Michelle was hartstikke blij toen ze op haar zestiende, net als elk ander jaar, met haar familie op vakantie ging naar Turkije. Wat ze niet wist, is dat ze met een verlovingsring thuis zou komen. Ze werd uitgehuwelijkt aan haar neef. Wat volgde was jaren van mentaal en fysiek geweld, meerdere pogingen tot doodslag en een miskraam als gevolg van het geweld. Het lukte Michelle, met gevaar voor eigen leven, om uit het huwelijk te ontsnappen. Ze vluchtte naar Groningen, waar ze inmiddels een nieuw leven heeft opgebouwd onder een schuilnaam.
Michelle trouwde in eerste instantie in Turkije. Toen ze op haar achttiende het huwelijk in Nederland voor de wet moest vastleggen, hoopte ze dat dat haar uitweg zou worden. “Ik hoopte dat de medewerker in het trouwboekje zou zien dat mijn gehuwde naam en meisjesnaam identiek zijn en dat hij of zij vragen zou stellen.” Maar de vragen kwamen niet, het gedwongen huwelijk werd niet gesignaleerd door de medewerker. “Toen stortte mijn wereld in”, vertelt Michelle.
Wat volgde was een leven getekend door seksueel misbruik, fysiek geweld en emotionele mishandeling. Haar vader, stiefmoeder en man hielden haar continu in de gaten. “Ze zorgden ervoor dat ik geen geld had in mijn zak en ik nooit alleen was. Zelfs naar de huisarts mocht ik niet alleen. Daardoor werd mijn wereld steeds kleiner”, vertelt ze. Door de voortdurende controle was het onmogelijk om weg te lopen of om aan de bel te trekken. Michelle had geen enkele regie meer over haar leven. “Het was alsof ik elke dag levend begraven werd; ik zat gewoon gevangen.”
Michelle moest met haar neef trouwen, omdat haar vader de erfenis in de familie wilde houden: “Hij zei dat hij jarenlang keihard gewerkt had voor zijn centjes en niet van plan was om zijn erfenis achter te laten aan iemand die mijn achternaam niet draagt”, vertelt Michelle.
Campagne
Michelle is geen uitzondering. In Nederland worden gemiddeld negenhonderd vrouwen per jaar slachtoffer van huwelijksdwang. Dit is een schatting; exacte cijfers ontbreken doordat een gedwongen huwelijk vaak verborgen blijft.
Om te voorkomen dat vrouwen slachtoffer worden van huwelijksdwang en om hen beter te helpen wanneer dit al is gebeurd, is de gemeente Groningen een campagne gestart. De maand april staat in het teken van eergerelateerd geweld, waaronder huwelijksdwang. De gemeente hoopt hiermee twee dingen te bereiken.
Ten eerste moet de campagne meer bekendheid geven aan huwelijksdwang. Wanneer scholen, huisartsen, hulpverleners, maar ook de gewone medemens beter weten wat het is, kunnen ze een gedwongen huwelijk hopelijk sneller herkennen. In Michelle haar leven had een hoop lijden voorkomen kunnen worden, wanneer de ambtenaar de signalen had opgepikt.
Betere signalering is de eerste stap in de aanpak van huwelijksdwang. Het tweede doel van de gemeente is om betrokken instanties de handvatten te geven om slachtoffers beter te helpen en slachtoffers te voorkomen. Hiervoor heeft de gemeente Groningen een speciale routekaart gemaakt, waarop de stappen staan die je kunt ondernemen bij vermoedens.
Nieuwe en strengere wetten
Niet alleen lokaal worden er stappen ondernomen om huwelijksdwang aan te pakken. De regering wil de Nederlandse wetten, die huwelijksdwang verbieden, strenger maken en uitbreiden. Zo kijkt de overheid naar manieren om een gedwongen huwelijk niet door te laten gaan, bijvoorbeeld door het tegengaan van neef/nicht- en kindhuwelijken. Daarnaast kan een onder dwang gesloten huwelijk ongeldig verklaard worden.
De juiste hulp
De regering heeft in 2014 instructies gemaakt voor ambtenaren waarin staat hoe zij moeten handelen wanneer zij huwelijksdwang vermoeden. Gemeenten moeten in dat geval een melding maken volgens de Meldcode huiselijk geweld. Verder financiert Den Haag trainingen over huwelijksdwang en het signaleren ervan, bijvoorbeeld onder beroepskrachten uit de gezondheidszorg, hulpverlening en onderwijs.
De gemeente Groningen is juist voor huwelijksdwang een campagne gestart, omdat het voor slachtoffers moeilijk is om hulp te vragen en omdat het voor hulpverleners moeilijk is om huwelijksdwang te signaleren. Michelle bijvoorbeeld, werd geen enkel moment alleen gelaten en ze werd geïsoleerd van de mensen om haar heen. Ze was geen enkel moment één op één met iemand aan wie ze om hulp kon vragen.
Joyce, voormalig hulpverlener van Michelle, weet uit eigen ervaring hoe moeilijk het is om huwelijksdwang bij een cliënt te herkennen. “Ik had het in het begin niet door”, vertelt ze. “Slachtoffers van huwelijksdwang worden vaak ontzettend goed afgeschermd door hun familie en partner.” Daarnaast spelen loyaliteit en angst een rol. Toen Michelle aan haar vader vroeg of ze mocht scheiden en in die zin hulp zocht, moest ze dat bekopen met negen messteken door haar man. “Er zijn veel slachtoffers van huwelijksdwang die uit angst voor geweld er niet over durven te praten.”
Volgens Joyce is luisteren de sleutel naar betere hulpverlening: “Als je echt goed luistert, kun je zonder dat iemand het direct zegt, eruit filteren dat er iets niet klopt, bijvoorbeeld als je hoort wat iemand op jonge leeftijd al heeft meegemaakt”, vertelt Joyce. Wanneer huwelijksdwang ter sprake is gekomen, is de volgende stap samen overleggen. Praten of stappen ondernemen om uit een huwelijk te stappen, kan een vrouw ook in gevaar brengen, zoals eerder gebeurde bij Michelle. “Daarom is het belangrijk om alles samen te beslissen en goed na te denken over de gevolgen van elke stap”, legt Joyce uit. “Je doet het samen.”
