Krijgt Groningen als eerste gemeente in het Noorden speciale toilet- en verzorgingsruimten voor mensen met een zware of meervoudige fysieke beperking? Woensdag stemt de Groningse gemeenteraad over een motie van D66 die het college oproept om zo snel mogelijk een ‘Changing Place’ in de binnenstad te realiseren. Hoewel het voorstel wordt gesteund door diverse fracties, is het nog geen gelopen race.
“Of de motie het gaat halen?” herhaalt D66-raadslid Annemiek Lourens-de Jager de vraag. “Ik merk sowieso heel veel enthousiasme bij verschillende fracties. Verschillende raadsleden zijn bij mij op de lijn gekomen dat ze mee wilden denken en meeschrijven. Dat heeft ervoor gezorgd dat het voorstel woensdag mede wordt ingediend samen met de ChristenUnie, Student & Stad, Stadspartij 100% voor Groningen, Volt en Partij voor het Noorden.”
Toch betekent die steun niet automatisch dat het een gelopen race is. “Waar we eigenlijk om vragen is om onderzoek te doen naar Changing Places. Maar ‘onderzoek doen’ is in de politiek een heel breed begrip. Want ja, er is een stichting die ons als gemeente kan helpen en er zijn ook fondsen beschikbaar, maar het blijft een kostbare aangelegenheid. En we weten allemaal dat de financiële positie van de gemeente niet rooskleurig is met het ravijnjaar in aantocht. Aan de andere kant: Groningen wil graag een inclusieve gemeente zijn. Dat zijn we nu niet. We vragen om onderzoek naar waar we deze plekken kunnen realiseren en wat dat kost. Het zou een hele mooie toevoeging zijn, maar er is een mogelijkheid dat de motie het niet haalt.”
Blinde vlek
In de gemeenteraad werd het onderwerp recent op de agenda gezet door universitair docent Jorien Luijkx van de Rijksuniversiteit Groningen, die ook verbonden is aan de Academische Werkplaats voor mensen met een ernstige meervoudige beperking. “Een dagje naar de stad, een bezoek aan een museum of een terrasje pakken op de Grote Markt is voor veel mensen met een fysieke beperking geen vanzelfsprekendheid”, legde Luijkx uit aan de raad. “Dat komt vooral doordat er in de gemeente geen liggende verzorgingsplekken zijn.”
Lourens-de Jager geeft eerlijk toe dat het thema nieuw voor haar was: “Ik ben in april begonnen als raadslid. In die periode sprak ik met Jorien. Als fractie hebben we op een gegeven moment de inclusieagenda op de raadsagenda gezet. Jorien heeft bij deze vergadering ingesproken en vertelde dat er in Groningen nul Changing Places zijn. Ik ben daar van geschrokken. Dit onderwerp is echt zo’n blinde vlek omdat je er geen weet van hebt. Dat er families zijn, met onder hen iemand met een meervoudige beperking, die nu geen leuk dagje in onze binnenstad kunnen hebben. En als je dan hoort dat sommige families het toch proberen door de verzorging te doen achterin een busje op een parkeerplaats. Dat moet je toch niet willen?”
Wat is een Changing Place?
Een Changing Place is een veilige, ruime plek waar iemand liggend verzorgd kan worden, uitgerust met een tillift en een aankleedtafel. Zo’n ruimte is ingericht volgens internationale richtlijnen, waardoor mensen met een spierziekte, meervoudige beperking of ouderen met een complexe zorgbehoefte op een waardige manier verzorgd kunnen worden.
Huidige plannen schieten tekort
In heel Nederland zijn er momenteel vijf Changing Places, met een zesde op komst in het stadhuis van Amsterdam. In het Noorden ontbreekt deze voorziening volledig. Het UMCG is momenteel wel bezig met de realisatie van een ruimte en wethouder Mirjam Wijnja (PRO) liet weten dat het Museum aan de A er in 2030 een krijgt.
