Boetes opleggen (of daarmee dreigen) werkt vaak even goed als het sluiten van een drugspand. Tot die conclusie komen onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en Pro Facto. Ook kunnen minder zware maatregelen beter zijn voor zowel de bewoners als de verhuurders van drugspanden, stellen de onderzoekers.
Het onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) van de Rijksoverheid, legde artikel 13b van de Opiumwet onder de loep, ook wel de ‘Wet Damocles’ genoemd. Daarmee kunnen burgemeesters drugshandel of drugsteelt in woningen op drie manieren tegengaan: een waarschuwing geven, een last onder dwangsom (dreigen met een boete) opleggen of het pand sluiten. Dat komt vaak neer op sluiting, concluderen de onderzoekers, met als doel om de ‘loop’ naar een pand tegen te gaan of een signaal af te geven naar andere huistelers, brouwers en dealers.
Maar een drugspand op slot gooien is niet effectiever dan dreigen met boetes of er één opleggen, concluderen de onderzoekers, om de handel of productie van drugs in een pand tegen te gaan. Sluiting en een last onder dwangsom hebben ongeveer hetzelfde effect: in ongeveer de helft van de gevallen stopt de overtreding volledig bij beide maatregelen. Waarschuwen blijkt iets minder effectief en leidt in ongeveer 40 procent van de gevallen tot het stoppen van de overtreding.
Burgemeesters sluiten de panden toch vaak, omdat ze het zien als de zwaarste maatregelen en daarmee als hard optreden. Maar gemeenten hebben weinig zicht op de resultaten van hun maatregelen, stellen de onderzoekers. Na een sluiting worden er meestal geen controles meer gedaan en vaak is niet duidelijk of andere doelen,doelen zoals minder overlast of ‘een signaal afgeven’, zijn bereikt. Sterker nog: in ongeveer de helft van de gevallen is er geen overlast en begrijpen buurtbewoners soms niet waarom een woning is gesloten. Sluiting leidt daarmee alleen maar tot vragen en praatjes in de buurt.
Ook voor de bewoners zou sluiting het criminele gedrag niet stoppen, maar mogelijk juist meer problemen in de hand werken. Huurcontracten worden ontbonden en bewoners komen op een ‘zwarte lijst’ van woningcorporaties. Stress, extra kosten en problemen in gezinnen worden daarmee aangewakkerd, hulpverlening wordt onderbroken en psychische problemen kunnen erger worden.
Woningcorporaties kunnen de onttrekking van een woning aan het bestand nog wel aan. Maar particuliere verhuurders lijden door sluiting onevenredig verlies.Daarnaast halen de onderzoekers aan dat sluitingen met regelmaat geen stand houden bij de rechter, omdat een minder zware maatregel soms ook voldoende was geweest, vooral als er kinderen in het gezin zijn.
Onderzoekers adviseren om een landelijk handelingskader te maken. Dat moet duidelijk maken welke stappen gemeenten moeten volgen en hoe zij keuzes maken tussen waarschuwing, dwangsom en sluiting. Minister David van Weel van Justitie & Veiligheid heeft de onderzoeksresultaten bestudeerd en belooft in een brief aan de Tweede Kamer om met een voorstel te komen voor zo’n handelingskader.
