en bedenkingen’ meegeven als het gaat om de statuten van die stichting. De statuten geven aan wat de basisregels en afspraken zijn en hoe een stichting is georganiseerd en werkt. En daar bleken flink wat zorgen over te bestaan.
“Het gaat om 100 miljoen euro per jaar”, benadrukte Conny Eldering (Stadspartij 100% voor Groningen). “Het is een unieke kans om de regio economisch perspectief te bieden. Maar dan moet de governance wel kloppen. De stichting krijgt een leidende rol als ontwikkelmotor. Belangrijk is dat er heldere verantwoordingsmogelijkheden zijn, met grip op processen waar wij dertig jaar garant voor staan. Wij hebben wel zorgen, want met zienswijzen die wij in het verleden hebben ingediend is soms weinig gedaan.”
“Als volksvertegenwoordigers komen we op afstand te staan”
De ChristenUnie toonde zich verreweg het meest kritisch. Peter Rebergen: “De bevoegdheden verschuiven naar de stichting, waardoor gekozen organen steeds verder buitenspel komen te staan. Wij kunnen alleen nog sturen op het meerjarige beleid en komen als volksvertegenwoordigers op afstand te staan. Ook voor inwoners wordt het ondoorgrondelijker. We moeten heel scherp vastleggen welke bevoegdheden naar de stichting gaan, zodat die niet een eigen weg kan inslaan.”
Dat betoog riep verwarring op bij Cassandra Hensen (VVD): “We hebben al besloten dat die stichting er komt. Welk punt wil de ChristenUnie nu precies toevoegen?” Rebergen antwoordde: “Hoe meer bevoegdheden de stichting krijgt, hoe verder wij weg komen te staan. Dat de stichting er komt is een gepasseerd station, maar we moeten exact beschrijven wat ze wel en niet mogen beslissen. Ze moeten niet meer bevoegdheden krijgen dan wij ze willen geven.”
Van der Laan (PvhN) haakte daarop in: “Ik ken de ChristenUnie als een hele soepele partij, dus dit is opvallend kritisch. Niet dat wij die mening niet delen, integendeel. Maar hoe had de ChristenUnie het dan liever gezien?” Rebergen herhaalde dat het er nu om gaat om in de statuten de bevoegdheden zo strikt mogelijk af te bakenen.
WK Wielrennen
Voor de PVV was het aanleiding om te verwijzen naar het omstreden WK Wielrennen dat men graag naar Groningen en Drenthe wil halen, dat mede met gelden vanuit Nij Begun wordt gefinancierd. Dennis Ram: “Het is het voorbeeld van hoe het niet moet. Met de statuten begrenzen we niet de mogelijkheden als het gaat om grote trajecten.” Van der Laan vroeg hoe je politieke gevoeligheid kunt voorkomen, waarop Ram antwoordde: “Door ervoor te zorgen dat je in het bestuur van de stichting mensen plaatst met een politieke antenne. Mensen die kunnen denken: dit project van 20 miljoen euro kan heel gevoelig liggen bij volksvertegenwoordigers, en dit vervolgens gaan afstemmen met politici. Daarnaast vinden wij transparantie van de stichting heel belangrijk: dat heel duidelijk is hoe projecten tot stand zijn gekomen en wat er is ontwikkeld.”
Iris Volders (SP) stelde op haar beurt dat het werknemersbelang nog ontbreekt en zag graag een vertegenwoordiger van de vakbonden in het bestuur. “Daarnaast zien wij dat er in de statuten geen limiet is gesteld aan schenkingen, erfenissen en donaties. Dat brengt risico’s met zich mee op het gebied van belangenverstrengeling en lobby. Die regels moeten worden aangescherpt.”
Ook D66 en Student & Stad vroegen aandacht voor de invulling van de stichting, met name als het gaat om het bestuur. Andrea Poelstra (D66): “Wij willen dat jongeren een goede stem aan tafel krijgen. Daarnaast moet ook de culturele sector goed vertegenwoordigd zijn.” Wieke van Heteren (Student & Stad) vulde aan dat er geborgd moet worden dat een bestuurslid daadwerkelijk jonger dan 30 jaar is: “In de conceptstatuten lezen wij dat 30 geen harde grens is. Dat dit ook tot 40 kan zijn. Toch zouden wij dit graag willen waarborgen en dat het ook wordt opgenomen en uitgewerkt wordt in de profielschets.”
Justine Jones (PRO) pleitte ervoor dat inwoners actiever worden meegenomen en dat er realistische langetermijndoelen komen. Ook zag zij graag een financieel plafond voor besluiten die de stichting zelfstandig mag nemen. Jeffrey Noordveld (CDA) vroeg aandacht voor het tempo waarbij het gaat om effectiviteit versus efficiëntie: “Met welke snelheid worden plannen straks uitgevoerd? Of verdwalen mensen in de bureaucratie? Daar moeten we oog voor houden.”
Pionieren
Aan het eind van het debat waren de partijen het erover eens dat de basis van de stichting staat, maar dat de ‘grippositie’ van de raad maximaal geborgd moet worden. Hensen (VVD): “Vergeet niet dat we aan het pionieren zijn in hoe we dit vastleggen. Hoe we in de praktijk grip houden, moet blijken en blijft een zorg.”
De raad geeft uiteindelijk een duidelijke lijst met wensen en bedenkingen mee. Het uitgangspunt blijft dat de beleidskaders bij Perspectief (de overheden, red.) liggen en dat de stichting er puur is voor de uitvoering. Daarbij moet er terughoudendheid worden omgegaan met het verlenen van mandaten en is er extra alertheid nodig bij politiek gevoelige onderwerpen. Ook moet het meerjarenplan jaarlijks worden geëvalueerd en vastgesteld, waarbij inwoners actief moeten worden betrokken. Tenslotte eist de raad dat het bestuur daadwerkelijk divers is in achtergrond en leeftijd, dat alle stukken maximaal transparant zijn en dat het begrip ‘brede welvaart’ helder wordt verankerd.
Naast de gemeente Groningen buigen ook de overige Groningse gemeenten, de Drentse gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo, beide provincies en de waterschappen zich over de wensen en bedenkingen. Voor verschillende fracties is het aanleiding om in hun betogen te spreken van een Poolse Landdag.
