Nog altijd is de toekomst van het iconische DOT aan de Vrydemalaan onzeker. Kan het opvallende, bolvormige gebouw een definitieve plek krijgen in de nieuwe gebiedsontwikkeling van de Healthy Ageing Campus? Buurtbewoners hadden afgelopen week een uitgebreid gesprek met het UMCG en de Rijksuniversiteit Groningen. “Wij kijken hier met een positief gevoel op terug.”
“Wat voor ons vooral waardevol was, is dat het gesprek meer inzicht gaf in de manier waarop naar de ontwikkeling van het gebied wordt gekeken”, vertellen de betrokken buurtbewoners. “Daarbij werd duidelijk dat de huidige gebiedsvisie sterk is ingestoken vanuit ruimtelijke samenhang, campusontwikkeling en institutionele groei. Tegelijkertijd bevestigde het gesprek voor ons dat de uiteindelijke keuzes over DOT bij de gemeente liggen.”
Metamorfose
De Healthy Ageing Campus (HAC) is een langlopend megaproject van het UMCG, de Rijksuniversiteit Groningen en de gemeente. Het plan is om het gebied tussen de Petrus Campersingel, de Oostersingel, het Hanzeplein en het Oosterhamrikkanaal – grofweg het huidige UMCG-terrein en de directe omgeving – de komende vijftien jaar compleet te transformeren. De visie is om een groenere, duurzamere en vooral meer open stadsomgeving te creëren waar alles draait om het thema ‘meer gezonde jaren voor iedereen’.
In februari van dit jaar stemde de gemeenteraad in met deze visie. “De RUG, het UMCG en wij als gemeente gaan aan een campus werken die echt state of the art is”, tekende wethouder Rik van Niejenhuis (PRO) van Wonen destijds op. “Het UMCG heeft de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar hoe je zo’n healthy ageing campus moet ontwikkelen. Ze weten wat je moet bouwen om innovatie mogelijk te maken, waar je prettig kunt werken en wonen. En omdat het een locatie is die dichtbij de binnenstad ligt, heb je qua randvoorwaarden goud in handen.”
Stadsstrand en DOT
In de aanloop naar de plannen tekenden zich echter twee grote knelpunten af: het Stadsstrand en DOT. Beiden dreigden door de campusontwikkeling van de kaart te verdwijnen. Voor Student & Stad was dat destijds aanleiding om een petitie te starten om het Stadsstrand te behouden.
“Wij zijn niet blij met het verdwijnen van het Stadsstrand”, liet het voormalige raadslid Olivier van Schagen van de partij destijds weten. “What er voor terugkomt, is een pleintje zonder strand. Er zijn in onze stad al te weinig verkoelende zwemplekken en ook te weinig recreatieplekken. Locaties zoals het Noorderplantsoen en het Stadsstrand zijn op dit moment al overvol.” Van Schagen had succes: de gemeenteraad stemde uiteindelijk in met het behoud van de strandlocatie.
Tegelijkertijd werd er door omwonenden een petitie opgestart voor het behoud van DOT, die inmiddels ruim 11.000 keer is getekend. In de gemeenteraad werd onder aanvoering van de Partij voor het Noorden en Stadspartij 100% voor Groningen fel gepleit voor het behoud van het gebouw. Hoewel een motie voor direct behoud destijds geen meerderheid kreeg, stemde de raad wél in met een onderzoek naar de kosten om DOT in te passen. Vanwege deze politieke ontwikkeling werd het specifieke ‘Bodenterrein’ losgekoppeld van de rest van de plannen.
Meer dan een tijdelijk gebouw
Dat na het gesprek met het UMCG en de RUG nu blijkt dat de definitieve sleutel bij de gemeente ligt, zorgt bij de buurtbewoners voor de vraag in hoeverre de maatschappelijke waarde, bewonerservaring en de bestaande stedelijke kwaliteit worden meegewogen in de verdere besluitvorming. “DOT is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot veel meer dan een tijdelijk gebouw”, benadrukken de bewoners. “Voor veel inwoners is het inmiddels een herkenbare plek geworden die verbonden is geraakt met ontmoeting, ontspanning, cultuur en de identiteit van de stad. De brede steun voor de petitie laat zien dat deze plek maatschappelijk diep verankerd is geraakt.”
Tijdens het gesprek met de RUG en het UMCG viel het de bewoners op dat er door de instellingen nog regelmatig wordt gesproken over het ’tijdelijke karakter’ van het bouwwerk. “Tegelijkertijd vinden wij dat een gebouw in de loop der jaren ook architectonisch, maatschappelijk en economisch bestaansrecht kan verwerven.”
Architect Jack van der Palen wijst er bovendien op dat DOT destijds is ontwikkeld onder een definitieve vergunning, met lokale partijen en hoogwaardige materialen. Daarnaast was het het allereerste Nederlandse project dat volledig werd gebouwd met innovatieve scheepsbouwtechnieken en bevat het een uniek full-dome theaterconcept.
Verlengstuk van het Noorderplantsoen
Ook de welstandscommissie sprak al in 2011 haar grote waardering uit voor het gedurfde ontwerp en de betekenis van het gebouw op deze markante locatie. Volgens Van der Palen is DOT juist op deze plek uitgegroeid tot een logisch verlengstuk van het Noorderplantsoen. Het heeft zich ontwikkeld tot een plek die simpelweg functioneert en inmiddels door veel inwoners als een onmisbaar onderdeel van Groningen wordt gezien.
De bewoners waarschuwen dat de aanhoudende tijdelijke status de boel verlamt: “Een jarenlang tijdelijke status heeft ingrijpende gevolgen voor ondernemers en eigenaren, die hierdoor beperkt kunnen investeren in de verdere ontwikkeling van de plek. Terwijl juist de kracht van DOT ligt in wat daar in de afgelopen jaren organisch al is ontstaan.”
“Een plek wordt pas waardevol doordat mensen haar jarenlang gebruiken”
Wat voor de bewoners na het overleg glashelder is geworden, is dat de waarde van DOT niet alleen in de fysieke constructie zit, maar juist in de cultuur die eromheen is gegroeid. “Zulke plekken laten zich niet eenvoudig verplaatsen of opnieuw ontwerpen op een andere locatie. Tijdens gesprekken wordt regelmatig gesproken over het creëren van vergelijkbare waarde elders in de stad. Tegelijkertijd geloven wij dat maatschappelijke en stedelijke betekenis tijd nodig heeft om te groeien. Een plek wordt pas waardevol doordat mensen haar jarenlang gebruiken, herinneringen opbouwen en er verbinding mee krijgen.”
De buurtbewoners hopen dan ook op een brede blik vanuit de politiek. “Juist daarom raakt deze discussie voor ons aan een bredere vraag: hoe gaat Groningen om met plekken die zich in de loop der jaren hebben ontwikkeld tot betekenisvolle onderdelen van de stad? Want wat eenmaal organisch is gegroeid, laat zich niet zomaar ergens anders opnieuw creëren. Wat wij uit het gesprek met UMCG en RUG vooral meenemen, is dat behoud van DOT niet expliciet is uitgesloten, maar dat dit vraagt om bestuurlijke keuzes en mogelijk een herijking van de huidige gebiedsvisie. Wij hopen dat in het verdere proces niet alleen wordt gekeken naar stenen, functies en ruimtelijke logica, maar ook naar wat inwoners van Groningen inmiddels als blijvende waarde zijn gaan zien.”
