Jacques Wallage was een van de meest bepalende en geliefde burgemeesters die Groningen in de afgelopen decennia heeft gehad. Donderdag werd duidelijk dat voormalig burgemeester Jacques Wallage op 79-jarige leeftijd is overleden. Drie betrokkenen kijken terug op de man die inwoners wist te verbinden en met het binnenhalen van projecten en evenementen Groningen landelijk op de kaart zette.
“Wist je dat Wallage bij zijn vertrek als burgemeester een draaiorgel cadeau heeft gekregen van de inwoners? Later heeft hij het teruggegeven aan de stad, zodat het behouden bleef. Vandaag de dag kun je het orgel nog steeds zien en horen. Orgelman Joris ten Have trekt nog regelmatig met de Pronkjewail door de stad. Dat is namelijk het bewuste draaiorgel.” Aan het woord is Niko Beets. Hij was jarenlang woordvoerder van verschillende wethouders en had in die hoedanigheid veel met Wallage te maken.
“Ik heb 21 jaar op het Stadhuis gewerkt en heb vijf burgemeesters zien passeren”, vervolgt Beets. “Toen ik als woordvoerder begon, was Wallage net aangetreden. Met open mond zat ik te kijken naar hoe hij interviews gaf. Wallage was naar Groningen gekomen nadat hij jarenlang in Den Haag had rondgelopen. Er hoefde maar iets in Den Haag te gebeuren of journalisten kwamen naar Groningen om zijn reactie op te tekenen. Gepokt en gemazeld als hij was, gaf hij geweldige interviews. Door naar hem te kijken, heb ik als woordvoerder ontzettend veel geleerd.”
De rol van burgemeester was Wallage op het lijf geschreven: “Hij is in 1946 in Apeldoorn geboren, maar kwam al heel snel naar Groningen en is hier opgegroeid. Het waren de jaren vlak na de Tweede Wereldoorlog; Groningen had bij de bevrijding veel schade opgelopen. De jonge Wallage speelde op de puinhopen die op de Grote Markt waren achtergebleven. Daar kon hij altijd heel boeiend over vertellen. Kijk, wij zijn import. Maar Wallage was een echte Groninger. Hij had een enorme betrokkenheid bij zijn stad. Groningen was zijn stad; het waren zijn mensen. Dat zag je ook aan het gemak waarmee hij met inwoners omging. Waarbij opviel dat hij altijd heel goed voorbereid op stap ging.”
Kader: Jacques Wallage
Oud-burgemeester Jacques Wallage overleed woensdag op 79-jarige leeftijd. Wallage werd in 1946 geboren in Apeldoorn, maar groeide op in de Groningse binnenstad. In de jaren ’70 trad hij aan als wethouder in Groningen, waar hij onder meer verantwoordelijk was voor Onderwijs, Cultuur en Verkeer. Samen met wethouder Max van den Berg stond hij aan de basis van het historische Verkeerscirculatieplan (VCP) uit 1977, dat de binnenstad autoluw maakte en meer ruimte gaf aan voetgangers en fietsers.
Tussen 1989 en 1998 maakte hij furore in de landelijke politiek als staatssecretaris van Onderwijs en Wetenschappen in het kabinet-Lubbers III, staatssecretaris van Sociale Zaken en PvdA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer. In 1998 keerde hij terug naar zijn vertrouwde Groningen, waar hij tot 2009 als burgemeester diende.
“Hij was een icoon”, reageert burgemeester Roelien Kamminga (VVD). “Toen ik studeerde, was hij mijn burgemeester, en dat is hij eigenlijk altijd gebleven. Tot het laatste moment bleef hij betrokken bij Groningen en het landelijke bestuur. Dat waardeer ik enorm. We zijn diep geraakt door zijn overlijden en wensen zijn familie en naasten veel sterkte.”
Tekst gaat verder onder de foto’s:
Economische wind mee
Volgens Beets moeten we zijn burgemeesterschap ook in het juiste tijdsbeeld zien: “Wallage had het voordeel dat hij de economische wind mee had. Economisch ging het in West-Europa in dat decennium heel goed, en onder zijn leiding is er veel tot stand gekomen. Denk aan de eerste plannen voor Forum Groningen, maar ook aan de realisatie van de Euroborg. En vergeet grote manifestaties niet, zoals de start van de Giro d’Italia in Groningen en het EK voetbal onder 21. Zowel voor als achter de schermen heeft Wallage een cruciale rol gespeeld in de komst van dat soort evenementen.”
Dat ging niet altijd zonder slag of stoot. “Als je iets nieuws wilt doen, kom je weerstand tegen. Maar doe je niks, dan blijft een gemeente stilstaan. Rust roest. Wallage durfde het aan om grote projecten te starten om de gemeente vooruit te helpen. Waarbij hij altijd in gesprek ging met de inwoners: om te luisteren, maar ook om uit te leggen waarom een project een stap voorwaarts was. Hij probeerde iedereen mee te krijgen.”
In 2009 nam Wallage afscheid als burgemeester. Beets: “Maar hij is de politiek altijd blijven volgen, zowel lokaal als landelijk. Wist je dat hij een digitale rondzendbrief verstuurde? Daarin gaf hij zijn opinie en visie op de actualiteit. Aan de andere kant: na zijn afscheid is hij de opvolgers in Groningen nooit voor de voeten gaan lopen.”
