Gedesillusioneerd. Dat is de reactie van omwonenden van het Betonbos na de uitspraak van de voorzieningenrechter. Hoewel de rechter het beroep van de omwonenden formeel gegrond verklaarde en de gemeente op de vingers tikte, blijft de kapvergunning voor de laatste (potentieel) monumentale bomen in stand. En dat stelt teleur.
“Als je de uitspraak bestudeert, kun je niet tot een andere conclusie komen dan dat geen enkele boom in onze gemeente veilig is”, vertelt Kalle namens de omwonenden. “Of het nu gaat om een individuele boom of om een heel bos: als er een zwaarder wegend belang is, is het mogelijk om te kappen. En dat vind ik shockerend. In dit geval is dat zwaarder wegende belang het bouwen van woningen. Als een gemeente dat eenmaal als argument opvoert, staat de rechter met de rug tegen de muur.”
Strijd om de laatste bomen
Het Betonbos ontstond in de jaren tachtig nadat een fabriek van het terrein verdween en de natuur haar gang kon gaan. Jarenlang was het een vrijplaats waar stadsnomaden en kunstenaars woonden. Het grootste deel van het bos werd vorig jaar zomer gekapt voor de ontwikkeling van de nieuwe stadswijk Stadshavens.
De ontwikkelaar wil nu ook de laatste acht bomen aan het Balkgat kappen (een negende boom werd eerder al geveld). De omwonenden stapten opnieuw naar de rechter omdat ze vinden dat de gemeente onvoldoende heeft onderzocht of de bomen ingepast kunnen worden en dat er te weinig rekening is gehouden met de leefomgeving.
“Wij vinden het groen ontzettend belangrijk”, legt Kalle uit. “De afgelopen zomer heeft met verschillende hittegolven heel duidelijk laten zien dat we juist méér groen nodig hebben tegen hittestress. En wat doen we in Groningen? We kappen bomen. Het gaat hier niet om oude bomen die elk moment om kunnen vallen: het zijn gezonde, monumentale bomen. Een boom van veertig jaar oud brengt enorm veel biodiversiteit. Daar zit een heel huishouden om heen. Dat compenseer je niet met een paar jonge boompjes. Wil je dat ecologisch compenseren, dan zou je voor één volwassen boom wel 150 nieuwe bomen moeten terugplaatsen.”
Tik op de vingers voor gemeente
De rechter oordeelde dat de gemeente het belang van de woningbouwopgave zwaarder mocht laten wegen dan het behoud van het groen. Wel kreeg de gemeente een inhoudelijke tik op de vingers: de voorwaarde waaronder gekapt mocht worden was ‘innerlijk tegenstrijdig’. De gemeente wilde kap toestaan zodra het nieuwe omgevingsplan gepubliceerd was, maar de rechter stak daar een stokje voor: er mag pas worden gekapt als het plan definitief is én vaststaat dat de specifieke boom daarin echt niet gespaard kan worden.
Voor de omwonenden voelt die aanpassing echter als een doekje voor het bloeden. Kalle: “In het hele plan voor Stadshavens is nooit een variant uitgewerkt waarbij onderzocht is hoe de bomen echt ingepast kunnen worden. De grond is geclaimd en daardoor staat het resultaat van tevoren vast. Dat is niet eerlijk tegenover de bomen, en ook niet richting omwonenden. Er wordt wel gezegd dat belangen worden meegewogen, maar het eindresultaat is steeds dat alle bomen verdwijnen. De belangenafweging klopt niet. Als simpelweg wordt gezegd: ‘de huizen zijn belangrijker’, dan is het klaar. De rechter toetst dan puur het proces en kan inhoudelijk ook weinig meer.”
‘Het Betonbos-trucje’
Volgens de omwonenden staat de situatie aan het Balkgat niet op zichzelf. “Dit ‘Betonbos-trucje’ zal ook de komende tijd weer gebruikt worden. Kijk naar de Veiligheidsregio aan de Sontweg die moet verhuizen; zij hebben een groen perceel aan het Winschoterdiep op het oog: dat is een soort Betonbos. Ook daar zal straks gezegd worden dat het belang van een gebouw zwaarder weegt, waardoor het groen het onderspit delft. Onze opdracht is nu: hoe gaan we dit in de toekomst voorkomen?”
De sleutel ligt volgens Kalle bij de lokale politiek die de mogelijkheid heeft om de APV aan te passen. Al haalt hij daar vooralsnog weinig hoop uit. “Groningen heeft een heel groen college, maar daar merken wij in de praktijk weinig van. Wij proberen aan te kloppen bij partijen, maar krijgen geen voet tussen de deur. De enige partij waar we goed contact mee hebben is de Partij voor het Noorden, maar zij krijgen in de raad geen bijval. Toch zullen we hier stappen moeten zetten, anders is in de toekomst elke boom reddeloos verloren zodra er een ‘zwaarder belang’ om de hoek komt kijken.”
