Het oorlogsmonument ter nagedachtenis aan Johannes Swint op het Linnaeusplein in de Oosterparkwijk is geadopteerd door IKC Borgman. Op 4 mei zullen leerlingen van de school voor het eerst een krans leggen bij het monument, waarmee een nieuwe traditie van herdenken begint.
Johannes Swint werd geboren op 9 januari 1895 in Groningen. Voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was hij verzekeringsagent en raadslid voor de Communistische Partij. De Duitse bezetting veranderde alles; Swint sloot zich aan bij het communistisch verzet. Hij hielp onderduikers, verspreidde verzetsbladen zoals Het Noorderlicht en Verzet en was in februari 1941 nauw betrokken bij de oproep tot staking tegen de anti-Joodse maatregelen van de bezetter.
Liquidatie op de Eendrachtsbrug
De directe aanleiding voor de moord op Swint was de aanslag op Anne Jannes Elsinga, het beruchte hoofd van de bijzondere recherche in Groningen. Elsinga maakte vanuit het Scholtenhuis, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in gebruik was als het hoofdkwartier van de SD, fanatiek jacht op Joden en onderduikers. Toen hij in de herfst van 1943 een verzetsgroep in Bedum op het spoor kwam, besloot het verzet dat hij geliquideerd moest worden. Op Oudejaarsdag 1943 werd Elsinga op de Eendrachtsbrug doodgeschoten door verzetsman Reint Dijkema.
De Duitse bezetter was furieus; Elsinga werd gezien als een van hun beste krachten. Als wraak organiseerden zij de Aktion Silbertanne: represaillemoorden op Nederlandse burgers als vergelding voor verzetsdaden. Er werd een lijst met tien namen opgesteld. Teams van de SD trokken de stad in om bij deze mensen aan te bellen en hen direct in de deuropening dood te schieten. Aan deze moorden kwam pas in september 1944 een einde toen SS-Brigadeführer Eberhard Schöngarth van de gewelddadigheden hoorde en dit stopzette.
Vermoord op het Linnaeusplein
Het jaar 1944 was nog maar een half uur oud toen er bij Johannes Swint werd aangebeld. Hij woonde aan de Klaprooslaan in de Oosterparkwijk en lag al te slapen. Drie SD-mannen bevalen hem mee te lopen. Op het nabijgelegen Linnaeusplein werd hij door drie kogels geraakt; hij stierf ter plekke.
Kort na de moord wisten verzetsmensen zijn lichaam uit het Academisch Ziekenhuis te ontvreemden. Dit bood beeldhouwer Willem Valk de mogelijkheid om een dodenmasker te maken, waarop de beeltenis op de huidige plaquette is gebaseerd. Het lichaam van Swint werd uiteindelijk op 6 januari 1944 gecremeerd.
Zwerftocht
Al in 1945 werd de plaquette onthuld. Aanvankelijk hing deze bij het speeltuingebouw aan de Oliemuldersweg, omdat Swint bestuurslid was van speeltuinvereniging Oosterpark. Later verhuisde de plaquette mee naar de nieuwbouw aan de Resedastraat, waar het monument binnen in het gebouw kwam te hangen.
Zes jaar geleden zorgden erven, buurtbewoners en een historicus ervoor dat Johannes Swint weer een plek kreeg in de openbare ruimte. Sinds het voorjaar van 2020 staat het monument weer op het Linnaeusplein, precies op de plek waar Swint werd vermoord.
Educatie
De werkgroep Oosterparkwijk laat weten blij te zijn met de adoptie door IKC Borgman. Het adopteren van een monument is een onderwijsproject waarbij leerlingen leren van de geschiedenis van een monument in hun eigen buurt. De bedoeling is dat de school voortaan jaarlijks aandacht besteedt aan het aangrijpende verhaal achter de man op de plaquette.