Op de vraag hoe we Wallage moeten herinneren, is Beets duidelijk: “Als een zeer benaderbare en aimabele man. Het was een ongelooflijk goede burgemeester; zo zagen de inwoners hem ook. En vergeet zijn betrokkenheid bij de FC niet. Toen hij afscheid nam, kwam het eerste elftal onder leiding van toenmalig trainer Ron Jans naar het Stadhuis om hem te bedanken. Dat is toch prachtig? Wallage was zo welbespraakt en kon fantastisch schrijven; belangrijke toespraken schreef hij zelf. Dat vond hij ook leuk om te doen. Hij was een echte woordkunstenaar die het publiek wist mee te krijgen. Ja, ik ga hem heel erg missen.”
‘Een vaderfiguur’
Rosita van Gijlswijk zat van 1999 tot 2006 en van 2008 tot 2018 voor de SP in de Groningse gemeenteraad. Zij schrok toen ze het nieuws van zijn overlijden hoorde: “In 2006 verliet ik de raad om voor de SP in de Tweede Kamer te gaan zitten, maar in 2008 kwam ik terug. Als je terugkomt, moet je opnieuw geïnstalleerd worden. Dat werd een heel gedoe, want op het laatste moment moest er van alles verplaatst worden. Wat bleek: Wallage wilde op die exacte dag bekendmaken dat hij ging stoppen als burgemeester. Ik kon het toen niet laten om hem fijntjes op dat causale verband te wijzen”, lacht Van Gijlswijk.
“Jacques was mijn eerste burgemeester en hij was echt een vaderfiguur. Ik was pas 27 jaar toen ik fractievoorzitter werd. Het was een bijzondere tijd, want het dualisme deed net zijn intrede in de gemeentepolitiek. Een proces dat Wallage uit Den Haag al door en door kende. Als raad hebben we toen enorm veel van hem geleerd. Toen ik in 2018 definitief afscheid nam, werd er een filmpje vertoond waarin Wallage een geheim verklapte: hij vertelde dat hij het altijd jammer had gevonden dat ik in 2006 geen wethouder was geworden. Peter Verschuren was mijn SP-mentor, maar Wallage was dat zeker ook.”
Van Gijlswijk herinnert hem vooral als een verbinder: “In die tijd dat hij burgemeester was, speelde er landelijk van alles. Pim Fortuyn kwam op en er ontstond verzet tegen de islamitische gemeenschap. Ik kan me herinneren dat Wallage de besturen van alle Groningse moskeeën bij elkaar haalde en met ze in gesprek ging. Hij bood comfort en rust, daar heb ik altijd veel bewondering voor gehad. Hij is bovendien altijd trouw gebleven aan de PvdA, ook toen de partij ging samenwerken met GroenLinks. Wallage stond voor zijn idealen.”
“Dit overkomt mij nooit meer”
Ecco van Oosterhout is sinds 2008 politiek verslaggever voor OOG. “Het was aanvankelijk helemaal niet de bedoeling dat ik verslaggever zou worden”, vertelt Van Oosterhout. “Ik zou aan de slag gaan als bureauredacteur. Maar op een dag was er een persconferentie en de eindredacteur vroeg of ik erheen wilde. Zo interviewde ik Wallage voor het eerst. Ik snapte er eerlijk gezegd helemaal niets van; het was een ontzettend gecompliceerd verhaal en het interview liep niet zoals het had gemoeten. Vanaf toen heb ik mezelf beloofd: dit overkomt mij nooit meer. Ik wil vanaf nu altijd goed voorbereid op pad gaan.”
Daarna volgden nog tal van interviews met de burgemeester. “Ik heb thuis een mooi boek van Wallage staan dat ik van hem kreeg bij zijn afscheid. Het heeft een bijzondere plek gekregen omdat hij er een persoonlijke boodschap in schreef: ‘Bedankt voor je faire journalistiek’. Daar begint die boodschap mee. Wallage was een hele lieve, integere man die altijd ongelooflijk goed voorbereid op pad ging. Hij wist precies hoe de hazen liepen. Toen ik hem eens vroeg hoe hij terugkeek op zijn Haagse tijd, zei hij met die kenmerkende stem van hem: ‘Nou, het is geen vriendenclub.’ Dat vond ik zo’n fantastische uitspraak.”
Voor de pers was er onder Wallage altijd alle ruimte. Van Oosterhout: “In zijn tijd gingen persconferenties er anders aan toe dan nu. Besluitstukken werden besproken, maar er was ook altijd tijd voor beschouwing. Je mocht vragen wat je wilde en hij was er altijd zelf bij. Die manier van werken, dat mis ik tegenwoordig wel een beetje.”
Van Oosterhout herinnert zich ook Wallages gevoel voor timing en humor. “Ik interviewde hem een keer over het vertrek van raadslid Geert Spieker. In het slot van dat gesprek zag ik dat er op de achtergrond een zwangere collega-verslaggever over haar buik zat te wrijven. Ik dacht: dit leidt enorm af; dit moet opnieuw. We hebben een andere achtergrond nodig. Wallage vond het geen enkel probleem. Hij vroeg alleen: ‘Hoe lang wil je dat de quote duurt?’ Ik zei: 23 seconden. Bij het monteren bleek de nieuwe quote op de seconde af 23 tellen te duren.”
Bij zijn afscheid maakte Van Oosterhout een uitgebreid afscheidsinterview. “Ik stelde hem een vraag over de jonge Wallage, opgroeiend aan de Rademarkt waar zijn ouders een winkel bestierden en waar hij in korte broek hinkelend over straat ging. Later vertelde hij mij dat hij dat de leukste vraag van al zijn afscheidsinterviews had gevonden. Dat is hoe ik hem meeneem: een enorm betrokken rasbestuurder die altijd hart voor de zaak had. We gaan hem missen.”
Bij zijn afscheid in 2009 als burgemeester maakte wijlen stadshistoricus Beno Hofman een portret van Wallage:
