Shelfclouds, felle stroboscoopachtige ontladingen en flinke stormschade. Het noodweer dat vrijdagavond en in de nacht naar zaterdag over het land trok, heeft op diverse plekken zijn sporen achtergelaten. In de gemeente Groningen viel de schade mee, maar in het oosten van de provincie hield het noodweer flink huis. Hoe kunnen de verschillen binnen één provincie zo groot zijn?
“Dat zijn heel fascinerende, maar ook lastige vragen”, vertelt OOG-weerman Johan Kamphuis. “Om dat te verklaren moeten we terug naar het punt waar dit buiencomplex ontstond. Het fundament werd namelijk al gelegd in het Franse Bretagne. Boven België kwam dit thermische lagedrukgebied vervolgens echt tot ontwikkeling. Om zo’n complex te laten groeien, heb je drie factoren nodig: warmte, vocht en een lage luchtdruk. Normaal gesproken dooft zo’n systeem eenmaal boven land langzaam uit, maar nu bleef het in leven omdat er op de grond enorm veel warmte aanwezig was.”
Het resultaat was imposant. Kamphuis: “Wat we gisteravond zagen is niet uniek, maar wel heel bijzonder. Dit maak je niet iedere zomer mee. Zo’n lagedrukgebied levert agressieve wolkenvariaties op, ook wel shelfclouds (plankwolken, red.) genoemd. De buien gingen gepaard met spectaculair weerlicht dat deed denken aan een stroboscoop, flinke hoosbuien en zware windstoten.”
Plakwarmte als brandstof
Dat er met name in Oost-Groningen veel schade is ontstaan, heeft volgens Kamphuis te maken met geografische en meteorologische omstandigheden. “De Hondsrug kan van invloed zijn geweest op de koers, maar de aanwezigheid van ‘plakwarmte’ speelde waarschijnlijk de hoofdrol. In het oosten, en zeker in Drenthe en bij de Duitse grens, hing nog ontzettend veel warme, vochtige lucht. Dat diende als ideale brandstof voor de storm. De bui nam daardoor in kracht toe, terwijl de bui die in dezelfde lijn over de stad Groningen trok, juist inzakte door een gebrek aan die atmosferische brandstof.”
In het oosten van de provincie zijn de gevolgen groot; met name de gemeente Veendam is zwaar getroffen. Op de N362 raakten zo’n tweehonderd bomen zwaar beschadigd en in Veendam zelf veroorzaakte vermoedelijk een valwind schade aan een bovenverdieping van een appartementencomplex. In Muntendam, Meeden en Zuidbroek waaiden tientallen bomen om. Verschillende evenementen zijn door het slechte weer afgelast. In de provincie raakte niemand gewond.
De meldkamer van de brandweer had het zaterdagochtend nog druk om alle meldingen af te handelen: “Het is slecht weer geweest afgelopen nacht”, vertelt een brandweerwoordvoerder. “De meldkamer is nog altijd druk met het verwerken van alle schademeldingen. Hulpdiensten en gemeenten werken met man en macht om de wegen weer begaanbaar te maken, maar het zal nog enige tijd duren voordat alle incidenten zijn afgehandeld. We kunnen simpelweg niet overal tegelijk zijn.”
Samengeknepen billen
Ook in het noorden van de provincie spookte het. Weerhobbyist Gijs vertrouwde de situatie op voorhand al niet. “Ik vertrouwde de kaarten niet”, vertelt hij. Gijs vindt het leuk om potentieel stormachtig weer te volgen, maar besloot dit keer thuis te blijven. “In mijn omgeving werd er door verschillende mensen gezegd, ‘ach joh, dat valt wel wat mee. Kijk maar naar de buienradar-app. Er is helemaal niks te zien.’ Ik heb inmiddels geleerd om zulke discussies niet meer aan te gaan.”
“Omdat ik thuis bleef, had ik in de avonduren ruimte om nog een hockeytraining mee te pakken. Toen ik na afloop daarvan richting mijn vriendin ging, zag ik de lucht helemaal betrekken. Met duidelijk zichtbaar in het zuidwesten een voortdurend geflits van het weerlicht.” De bui kwam snel dichterbij. “Mijn vriendin werkt op een paardenstal en de dieren stonden allemaal nog buiten. We zijn er direct naartoe gegaan. Gelukkig waren er meer mensen op de been en lukte het om binnen no-time alle 25 paarden naar binnen te krijgen. Precies op dat moment sloeg het weer om. De wind haalde bizar hard uit, gevolgd door keiharde regen en hagelstenen. Ik stond echt met samengeknepen billen af te wachten. Zoiets heftigs heb ik nog nooit meegemaakt.”
Compliment voor de Duitsers
Volgens Johan Kamphuis bewijst deze nacht maar weer hoe onberekenbaar dit soort zomerse systemen zijn voor meteorologen. “Het KNMI werkt met een heel fijnmazig model, maar zij hadden voorzien dat het buiencluster via Vlaanderen richting Limburg zou trekken en daar zou doodbloeden. Dat pakte dus compleet anders uit. Ik moet de credits dit keer echt aan het Duitse weermodel geven; zij hadden deze noordoostelijke route en de extreme intensiteit wél goed voorzien.”
De grote vraag is nu wat we vanavond kunnen verwachten tijdens de wedstrijd van het Nederlands elftal. Kunnen we buiten met een gerust hart voetbal gaan kijken? Kamphuis stelt gerust: “Ik verwacht dat het in het noorden vanavond rustig blijft. Er ontstaat boven Noord-Frankrijk weliswaar opnieuw een thermisch lagedrukgebied, maar de modellen laten zien dat dit complex de grote rivieren niet oversteekt. Het zuiden van het land kan daarentegen wél weer rekenen op nieuw onweer, maar in Groningen kunnen we vanavond rustig buiten voetbal kijken.”