Volgens de initiatiefnemers en experts zijn die plannen echter niet toereikend. Lourens-de Jager: “In het UMCG dacht men eerst: maar dat hebben we toch al? Men dacht dat een invalidetoilet hetzelfde is als een Changing Place.” Ondanks dat de ontwikkeling in het ziekenhuis wordt toegejuicht, wordt wel getwijfeld of dit de meest ideale locatie is voor mensen die een dagje de stad bezoeken. “En wat betreft Museum aan de A: wat je wilt is dat locaties goed met een rolstoelbus bereikbaar zijn. Daar moet in de ontwikkeling sowieso rekening mee worden gehouden.”
Ook Aaron Daly, directeur van Changing Places Ireland, plaatst vanuit Ierland vraagtekens bij de Groningse situatie: “Iemand die Groningen bezoekt voor winkelen, cultuur of ontspanning zou niet naar een ziekenhuis moeten reizen enkel om toegang te krijgen tot een geschikt toilet. En als de behoefte nu al wordt vastgesteld, getuigt het wachten tot 2030 op een tweede locatie in het museum in onze ogen van weinig ambitie. Vier jaar is een heel lange tijd voor gezinnen die op dit moment worden uitgesloten van de maatschappij.”
Het ontbreken van deze voorziening is ook in strijd met artikel 19 van het VN-verdrag waarin staat dat iedereen recht heeft op volledige participatie. Daly: “Het raakt niet alleen de persoon zelf. Het bepaalt of een heel gezin een dagje uit kan. Voor een grote universiteitsstad en toeristische bestemming als Groningen zou dit onderdeel moeten uitmaken van de basisinfrastructuur.”
Veranker het in het Bouwbesluit
Voor mogelijke locaties in het centrum van de stad denkt Lourens-de Jager aan Forum Groningen, het Stadhuis, onderwijs- en sportlocaties of het voormalige V&D-pand. Maar er is meer nodig dan incidentele succesjes in de binnenstad.
“In Ierland hebben ze Changing Places opgenomen in het nationale Bouwbesluit (Part M van de Building Regulations)”, legt Lourens-de Jager uit. “Dit betekent dat als je een bepaald openbaar gebouw van een bepaalde afmeting bouwt, een Changing Place automatisch verplicht is. Dat zou hier eigenlijk ook moeten. Als er volgend jaar een nieuwe sporthal of school gebouwd wordt, moeten we niet opnieuw alle zeilen bij hoeven te zetten.”
Dat wordt ook vanuit Ierland onderstreept. Toen men daar in 2008 begon, leverde dit lokale successen op waarbij er changing places werden gerealiseerd in bijvoorbeeld Trinity College (de oudste universiteit van Ierland), de ambtswoning van de Ierse president (Áras an Uachtaráin, red.) en het grote winkelcentrum Dundrum, vlak bij Dublin. “Actievoeren voor individuele locaties brengt je maar tot een bepaald punt. Je kunt erin slagen om een voorziening te krijgen in een specifieke bibliotheek of winkelcentrum, maar de vooruitgang blijft langzaam als elke faciliteit een afzonderlijke lobby vereist. Het aanpassen van landelijke en lokale bouwvoorschriften is de meest effectieve manier om verandering te versnellen. Daardoor worden de ruimten al in de ontwerpfase meegenomen, in plaats van dat families achteraf moeten lobbyen.”
Motie
De motie roept het stadsbestuur op om niet af te wachten, maar direct een voorlopersrol te pakken in het Noorden. Concreet vraagt D66 om een Changing Place in de binnenstad, zoals in het Forum en om deze voorzieningen op te nemen in het beleid voor openbare toiletten. Verder wordt het college gevraagd om subsidiefondsen aan te spreken, de bereikbaarheid van Museum aan de A voor rolstoelbussen te garanderen en in het eerste kwartaal van 2027 met een uitgewerkt plan te komen.
“Er liggen echt kansen”, besluit Lourens-de Jager. “Laten we van Groningen echt een inclusieve en toegankelijke stad maken. D66 wil graag dat de gemeente leeft en bruist, maar dan wel op een manier dat ook echt iedereen mee kan doen.”
