De daklozenopvang van het Leger des Heils verhuist volgend jaar naar alle waarschijnlijkheid van de Spilsluizen naar de Nieuwe Boteringestraat. De gemeenteraad gaat naar verwachting hier komende woensdag mee instemmen. Maar is dit ook de beste oplossing? Kies je voor een nieuw adres of ga je kiezen voor een nieuwe visie waarmee je de dakloosheid echt aanpakt?
Eerst naar de Spilsluizen. Deze locatie wordt sinds november 2023 gebruikt als opvolger van de locatie aan de Kostersgang. In totaal is er plek voor zeventig mensen: “Ze kunnen er terecht voor basisbehoeften zoals koffie, een maaltijd, douchen en rust”, laat het Leger des Heils weten. “Daarnaast is er ruimte voor ontspanning, zoals televisie kijken en spelletjes, en is er een luisterend oor en begeleiding naar structurele hulp aanwezig.”
Niet lang na de ingebruikname van het pand aan de Spilsluizen liet de verhuurder weten dat deze het pand wil verkopen. “Dat nieuws kwam voor ons als ook voor het Leger des Heils als een verrassing”, liet wethouder Inge Jongman (ChristenUnie) indertijd weten.
De afgelopen jaren is er gezocht naar een nieuwe locatie waarbij verschillende gebouwen in de gemeente zijn onderzocht. Een pand aan de Nieuwe Boteringestraat lijkt volgens de gemeente het meest geschikt. “In dit pand kan het Leger des Heils haar dagopvang zo organiseren dat er een veilige, drempelloze en toegankelijke plek is waar bezoekers elkaar ontmoeten en dagstructuur geboden kan worden”, liet de wethouder vorig jaar weten.
Tekst gaat verder onder de foto’s:
Buurt in verzet
Maar de omwonenden zijn niet blij en maken zich ongerust. Na een participatietraject dat aanvankelijk niet goed uit de verf kwam, werd enkele maanden later hetzelfde plan, zonder wijzigingen, opnieuw ingediend. Buurtbewoners riepen de gemeenteraad onlangs, tijdens een emotioneel en verhit debat, op om niet akkoord te gaan.
“We hebben het over zwaar psychische en verslaafde mensen die in onze woonwijk dagopvang gaan krijgen”, vertelt buurtbewoner Hanneke Heun. “Dat brengt alleen maar ellende. Het Leger des Heils kan de zorg niet aan; op de huidige locatie aan de Spilsluizen staan mensen buiten drugs te kopen en ze kunnen niet naar binnen omdat er een gevaarlijkheidsrisico is. Zelfs de politie waarschuwt voor onveilige situaties.” Omwonenden aan de Spilsluizen ervaren ondertussen veel overlast en de politie moet regelmatig in actie komen vanwege incidenten. Twee weken geleden bijvoorbeeld nog toen er voor het pand een steekpartij plaatsvond.
Heun: “Ondertussen maken het college en het Leger des Heils ons wijs dat we deze mensen in de steek laten als we hen niet omarmen. In een recent mediaoptreden beschreef de wethouder de opvanglocatie als een rustplek, waarbij een kop koffie en een goed gesprek mogelijk zijn. Woorden die elke keer opnieuw uit de hoek worden getoverd. Terwijl landelijk de noodklok wordt geluid over de beschikbare capaciteit in dergelijke opvanglocaties, geweldsincidenten er aan de orde van de dag zijn en medewerkers zelf bedreigd worden. Dat wordt hier allemaal gecamoufleerd. Wie wel eens langs de Spilsluizen loopt, weet wat ik bedoel. Waarom dan toch geloven in dit soort prietpraat?”
Wat is de beste oplossing voor de daklozen?
In de discussie lijkt er de afgelopen periode maar ruimte te zijn voor één geluid: de dagopvang moet naar de Nieuwe Boteringestraat. Maar is dat ook de beste oplossing? Zijn de daklozen hier ook het meest bij gebaat? Behalve dat zij in een groter pand terecht kunnen, zullen ze overdag verschillende keren moeten verhuizen om bijvoorbeeld bij de nachtopvang in de Schoolstraat te komen of bij een zorginstantie die elders in de stad is gevestigd. Daarnaast moet opgemerkt worden dat het aantal daklozen is toegenomen: in 2021 ging het om 938, in 2024 om 1.339. De verwachting is dat dit aantal de komende jaren verder gaat stijgen.
San Antonio
Dit verhaal zetten we voort in de stad San Antonio in de Amerikaanse staat Texas. In de stad wonen volgens cijfers van de gemeente Bexar County ongeveer 1,43 miljoen mensen. Dakloosheid is er in de afgelopen decennia een groot probleem. Uit een PIT-count (onderzoeksmethode naar het aantal daklozen, red.) blijkt dat het aantal daklozen in 2025 3.625 personen bedroeg, tegenover 3.372 een jaar eerder. De oorzaak is een combinatie van factoren, waaronder stijgende huurprijzen en een snelle bevolkingsgroei. Ongeveer 14 procent van de huishoudens in de regio besteedt meer dan de helft van het inkomen aan wonen, wat het risico op dakloosheid vergroot.
Het ontstaan van Haven for Hope
Het probleem werd in 2006 door zakenman Bill Greehey gezien. Met steun van stadsbestuurders en particuliere filantropen richtte hij Haven for Hope op als een onafhankelijke non-profitorganisatie. Voordat deze organisatie bestond, boden veel verschillende instanties hulp, maar hun diensten waren geografisch verspreid en administratief van elkaar losgekoppeld.
Met deze versnippering waren de daklozen niet gebaat: de afstanden beperkten de fysieke toegang en processen werden vaak dubbel uitgevoerd. Greehey en het stadsbestuur deden anderhalf jaar onderzoek naar zo’n tweehonderd opvangcentra in het hele land. In 2010 opende de ‘alles-in-één-campus’. Deze is gerealiseerd in het westen van de stad, naast het centrum, op een terrein van 22 hectare waar alles is ingericht op het aanpakken van dakloosheid in plaats van de traditionele opvang.
“Vorig jaar zomer vierden we ons 15-jarig bestaan”, vertelt David Huete. Huete is Vice President of Programs bij Haven for Hope. “Het gebied waar de campus is ontwikkeld, was voorheen een commercieel en industrieel district met veel verwaarloosde panden. Vanaf het begin was het niet alleen onze visie om dakloosheid aan te pakken, maar ook om een gebied nieuw leven in te blazen. De impact was direct merkbaar. Onze opvang zat binnen de eerste paar maanden vol, wat naar schatting heeft bijgedragen aan een afname van tachtig procent van de zichtbare dakloosheid in het centrum.”
Tekst gaat verder onder de foto:
Samenwerking als sleutel
Cruciaal in de aanpak is samenwerking. Huete: “We werken nauw samen met de gemeente, de provincie, buurtleiders en buurtorganisaties. Tegenwoordig biedt Haven for Hope programma’s aan gericht op het verminderen van ziekenhuisopnames, het verlagen van het aantal gevangenen en het verbeteren van de langetermijnstabiliteit. We hebben ook een ambassadeursprogramma, waarbij cliënten samenwerken met buurtpartners om verwaarloosde gebieden rondom de campus schoon te maken. Dit versterkt het idee dat herstel en investeringen in de gemeenschap hand in hand gaan.”
Het belangrijkste doel is niet om mensen dakloos te houden, maar om ze te helpen terug te keren in de maatschappij. “In de vijftien jaar dat we actief zijn, is gebleken dat er meer dan vijfhonderd verschillende manieren zijn om een einde te maken aan dakloosheid. Er is dus geen pasklare oplossing”, legt Huete uit. “De ‘one-size-fits-all-aanpak’ bestaat niet. Onze aanpak is gebaseerd op persoonsgerichte planning, waarbij we erkennen dat ieder individu de expert is in zijn eigen leven.”
Resultaten
Op de campus werken zo’n 45 instanties samen, waaronder een huisvestingsteam. “Zij werken nauw samen met meer dan driehonderd verhuurders en woningcorporaties. Daarnaast bieden we een programma voor gedeeltelijke subsidie voor bijvoorbeeld de eerste maand huur en de borg. Deze flexibele aanpak heeft ertoe bijgedragen dat de gemiddelde verblijfsduur op de campus is verkort van bijna twee jaar naar ongeveer vier maanden.”
Dit jaar is het twintig jaar geleden dat de eerste stappen door Greehey werden gezet om Haven for Hope op te richten. Kun je zeggen dat de resultaten van nu de verwachtingen van toen overtroffen hebben? Huete antwoordt: “Die vraag is lastig te beantwoorden. Toen we de deuren openden, zagen veel mensen het als een mogelijke ‘oplossing’ voor dakloosheid. In de loop der tijd hebben we geleerd dat geen enkele opvanglocatie alle onderliggende factoren, zoals huiselijk geweld of psychische gezondheid, volledig kan wegnemen. Desondanks zijn de cijfers betekenisvol: in de eerste vijftien jaar hielpen we 53.000 mensen, van wie 65 procent structureel uit de dakloosheid is gebleven.”
Rendement van 42 dollar
Deze resultaten vertalen zich niet alleen in menselijk geluk, maar hebben ook financiële invloed. Wanneer gekeken wordt naar de ‘return on investment’, dan blijkt dat voor elke dollar die in Haven for Hope wordt geïnvesteerd, de gemeenschap 42 dollar terugkrijgt. Het gaat daarbij met name om het voorkomen van kosten: een dakloze die op straat leeft komt vaker op de spoedeisende hulp terecht of belandt in de cel, waarmee detentiekosten gepaard gaan. Door zorg te centraliseren en mensen sneller naar werk en een woning te begeleiden, dalen deze kosten explosief.
Blueprint voor Amerika
Het succes blijft niet onopgemerkt; het model fungeert inmiddels als landelijke blueprint. In steden als Las Vegas en Wichita, een stad in Kansas, worden momenteel campussen ontwikkeld die direct op de aanpak in San Antonio zijn gebaseerd. Wat het model uniek maakt, is de radicale breuk met de versnippering: de integratie van opvang, huisvesting, GGZ en medische zorg op één centrale plek zorgt ervoor dat cliënten niet langer tussen wal en schip (of tussen verschillende locaties in de stad) vallen.
Advies voor Groningen
Maar wat zou Groningen hieraan kunnen hebben? De steden zijn immers niet vergelijkbaar. Qua grootte past onze gemeente 5,5 keer in de stad San Antonio. En ook ons sociaal zekerheidsstelsel en onze cultuur is anders dan de Texaanse. Toch zijn er ook overeenkomsten: want de redenen waarom je dakloos wordt, zijn in veel gevallen uniform. Op verzoek van OOG heeft Haven for Hope gekeken naar de situatie in de Boteringestraat. Hun advies: breng meerdere aanbieders op één locatie samen.
Huete vertelt: “Wij functioneren als een campus waar 45 partners samen diensten aanbieden, van medische zorg tot juridische bijstand. Door dit op één locatie te doen, hebben cliënten toegang tot een breed scala aan zorg op een manier die veel efficiënter is dan wanneer ze door verschillende systemen in de stad moeten navigeren. Het scheiden van diensten en opvang maakt het veel moeilijker om resultaten op lange termijn te bereiken.
Tekst gaat verder onder de foto’s:
Geen gevangenis, maar een veilige haven
In het debat in de gemeenteraad vroegen verschillende partijen zich af of een woonwijk wel de plek is voor zo’n opvang. De PVV stelde bijvoorbeeld dat de Nieuwe Boteringestraat “geen zorgcampus” is. Volgens Haven for Hope is de inrichting van zo’n plek cruciaal om overlast te voorkomen.
Huete legt uit dat zij werken met een ‘trauma-geïnformeerd ontwerp’. Dit houdt in dat de architectuur en de regels van het gebouw rekening houden met het verleden van de bewoners. “Veel daklozen hebben trauma’s door geweld of opsluiting. Als een opvang aanvoelt als een gevangenis, werkt dat averechts voor hun herstel. Door te kiezen voor een open, respectvolle omgeving waar mensen zich veilig en gesterkt voelen, verminder je agressie en spanning.”
Daarom zijn de diensten bij Haven for Hope vrijwillig en is nuchter zijn geen harde voorwaarde om toegelaten te worden tot de gebouwen op de campus. Ook de beveiliging werkt anders dan je zou verwachten: “Onze Life Safety Officers zijn geen traditionele bewakers. Ze zijn specifiek getraind in de-escalatie en trauma-gevoelig werken. Hun rol is niet om te straffen, maar om een omgeving te bewaken die veilig en ondersteunend is voor zowel de cliënten als de medewerkers.”
Hoe blus je een brand?
Wat de beste situatie voor Groningen is, zou gelezen moeten worden als wat de beste oplossing is voor de daklozen. Wil je de huidige voorzieningen in stand houden, of is het doel om ze uiteindelijk overbodig te maken omdat er geen daklozen meer zijn? Blus je de brand in de kern, of zorg je er alleen voor dat deze zich niet verder kan uitbreiden terwijl het vuur ondertussen doorwoedt?
“Dakloosheid en de zorg daarvoor zijn zeer gepolitiseerde kwesties in Amerika”, besluit Huete. “Vaak wordt de groep afgeschilderd als homogeen, terwijl de populatie ongelooflijk divers is. Wij geloven dat het respecteren van de autonomie van de cliënt essentieel is om vertrouwen op te bouwen en mensen te helpen succesvol te re-integreren.”
Een nieuw adres of een nieuwe visie?
Aanstaande woensdag beslist de Groningse gemeenteraad definitief of de verhuizing naar de Nieuwe Boteringestraat doorgaat. Tijdens de commissiebespreking vorige maand tekende zich al een meerderheid af voor het plan, al hebben verschillende politieke partijen aangekondigd moties in te dienen om het beleid bij te sturen.
Mocht de raad instemmen, dan wordt er 4,2 miljoen euro uitgetrokken om het pand te verbouwen en te verduurzamen, met 1 mei volgend jaar als beoogde openingsdatum. Maar terwijl de raad de knoop doorhakt over dit specifieke pand, blijft de grotere vraag boven de markt hangen. Het succes in Texas laat zien dat de echte winst niet zit in het simpelweg verplaatsen van de opvang naar een andere straat, maar in het fundamenteel integreren van de zorg. Kiest Groningen woensdag voor een nieuw adres, of durft de stad te dromen van een volledig nieuwe visie op dakloosheid waarmee iedereen geholpen is?
Gerelateerd
