De Groningse gemeenteraad koerst af op een akkoord over een nieuw financieel pakket van ruim 77 miljoen euro voor WarmteStad. Maar achter de instemming gaat grote verdeeldheid schuil. Waar voorstanders de kansen op betaalbare energie benadrukken, spreken critici over een knoop in de maag en een doordenderende trein die niet meer te stoppen is. De PVV wil de miljoeneninvestering zelfs via een referendum aan de inwoners voorleggen.
Wethouder Manouska Molema (PRO) is aan het eind van de vergadering enigszins verbaasd: “Dit was een heel bijzonder debat. In het land wordt er jaloers naar ons gekeken wat wij hier hebben liggen. We krijgen aanvragen van gemeenten die hier graag willen komen kijken. We hebben geen commercieel bedrijf; we hebben een publiek bedrijf. Dat is indertijd een bewuste keuze geweest. U heeft als raad allemaal ja gezegd toen de vraag voorlag of dit de oplossing is voor de warmtetransitie die wij willen doorlopen.”
Wat is WarmteStad?
WarmteStad is het publieke warmtebedrijf in de gemeente dat huizen en gebouwen voorziet van duurzame verwarming en warm water. De warmte wordt gehaald uit zon, water, lucht en restwarmte van bijvoorbeeld datacenters. Via ondergrondse buizen stroomt het warme water naar huishoudens en grote panden in de wijken Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen. Doordat WarmteStad niet streeft naar commerciële winst, kunnen de prijzen voor klanten laag gehouden worden. Daarnaast helpt WarmteStad de gemeente om aardgasvrij en CO₂-neutraal te worden.
Sinds de start van WarmteStad zijn bijna 10.000 aansluitingen gerealiseerd. Volgend jaar wordt Noordwest fase 1b afgerond. Ook wordt dan de uitvoering van Noordwest fase 2a en de WKO-projecten Stadshavens en Suikerzijde verder opgeschaald.
Extra financiering
Aan de gemeenteraad wordt gevraagd om een kapitaalinbreng van 36,5 miljoen euro aan eigen vermogen beschikbaar te stellen om deze stappen mogelijk te maken. Maar de financiële vraag reikt verder: om bancaire financiering los te krijgen en vertragingen in de woningbouw op te vangen, vraagt het college ook om 24 miljoen euro aan gemeentelijke garanties en een verruiming van 17 miljoen euro aan tijdelijke leningsfaciliteiten (overbruggingsfinanciering en WKO-kasgeldfaciliteit, red.). In totaal gaat het om een verruiming van de financiële verstrekkingen en risico’s van 77,5 miljoen euro.
Brenda Haarsveld van PRO is enthousiast: “WarmteStad zorgt voor betaalbare en duurzame warmte in de noordelijke wijken. Dat is belangrijk in tijden dat energieprijzen stijgen en schommelen. Met WarmteStad zorgen we voor een verminderde afhankelijkheid van aardgas. Inwoners kunnen comfortabel en betaalbaar de winter in. Dat de gemeente actief is binnen WarmteStad geeft ons invloed en zorgt er tevens voor dat we het voor inwoners betaalbaar houden.”
Dennis Ram van de PVV reageert kritisch: “Als je maar weinig aardgas verbruikt, dan is WarmteStad op dit moment duurder. Daarnaast hebben we alle grafieken gezien: waar haalt PRO het vertrouwen uit dat het qua betaalbaarheid goed komt?” Haarsveld: “Aardgas zal op lange termijn niet goedkoper worden dan WarmteStad, dat geloof ik niet.”
SP: “Goed dat we doorpakken”
Alina Kiers van de SP: “We hebben het vandaag over een ingewikkelde materie. We zijn blij met de huidige ontwikkeling. Het is goed dat we doorpakken. Dit is goed voor een sociaal en duurzaam Groningen.”
Ram: “Hoe kan de SP hier nu mee instemmen waarbij uiteindelijk de kostenstructuur en de tarieven hoger uit kunnen vallen dan de gasprijzen?” Kiers: “Met WarmteStad zitten we zelf aan de knoppen. Met sociaal beleid zorgen we ervoor dat de prijzen stabiel blijven. Dat kunnen we niet met de gasprijzen.”
