Groningen is een nieuw cultureel centrum rijker. Met steun van onder meer het Mondriaan Fonds opende THEA dit weekend de deuren in de Niemeyer-fabriek. THEA wordt een dynamische plek waar beeldende kunst, technologie en maatschappelijke vraagstukken samenkomen. Volgens programmamaker Rosa Wevers was er tijdens het openingsweekend veel belangstelling van zowel wijkbewoners als de culturele sector.
Rosa, hoe is het openingsweekend verlopen?
“Het is echt ontzettend goed gegaan. Op zaterdag zijn we bewust begonnen met een speciale opening voor de buurt. We hebben van tevoren in de wijk flyers bezorgd met een hele duidelijke oproep: ‘Wees welkom, kom gluren bij de buren’. Wijkbewoners kregen zo de primeur om als allereersten onze eerste grote tentoonstelling te bekijken. We hadden koffie en koek geregeld, maar zoiets blijft natuurlijk ontzettend spannend. Je vraagt je toch af: hoeveel mensen reageren er op zo’n uitnodiging? We waren uiteindelijk echt blij verrast door de grote opkomst en het warme enthousiasme.”
Niemeyer was natuurlijk decennialang in gebruik als tabaksfabriek. Een iconisch pand in Groningen. Wat waren de reacties van de bezoekers die nu binnen mochten kijken?
“Het is een gebouw met een enorme historie. Buurtbewoners zien die fabriek dagelijks liggen op hun weg naar werk of school. De afgelopen periode zagen ze wel voortdurend busjes aan- en afrijden voor de verbouwing, maar wat zich nu precies achter die muren afspeelde, dat wisten veel mensen niet. Een van de bezoekers heeft vroeger nog daadwerkelijk in de tabaksfabriek gewerkt. Diegene liet weten dat het een hele bijzondere en indrukwekkende ervaring was om na al die jaren weer terug te zijn op deze plek. Een andere wijkbewoner was zelfs zo enthousiast dat diegene zich ter plekke direct heeft aangemeld als vrijwilliger.”
Hoe belangrijk is die nauwe band met de buurt voor een initiatief als THEA?
“Die relatie met de omgeving is voor ons cruciaal. We hebben het nieuwe centrum niet voor niets de naam THEA gegeven. Dat is allereerst een prachtig eerbetoon aan beeldend kunstenares Theodora Niemeijer (1912–2004), de dochter van de voormalige tabaksfabrikant. Maar tegelijkertijd klinkt THEA ook heel menselijk en toegankelijk, als de naam van iemand die dicht bij je staat en bij wie je makkelijk binnenstapt. Dat is exact wat we willen zijn: de deuren staan de komende jaren wagenwijd open voor buurtgenoten. We willen dat zij niet alleen komen kijken, maar ook echt met ons meedenken over de invulling van deze plek.”
En hoe zag de zondag van het openingsweekend eruit?
“Ik heb de hele dag met een enorme glimlach rondgelopen. Om de stad te laten horen dat er hier iets bijzonders aan de gang was, stond er een groot gedeelte van de dag een uitbundige sambaband voor de deur te spelen. Er zijn vandaag veel mensen langsgekomen en wat opviel is dat bezoekers ook echt bleven hangen. Vandaag stond in het teken van de officiële lancering van THEA en de feestelijke opening van Thinking Hands, de allereerste expositie van fotomanifestatie Noorderlicht op deze nieuwe locatie.”
Hoe zag dat officiële programma er precies uit?
“Het openingsprogramma begon rond 15.00 uur met toespraken van kwartiermaker Roosje Klap en wethouder Carine Bloemhoff (PRO). Aansluitend droeg stadsdichter Jaimy Hindriks een heel mooi gedicht voor. Zij ging daarin in op de rijke geschiedenis van het Niemeyer-pand en de overgang naar de toekomst. Het was zo’n mooi en toepasselijk gedicht dat we meteen tegen elkaar zeiden: dit moeten we inlijsten en een permanente plek geven in het gebouw.”
Er was ook een opvallende podiumperformance te zien. Wat gebeurde daar precies?
“Dat was het optreden van kunstcollectief WERC samen met danseres Olympia Kotopolous. Zij stond op een fysiek podium te dansen, geflankeerd door digitale schermen. Via sensoren en technologie werden haar menselijke bewegingen live vertaald naar de digitale wereld. Op een gegeven moment zag je de danseres echt communiceren en samenwerken met die technologie. Dat verbeeldt precies de kern van wat we met THEA willen doen: technologie tastbaar en invoelbaar maken.”
Het valt op dat THEA nu al programmeert, terwijl de verbouwing van het Niemeyer-complex nog in volle gang is…
“Klopt, de komende twee jaar fungeren als een bewuste ‘pilotfase’.’ In 2028 moet THEA uiteindelijk uitgroeien tot een volwaardig cultureel centrum, verdeeld over drie verdiepingen. Maar kwartiermaker Roosje Klap zei het heel mooi: THEA is geen wachtkamer voor een verbouwing. We wilden niet passief afwachten tot het hele pand klaar is. We programmeren, onderzoeken en bouwen nu al aan een plek waar kunstenaars technologie niet alleen illustreren, maar ook echt kritisch bevragen.”
Hoe sluit dat aan bij de toekomstige invulling van het Niemeyer-terrein?
“Van het Niemeyer-complex is bekend dat het een grote ‘AI-hub’ wordt waar veel techbedrijven en ontwikkelaars hun plek krijgen. Groningen is een stad waar technologie zichtbaar groeit, maar een plek waar we ons daartoe verhouden ontbrak nog. THEA vult dat gat. In de maatschappij laten we de liefde tegenwoordig over aan algoritmes waarbij we via apps aan elkaar gekoppeld worden, bij verkiezingen gebruiken we een stemwijzer en als we willen weten of het gaat regenen kijken we op een scherm in plaats van naar de lucht. Technologie is overal. Maar wanneer helpt het ons en wanneer vervreemt het ons van elkaar? Kunst en cultuur bieden daar een kritische spiegel voor. Tussen al die data brengen wij de menselijke maat terug: de ruimte voor verwondering, gevoel en verzet.”
Kun je iets meer vertellen over de eerste tentoonstelling, Thinking Hands?
“De expositie Thinking Hands van Noorderlicht stelt de vraag wat we kwijtraken als grote techbedrijven systemen bouwen die alles voor ons denken. De titel verwijst naar ‘de denkende hand’: de fysieke kennis die in ons lichaam, onze vingers en ons gevoel zit. Denk aan de chirurg die voelt wat haar ogen niet zien, of de ambachtsman die stof herkent aan de druk. Dat is kennis die je niet in data of computers kunt stoppen. De expositie, die tot en met 1 november te zien is, brengt foto’s, video’s en installaties van tientallen nationale en internationale kunstenaars samen. Van een pratende robot zonder handen tot werk waarin fysiek handwerk en zorg centraal staan.”
Wat kunnen we de komende periode nog meer van THEA verwachten?
“Ons programma voor 2026 en 2027 rust op drie pijlers: Art & Technology, Care & Technology en Make & Technology. Naast de expositie gaan we direct intensief samenwerken met de stad. Zo gaan we een belangrijke rol spelen in de Sunnemeerten Parade, die dit najaar voor de tweede keer wordt gehouden. THEA dient als werkplaats waar buurtbewoners samen met een kunstenaar gaan bouwen aan een groot lichtsculptuur. Het bijzondere is dat het licht van deze sculptuur gaat reageren op geluid. In november zal het kunstwerk meelopen in de parade door de wijk.”
De tentoonstelling ‘Thinking Hands’ is nog tot en met 1 november 2026 te bezoeken bij THEA in de Niemeijer-fabriek. Openingstijden: woensdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 18.00 uur en op weekenddagen van 12.00 tot 18.00 uur.
