Er is in de Groningse gemeenteraad veel enthousiasme over het plan om de huidige De Oosterpoort grondig te renoveren tot een cultuurcentrum dat weer vele jaren meekan. Toch zijn de politieke partijen, de geschiedenis in acht nemend, ook voorzichtig: is dit nu de daadwerkelijke koers die gevaren gaat worden? Wethouder Rik van Niejenhuis (PRO) van Wonen hield de raad met beide benen op de grond: de oplevering van het gehele project gaat zo’n tien jaar duren.
“De blijdschap overheerst in dit debat”, concludeerde Van Niejenhuis aan het einde van de vergadering. “Verschillende partijen hebben al heel vroeg in het proces gezegd: onderzoek de mogelijkheid om de huidige De Oosterpoort te renoveren. Die partijen hadden het bij het juiste eind. En inderdaad: tussen het eerste idee en het daadwerkelijke concept zit veel verschil. Daarom ook een groot compliment in de richting van de architecten van De Zwarte Hond, de stadsbouwmeester en de mensen van de culturele organisaties die ondanks alle tegenslagen altijd vol creativiteit bezig zijn gebleven hoe het wel kan. Dat is nu gelukt met een concept dat haalbaar lijkt.”
Tegelijkertijd waarschuwde de wethouder dat hij niet kan beloven dat nu alles in kannen en kruiken is: “Wat we gaan doen, gaat ons de komende vijf tot tien jaar bezighouden. Stap voor stap wordt het nieuwe gebouw opgeleverd. Dat betekent dat dit hele proces van iedereen ook veel gaat vragen. En ondanks dat we het hebben over een renovatie: we moeten ons goed realiseren dat dit het allergrootste project is dat we als stad ooit gedaan hebben. Onderschat niet wat we gaan doen.”
Splitsingsvariant strandt
De afgelopen jaren is er veel gezegd en geschreven over de toekomst van De Oosterpoort. Allerlei varianten werden onderzocht, waarbij de laatste optie een ingewikkelde splitsingsvariant was: de huidige De Oosterpoort renoveren én een nieuwe Grote Popzaal bouwen aan de zuidzijde van het Hoofdstation (het Spoorkwartier). Hoewel de stationslocatie logistieke voordelen bood, bleek de uitwerking in de praktijk een financieel en organisatorisch ingewikkeld.
“Waardevolle ontdekking”
Bart Hekkema van de Partij voor de Dieren legde uit hoe het kansrijke alternatief uiteindelijk toch op tafel kwam: “Het projectteam en architectenbureau De Zwarte Hond hebben een hele waardevolle ontdekking gedaan. Terwijl er gezocht werd naar de beste splitsingsvariant, werd ontdekt dat de huidige De Oosterpoort toch meer toekomst heeft. Onderzoek heeft aangetoond dat je tot nieuwe inzichten kunt komen door dogma’s los te laten. Door er nu voor te kiezen om de huidige renovatieplannen van De Oosterpoort uit te gaan werken, laten we zien dat we het onderzoek serieus nemen. We hebben straks een gebouw dat aan alle zijden open is naar de buurt en het publiek toe, waardoor de stad en bezoekers optimaal kunnen genieten.”
Van lelijk eendje naar zwaan
Voor verschillende oppositiepartijen was de raadsvergadering het moment om hun politieke gram te halen. Zij hadden exact deze renovatievariant namelijk al veel eerder via een amendement voorgesteld, maar dat werd destijds door het college ontraden omdat het niet mogelijk zou zijn.
Leendert van der Laan van de Partij voor het Noorden: “Wat een topweek hebben wij. De Kabouterhuisjes in De Hoogte blijven staan. Het college grijpt in bij de overlast aan de Spilsluizen. En ook De Oosterpoort blijft op de huidige plek. Het is heel mooi dat we dit markante gebouw gaan transformeren naar iets waar iedereen blij van wordt: van lelijk eendje naar een zwaan. Er komt een grote popzaal en er wordt een klassieke zaal toegevoegd. Daarnaast wordt er circulair gewerkt, wat op ons applaus kan rekenen. Hebben we dan niets aan te merken? Jawel. Wij vinden het belangrijk dat er nu flink tempo wordt gemaakt met het vervolgproces.”