Ram wijst vervolgens op de financiële gevolgen voor de gemeente en de burger: “Maar het is op dit moment volledig onduidelijk of WarmteStad uiteindelijk geld gaat opleveren. Als er geld bij moet, dan klopt WarmteStad aan bij de enige aandeelhouder: de gemeente. Dat heeft gevolgen voor het weerstandsvermogen van de gemeente, maar uiteindelijk ook voor de belastingbetaler die dan meer gaat betalen. Dat is de hele wisselwerking.” Kiers: “Dit gaat me boven de pet.” Niels Hilboesen van Stadspartij 100%: “Maar hoe kan de SP voorstander zijn als de partij mogelijke gevolgen niet helder heeft?” Kiers: “Wat hier ligt, lijkt mijn fractie een betrouwbaar voorstel tot het tegendeel is bewezen.”
Stadspartij: informatiepositie gemeenteraad niet op orde
Hilboesen deed tijdens het begin van de vergadering al een ordevoorstel. Hij stelde voor om überhaupt niet te debatteren over het onderwerp omdat de informatiepositie van de raad niet op orde zou zijn. Dit mede omdat er sinds de voorbereidende stukken nieuwe informatie is bijgekomen, zoals het gegeven dat het UMCG minder aandrang ziet om op korte termijn te participeren in WarmteStad. Het ordevoorstel werd verworpen omdat het UMCG geen onderdeel uitmaakt van de plannen in deze fase van het project.
Ook de VVD is erg kritisch op de financiële onderbouwing. Teun Havinga: “De zorgen zijn niet minder geworden. Wij staan niet te springen om aan de slag te gaan met een project waar wezenlijke risico’s aan verbonden zijn.” Bart Hekkema van Partij voor de Dieren reageert: “Maar hoe wil de VVD er dan voor zorgen dat Groningen in 2035 aardgasvrij en CO₂-neutraal zal zijn?”
Havinga: “Die ambitie omarmen wij, maar wij denken dat er ook andere manieren zijn. We hebben last van netcongestie, maar er wordt ook heel hard gewerkt om die problemen op te lossen. Daar hebben we onvoldoende onderzoek naar gedaan. WarmteStad zal voorlopig geen zwarte cijfers draaien. Er zal altijd geld bij moeten van de gemeente om het draaiende te houden, waarmee het broekzak-vestzak wordt. Het is een te groot risico; daarom zien we graag dat er onderzoek wordt gedaan naar andere manieren en slimmere technieken dan doorgaan op deze voet.”
De financiële verstrekkingen raken inderdaad de gemeentelijke huishouding. De kapitaallasten van de investering (ruim zes ton per jaar) wil het college dekken uit de spaarpot van de Strategische Investerings Agenda (SIA). Daarnaast heeft het voorstel een directe impact op de gemeentelijke buffers: de solvabiliteit van Groningen daalt door de verstrekkingen van 16,0% naar 15,6% en de gemeente moet ruim 16,1 miljoen euro extra reserveren in haar weerstandsvermogen. De bufferratio van de gemeente zakt daardoor van 177% naar 156%.
Wethouder Molema vindt het verhaal van de VVD over alternatieven veel te optimistisch: “Mensen gaan dan investeren in een warmtepomp. Dat is een dure voorziening, waarbij er veel meer stroom verbruikt gaat worden. De netcongestie zal daar niet een oplossing voor kunnen bieden, dat zie ik niet voor me.”
D66: “Het voelt als een rijdende trein waarbij we geen controle hebben over de route”
Vincent Boswijk is raadslid voor D66: “Mijn partij staat achter de ambities van WarmteStad. Het is goed en belangrijk dat we mensen betaalbare warmte kunnen leveren. Maar er zit wel een knoop in onze maag. Het gaat namelijk wel om erg veel geld. En er lijkt geen alternatief te zijn. Het voelt als een rijdende trein waarvan de bestemming bekend is, maar waarover we geen controle hebben over de route die we rijden en ondertussen uitstappen kan ook niet. In onze gemeente werken we met een Strategische Investerings Agenda. Waar de SIA juist ruimte moet bieden om bij te sturen, is die ruimte hier niet. Welk voordeel heeft een SIA dan nog als alles hieraan vastgelegd wordt?”
