Zouden de nonnen van het middeleeuwse klooster Yesse vroeger stiekem schaatspret hebben gehad op het ijs van de kloostergracht? Het is een voorbarige uitspraak, maar feit is wel dat in de afgelopen periode studenten Archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen bij opgravingen bij het klooster, tussen Groningen en Haren, een bijzonder fragment bot hebben aangetroffen waarvan bekend is dat dit vroeger gebruikt werd om er op te kunnen schaatsen.
Elk jaar graven studenten in het kader van hun opleiding op het terrein waar tussen 1215 en 1594 het cisterciënzer vrouwenklooster Yesse stond. De grond onder het huidige gehucht Essen zit nog vol sporen uit die tijd, en bij elke opgraving wordt een nieuw puzzelstukje van de geschiedenis bloot gelegd.
Onderbindertjes van rundveebot
Eén van de meest opmerkelijke vondsten van dit seizoen werd gedaan in een werkput vlakbij de voormalige kloosterkerk. De studenten stuitten op het middenvoetsbeen van een rund, dat doelbewust bleek te zijn bewerkt. “Ons bot is aangepast”, zo schrijft de website kloosterarcheologie.nl. “Sommige delen zijn weggezaagd en er is een gat in geboord. Het betreft hier een ‘glis’, ofwel een benen schaats.”
Het gaat om een oeroude techniek. Bij eerdere opgravingen bij Ezinge werd bijvoorbeeld een glis uit de tweede eeuw na Christus aangetroffen. “Een glis werd vaak gemaakt van bewerkte en vlak geslepen runder- of paardenbotten, die met leren riempje of touwen onder de voet werden gebonden. Een probleem is echter dat met glissen je jezelf niet goed kan afzetten, daarom maakte men vaak gebruik van een ‘prikstok’ om jezelf voort te duwen.”
Van de glis is bekend dat deze tot de zestiende eeuw populair was. Daarna maakte de ijzeren schaats zijn opmars. Of de vrome koorzusters zelf op het ijs stonden, blijft historisch gezien speculeren. Met die conclusie begeven de archeologen zich immers direct op glad ijs; de schaats kan evengoed zijn gebruikt door de lekenbroeders die het zware werk uitvoerden.
Gebrandschilderd glas
De glis is overigens niet de enige vondst die dit jaar werd gedaan. Zo werden er ook beslagstukjes aangetroffen. In de late middeleeuwen vormden riemen een essentieel onderdeel van de kleding. Deze riemen werden vaak versierd met bijvoorbeeld bronzen beslagstukjes met veel verschillende figuren. Ook werd in één van de werkputten een stuk gebrandschilderd glas gevonden. “Deze heeft een gearceerde achtergrond met daarop een plantmotief: een blad komt uit een rank. Deze stijl staat ook wel bekend als verre vigneté-glas, die in de loop van de dertiende eeuw geïntroduceerd werd door de Cisterciënzer Orde en zich daarna snel verspreidde over Nederland en Europa.”
