Ministerie van Algemene Zaken wil na de afbouw van de gaswinning samen met bestuurders, ondernemers en experts zoeken naar nieuwe motoren voor economische groei in Groningen. Met plannen voor een AI-fabriek wil de stad investeren in kunstmatige intelligentie om werkgelegenheid te creëren, talent vast te houden en Groningen op de kaart te zetten als Europese speler in de technologische sector. Wat als Groningen zijn economische toekomst niet onder de grond, maar in technologie vindt?
Uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en onderzoeksbureau Nivel blijkt dat Groningen de afgelopen jaren te maken heeft gehad met economische problemen. Ook de Rijksoverheid erkent deze problemen. Volgens de overheid zijn er veel banen verloren gegaan door het stoppen van de gaswinning.
Fred Hassert, voorzitter Samenwerking Noord, denkt dat investeren in technologieën als de AI-fabriek een oplossing kan bieden: “Het moet een plek worden voor talent, waarbij we in Groningen werkgelegenheid creëren en het talent naar Groningen toehalen.”
Het belang voor Groningen
AI speelt een steeds grotere rol in vrijwel alle sectoren van de samenleving. Door nu te investeren in infrastructuur en samenwerking, wil Groningen een voorloper worden op het gebied van verantwoorde en toegepaste AI binnen Europa.
“Met de komst van een AI-fabriek kan de kloof tussen Europa en Amerika en China verkleind worden”, zegt AI-expert Jeroen Van Bijsterveld, nu lopen we binnen Europa ver achter op de ontwikkeling rondom AI en beschikken Amerikaanse en Chinese bedrijven over de meest vooruitstrevende technologie in deze sector. Het progressieve ondernemerskarakter van de stad Groningen en het feit dat hier de eerste AI-opleidingen in Nederland zijn gestart, maakt Groningen de perfecte plek voor een AI-fabriek.”
Naast het dichten van een ontwikkelingskloof tussen binnen- en buitenland, kan de fabriek een positieve rol spelen in het behouden van talent in de stad. Een kwart van de Groningers is student, maar een groot deel van deze studenten trekt na hun studietijd naar de Randstad voor een baan. Het proces van hoogopgeleiden die wegtrekken uit een stad wordt ‘braindrain’ genoemd. “De komst van de fabriek kan, bij succes, een steentje bijdragen aan het behouden van hoogopgeleiden vanwege de werkgelegenheid die in de regio ontstaat”, aldus Robert Inklaar, econoom en hoogleraar aan de RUG.
Economisch gezien is er kans dat consumenten minder kunnen gaan betalen voor bestaande producten die voorheen zonder behulp AI werden gemaakt. Volgens econoom Inklaar, kan de hulp van kunstmatige intelligentie werk uit handen gaan nemen van bedrijven, wat de kosten drukt. Hierdoor kunnen op termijn prijzen verlagen van producten die voorheen zonder AI werden gemaakt.
Een technische revolutie?
Volgens Hassert moet de AI-fabriek uitgroeien tot een belangrijke economische en maatschappelijke impuls voor Groningen en Noord-Nederland: “De AI-fabriek moet bijdragen aan innovatie voor verschillende sectoren waar Groningen in uitblinkt, zoals landbouw en zorg.”
Tegelijkertijd benadrukt Hassert dat de AI-fabriek ‘een stap in de richting van digitale onafhankelijkheid is’. Het uiteindelijke doel is om technologie in te zetten voor brede welvaart: economische groei, maatschappelijke vooruitgang en duurzame ontwikkeling. Met de komst van de AI-fabriek wil Groningen een stap zetten richting die toekomst. Van Bijsterveld durft zelfs te stellen dat een mogelijk succes van de gok die genomen wordt met de AI-fabriek, een begin zou kunnen zijn van een ‘nieuwe technische revolutie’.
Een kritische blik
Onderzoek toont aan dat de komst van de AI-fabriek in Groningen niet alleen positieve kanten kent. Het project kost ongeveer 200 miljoen euro. Uit onderzoek van Organisation for Economic Co-operation and Development (EOCD) blijkt dat overheden en bedrijven 259 miljard euro uit aan kunstmatige intelligentie, maar winst maken met AI blijkt vaak lastig.
Onderzoek van adviesbureau McKinsey wijst uit dat veel bedrijven al werken met AI. Toch zegt van deze bedrijven het grootste deel dat AI nog weinig geld oplevert. Bedrijven investeren veel in computers, opslag, personeel en stroom, maar zien daar nog niet altijd resultaat van terug.
AI-expert dr. Matias Valdenegro Toro waarschuwt voor de risico’s van AI. Hij acht de kans op faillissement voor veel AI-bedrijven groot: “Er wordt veel geld geïnvesteerd in kunstmatige intelligentie, maar tot nu toe maken al deze bedrijven geen winst. Bedrijven die geen winst blijven maken gaan op den duur failliet, AI is daarin geen uitzondering.”
Volgens AI-expert Jeroen Van Bijsterveld horen risico’s bij nieuwe technologie. “De gewenste uitkomst bij AI wordt niet altijd behaald, maar dat hoort er ook een beetje bij in deze wereld”, zegt hij. “AI is risico’s nemen en onderuit durven gaan.”
Ook de Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs waarschuwde eerder voor de hoge kosten van AI. Vooral supercomputers, chips en datacentra zijn erg duur. Daarnaast gebruiken AI-systemen veel stroom. Ook in Groningen krijgt een grote supercomputer een belangrijke rol binnen de AI-fabriek. AI-systemen hebben veel stroom en koeling nodig om goed te werken.
Econoom Robert Inklaar ziet dat Europa nog afhankelijk is van Amerikaanse technologiebedrijven. Volgens hem is de AI-fabriek een stap richting meer Europese zelfstandigheid, maar is volledige onafhankelijkheid nog ver weg. “Voor echte onafhankelijkheid moet de hele keten in Europa worden geregeld”, zegt Inklaar.
Naast geld en technologie zijn er ook zorgen over de invloed van AI op de samenleving. Onderzoekers waarschuwen bijvoorbeeld dat AI kan zorgen voor het verlies van banen. Uit onderzoeken van de International Labour Organization (ILO) en Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD blijkt dat AI bepaalde taken kan overnemen, vooral administratief werk en kantoorbanen. Onderzoekers verwachten niet dat alle banen verdwijnen, maar wel dat veel werk sterk verandert door AI. In de AI-fabriek in Groningen zal vooral specialistisch werk worden uitgevoerd, waaronder technologische ontwikkelingen voor de zorg.
Toch zijn bestuurders, onderzoekers en bedrijven Groningen veelal positief over de plannen. Zij hopen dat de AI-fabriek zorgt voor nieuwe banen, kennis en economische groei in Noord-Nederland.
‘De AI-fabriek uitgelegd’ is een vierdelige artikelserie over de nieuwe AI-fabriek die komt in Groningen. In deze serie wordt uitgelegd wat een AI-fabriek precies is en wat de komst betekent voor de stad. Wat brengt een AI-fabriek de Groninger? Hoe kan de fabriek helpen in de landbouw? En zorgt de komst van de supercomputer voor nieuwe innovaties binnen de zorg?