Chris van Campen van Student & Stad gebruikt eveneens de treinmetafoor: “Het hebben van een collectief warmtenet dendert door de stad. Ondertussen is het niet verstandig om aan de noodrem te trekken. Maar mijn partij vindt het wel belangrijk dat we de rails waar de trein langsrijdt goed aanleggen. We hebben het over een project met risico’s. Zijn we goed voorbereid op wat er gebeurt? Is er een plan B?”
Laurent Dwarshuis van de ChristenUnie reageert: “We zijn afhankelijk van Rijkssubsidies. Maar ondertussen loopt WarmteStad voorop en is het koploper. Er worden ook volop gesprekken gevoerd met ministeries. Is dat niet voldoende risicomitigatie?” Van Campen: “Tot op zekere hoogte. Maar we weten ook dat Den Haag heel grillig kan zijn.”
PVV: “Wij willen een referendum waarbij inwoners zich kunnen uitspreken”
Forum voor Democratie, Partij voor het Noorden en de PVV delen de grote financiële zorgen. Dennis Ram: “Of je wordt door de hond of je wordt door de kat gebeten, zo voelt dit project. Van WarmteStad wordt gezegd dat het blijvend goedkoper zal zijn dan aardgas. Maar we weten niet wat er na 2032 gebeurt. De situatie in de wereld kan dan heel anders zijn, met het risico dat WarmteStad op zo’n moment duurder wordt dan de gasprijs. Ondertussen nemen we een risico door veel vermogen in WarmteStad te stoppen. Mijn fractie weet niet of het goed komt. Wij kunnen niet inschatten wat de risico’s zijn. En uiteindelijk is de belastingbetaler in onze gemeente de pinautomaat. Mijn fractie is nooit voorstander van WarmteStad geweest. Helaas is het nu een onomkeerbaar traject geworden. Toch vinden wij dat bij zo’n grote beslissing de inwoners geraadpleegd moeten worden. Daarom stellen we een referendum voor.”
ChristenUnie, CDA, Volt en Partij voor de Dieren steunen het raadsvoorstel juist van harte. Bart Hekkema (PvdD): “Er wordt vandaag vooral een boekhoudkundige discussie gevoerd. Uiteindelijk liggen de kosten voor bewoners met een aansluiting op WarmteStad een stuk lager dan voor bewoners die een gasaansluiting hebben. De gasprijzen zullen de komende tijd alleen maar gaan stijgen. Sociale huurders via WarmteStad krijgen de meest voorspelbare energierekening. Wij zijn tevreden over het voorstel en zien de noodzaak om hierin te blijven investeren. Wij zien dit als een rijdende trein waar we graag op blijven zitten. Mijn fractie wil van het aardgas af. Welke Groninger wil dat niet?”
Wethouder Molema: “Vanaf 2030 gaat er geld verdiend worden”
Wethouder Molema sluit af door de noodzaak van de investering nogmaals te onderstrepen: “Geopolitiek is het heel onrustig. De aardgasprijzen zullen de komende tien jaar gaan doorstijgen. Wij willen in Groningen van de fossiele brandstoffen af: dat is een keuze die de gemeenteraad zelf heeft gemaakt. Wat mij opvalt is dat er in het debat heel veel aannames worden gedaan die niet kloppen en die van tevoren technisch nagevraagd hadden kunnen worden. WarmteStad is geen commerciële businesscase. Bij WarmteStad lopen de kosten voor de baten uit. Vanaf 2030 gaat er geld terugverdiend worden. Financieel wordt er niets onhandigs gedaan. In de gemeente merken wij veel enthousiasme: inwoners willen graag aangesloten worden. Wij willen graag tempo houden, waardoor we minder afhankelijk worden van aardgas, waarbij dit het enige reële alternatief is.”
Verschillende partijen namen geen genoegen met deze uitleg. Onder andere Stadspartij 100% voor Groningen en de PVV overwegen moties in te dienen bij de definitieve stemming, waarbij de PVV met een voorstel komt om een referendum te organiseren om inwoners de vraag voor te leggen of er wel door moet worden gegaan met WarmteStad.