Het destijds weggestemde amendement waar Van der Laan over sprak, kwam oorspronkelijk uit de pen van D66 en werd mede ingediend door de VVD. Jim Lo-A-Njoe van D66: “De vreugde die meneer Van der Laan uit, die kan ik delen. We gaan hiermee inzetten op wat nodig is om de muziek en cultuur in onze gemeente een kansrijke toekomst te geven. Een nieuw muziekcentrum maakt Groningen aantrekkelijk en verbetert het vestigingsklimaat. Met deze beslissing bewegen we de goede kant op. Wel is het belangrijk om meer samen op te trekken in zulke grote zaken.”
Dat zorgde direct voor een politieke interruptie vanuit de coalitie. Jeffry van Hoorn van PRO vroeg scherp: “Wat bedoelt D66 precies met samen optrekken?” Lo-A-Njoe reageerde: “Soms heeft de oppositie een goed idee. Het is niet goed als dit dan rücksichtlos van tafel wordt geveegd. En andersom is dat natuurlijk ook zo.”
Hierop mengde Hans de Waard van de SP zich in de discussie om D66 fijntjes aan het verleden te herinneren: “Dit dossier loopt al ruim tien jaar. D66 leverde zeven jaar lang de wethouder die dit dossier onder zijn hoede had.” Lo-A-Njoe hield de boot af: “Dit debat ga ik vandaag niet voeren. Ik heb de complimenten uitgesproken voor deze koers die we nu gaan varen. Wel wil ik een winstwaarschuwing meegeven: kaders zijn belangrijk. We weten nog niet exact hoe alles definitief binnen de financiële grenzen past. Fingers crossed, zou ik zeggen.”
Risico’s
Volgens Lo-A-Njoe kent het transitiepad twee grote risico’s: “Je hebt het risico dat het bouwkundig heel erg uit de hand kan lopen. En het tweede risico is dat we zuinig moeten zijn op onze culturele strategische partners. In de transitie die nu voor ons ligt, moeten zij niet kapot gaan door bouwoverlast of exploitatietekorten. Door op de juiste manier te faseren moeten we dat voorkomen. Dus de richting die we opgaan is heel goed, maar we moeten wel scherp kijken naar de doorrekeningen.”
Uit datzelfde vaatje tapte ook de VVD, die kritisch bleef op de procedure. Rik Heiner (VVD) uitte zijn verbazing over het feit dat het renoveren van De Oosterpoort nu plotseling als dé oplossing op tafel ligt, terwijl de raad daar vorig jaar helemaal geen onderzoeksopdracht voor had gegeven. “Wij wisten niet dat het college achter de schermen met dit renovatie-onderzoek bezig was. Daarnaast is het voor ons als raadsleden ook moeilijk om de controlerende taak uit te voeren, omdat wij zelf niet de bouwkundige staat van een gebouw kunnen beoordelen. Kan de huidige De Oosterpoort dit constructief allemaal wel aan wat we nu willen?”
SP-raadslid De Waard reageerde op deze worden: “Ik ken meneer Heiner als een uitermate positief ingesteld persoon waarbij het glas altijd halfvol is. Was het niet veel erger geweest als het college nu met hangende pootjes bij de raad terug was gekomen en zou zeggen: ‘wij weten het ook niet meer’?” Heiner reageerde: “Mijn fractie is blij, maar er is ook gezond cynisme. Want is het renoveren van De Oosterpoort nu ook echt wat we definitief gaan doen? Of wordt er straks ineens weer een draai gemaakt en komt er weer een nieuw konijn uit de hoge hoed? Wij hebben nog veel vraagtekens. Wat is de exacte bouwkundige staat van het pand? Hoeveel gaat het tot op de cent kosten? Daar willen we duidelijkheid over.”
Geen harde financiële bovengrens
Bij de overige fracties overheerste vooral optimisme. Jeffry van Hoorn van PRO: “We hebben een kansrijk alternatief gevonden waar we vol overtuiging voorstander van zijn. Dit plan doet recht aan het oorspronkelijke idee en ook aan de grote opgave waar de cultuursector voor staat.”
VVD’er Heiner hield hem direct de spiegel voor: “De Popzaal bij het Hoofdstation kon destijds niet doorgaan omdat de exploitatie simpelweg niet rond te krijgen was. Is er nu bij deze variant wel een harde financiële grens? Of geeft PRO de wethouder hiermee een carte blanche?” Van Hoorn pareerde: “Dit is een legitieme vraag. We hebben een financieel kader vastgesteld waarbij het streven is om daar binnen te blijven. Maar een hard getal als absolute grens ga ik nu in dit stadium niet noemen. Wel vinden we het belangrijk om ons aan de strakke deadline te houden.”
Jalt de Haan van het CDA toonde zich zeer tevreden met het schrappen van de externe popzaal bij het station: “We gaan de huidige De Oosterpoort renoveren en hergebruiken. Muziek en cultuur gaan we op een prachtige, vertrouwde plek op één locatie samenbrengen. Daarbij zijn we ook enorm blij voor de ondernemers. De Oosterpoort bevindt zich op een top-locatie: voor een voorstelling kun je eerst in de buurt een hapje eten, en na afloop kun je nog even de stad in om te kijken wat voor moois Groningen nog meer heeft te bieden. Dit plan gaat een flinke impuls zijn voor de lokale economie. Wel is het belangrijk dat we scherp blijven op de financiën: het mag niet uit de hand lopen. We willen immers ook fors blijven investeren in woningen, armoedebestrijding en sportcentrum Kardinge.” Op de vraag van Van der Laan (PvhN) of de opleverdatum van 1 januari 2033 hiermee haalbaar is, antwoordde De Haan: “Als ik meega in uw positivisme: ja.”
Ook Peter Rebergen van de ChristenUnie sloot zich aan bij het optimistische kamp: “Waar we het vanavond over hebben is de ‘volgende’ variant. Een optie waarvan we lang dachten dat deze niet mogelijk zou zijn, hoewel de oppositie deze variant inderdaad al eerder noemde. Het grote voordeel is dat dit wél past binnen de gestelde ruimtelijke kaders, wat bij eerdere opties niet altijd het geval was. Wel moet het financieel haalbaar blijven en daarom zouden wij de optie open willen houden om in de verdere uitwerking van de plannen te kunnen versoberen, zonder dat dit de culturele kern van het muziekcentrum raakt.”
Continuïteit voor cultuurpartners gewaarborgd
Wethouder Janette Bosma (Partij voor de Dieren) van Cultuur is blij met het brede draagvlak: “De culturele ambitie van Groningen leeft breed in de stad en uit landelijk onderzoek (De Nederlandse Livemuziek Monitor 2026, red.) blijkt dat we qua livemuziekdichtheid op de tweede plek van Nederland staan en vooroplopen. Dat is met name te danken aan de inzet van podia zoals SPOT, het NNO, Simplon en Vera. We bieden grote evenementen en artiesten een volwaardige plek aan. Dat is niet alleen goed voor de culturele sector, maar versterkt ook de aantrekkingskracht van de hele stad en de regio.”
Over de risico’s en de transitieperiode waar D66 en de VVD voor waarschuwden, was Bosma helder: “Het is belangrijk om het eerlijke verhaal te vertellen. Een renovatie van deze omvang brengt onvermijdelijk onzekerheden en overlast met zich mee. We zullen erg goed moeten samenwerken. Die gezamenlijke basis hebben we inmiddels onderstreept door bindende convenanten te ondertekenen met onze culturele partners ESNS en het NNO, om hun continuïteit te waarborgen.”
Wethouder Van Niejenhuis voegde daar tot slot aan toe dat er in het vervolgproces, waarin het plan de komende maanden gedetailleerd wordt uitgewerkt, intensief en nauw opgetrokken gaat worden met de gehele raad, zowel coalitie als oppositie, de culturele partners en de direct omwonenden van de Trompsingel. “Alleen met die gezamenlijke schouders eronder gaan we hier een groot succes van maken.”
Geen van de partijen overweegt om bij de eerstvolgende raadsvergadering moties in te dienen.
