Dit artikel is een aanvulling op de documentaire Achter de schermen bij de grootste kermis van het Noorden, waarin OOG TV een inkijkje geeft in de wereld van de meikermis. Daar is te zien hoeveel werk er schuilgaat achter elf dagen kermis: van vrachtwagens en plattegronden tot kermisfamilies die hun hele leven lang van stad naar stad reizen.
Op het marktkantoor aan de Vismarkt zit organisator Hans Prins achter zijn bureau. Het duurt nog 42 dagen voordat de meikermis begint, maar het werk loopt al sinds het najaar. “De pacht moet geregeld worden, in oktober zitten we al te inventariseren welke attracties er kunnen komen”, vertelt hij. Vandaag belt hij samen met zijn collega’s, onder wie twee marktmeesters, alle exploitanten af om af te spreken hoe laat ze het terrein op mogen. Dat luistert nauw: rond 5 mei botst de opbouw met bevrijdingsfestivals en andere kermissen. De bedoeling is dat de kermis op 8 mei opengaat.
De kermis is allang geen amateurwereld meer, ziet Prins. “We zien wel reuzenraden van 4,5 miljoen euro. Dan kun je niet meer aankomen met een halfslachtige bedrijfsvoering.” Op een plattegrond wordt tot op de centimeter uitgerekend hoeveel ruimte elke attractie krijgt, inclusief kassa en draaicirkel. “Dit is bijvoorbeeld de Phantom”, wijst Prins. “Het is een slinger. Hoe hoger hij gaat, hoe meer ruimte hij nodig heeft. Dat is echt precisiewerk.”
Geen werk, maar een leven
De meeste attracties zijn van families die al generaties lang in het vak zitten. Zoals de familie Tilstra. Wijnard Tilstra (46) is de zevende generatie op de kermis en nog altijd niet uitgekeken. “Wat wil je nou nog meer, elke week in zo’n mooie stad als deze.” Samen met zijn vrouw Margreet runt hij een fotoschietsalon. Ook Margreet komt uit een kermisfamilie; de twee leerden elkaar kennen op de Tilburgse kermis.
Hun twee zonen werken mee en willen door. “Het zou niet erg zijn als ze wat anders willen doen, daar zullen wij ze in steunen”, zegt Margreet. “Maar je moet het wel leuk vinden. Het is niet je werk dit, het is je leven. Je rekent niet in uren, maar in weken.” Zoon Fredrik twijfelde een tijd, liep stage bij een fietsenmaker, maar keerde terug. “Ik weet niet beter dan dit.” In de winter staat het gezin met een oliebollenkraam. Dat het vak ook offers vraagt, weet Fredrik: “Als mijn vrienden op vakantie zijn, of met Koningsdag, dan kan ik er niet bij zijn. Dat had ik soms wel anders gewild.”
Kilometerheffing
Anno 2026 loopt de familie tegen een nieuw probleem aan. Vanaf 1 juli geldt de vrachtwagenheffing, oftewel de kilometerheffing. Een eeuwenoude uitzondering komt daarmee te vervallen, legt Atze Lubach-Koers, voorzitter van de Nationale Bond van Kermisbedrijfhouders (BOVAK), uit. “Al honderd jaar hebben de kermis en het circus daarin een vrijstelling. Wij rijden weinig kilometers, alleen van plek naar plek, en betaalden daarom weinig voor het gebruik van de wegen. Nu moeten we mee in de landelijke regeling: van een paar honderd euro per jaar naar meerdere duizenden euro’s. Daar heeft de overheid totaal geen rekening mee gehouden.”
Die kosten moeten ergens terugverdiend worden. “In een oliebol, of in een ritje in de botsauto’s”, zegt Lubach-Koers. “Maar wij zijn een volksfeest en moeten betaalbaar blijven. Dan kunnen we niet zeggen: er moet weer 50 cent bij.” Volgens de voorzitter dreigt zelfs een verschraling van de kermis: exploitanten gaan scherper afwegen of ze nog wel helemaal naar het noorden reizen. “Een exploitant uit Limburg zegt straks misschien: ik heb zoveel kosten, ik zoek kermissen dichter bij huis.”
Ook Margreet ziet de bui hangen. “Nu krijg je een kastje en moet je per kilometer betalen. Wij rijden af en toe van helemaal het noorden naar het zuiden, en dat moet straks allemaal berekend worden. Nee, dat wil je niet.”
Het imago van de relkermis
De kermis is van oudsher een plek voor families, jongeren en vermaak, maar in de afgelopen jaren is daar een ander beeld naast komen te staan. In nieuwsberichten, veiligheidsplannen en politieke discussies wordt de kermis vaker genoemd als plek waar groepen jongeren elkaar opzoeken en waar spanningen kunnen omslaan in overlast of geweld. In de Tweede Kamer zijn zelfs vragen gesteld over het “groeiende aantal” problemen door jongeren op kermissen. In Groningen ging het in 2024 mis toen 150 tot 200 jongeren ruzie met elkaar kregen.
Dit jaar verliep de meikermis zonder grote incidenten, zegt organisator Hans Prins. Hij ziet de overlast deels als een nawee van corona. “Na de coronaperiode moest een bepaalde groep
jongeren opnieuw leren hoe ze met zo’n evenement om moeten gaan en welke regels daarbij horen.” Goede communicatie is volgens hem doorslaggevend. Boa’s en handhaving werkten nauw samen met jongerenwerkers en straatcoaches. “De jongerenwerkers en straatcoaches kennen de jongeren goed en gaan met ze in gesprek”, aldus Prins.
Een geplande reportage waarbij OOG TV een avond met de beveiligers zou meelopen, ging op het laatste moment niet door. Prins legt uit waarom. “We merkten dat er een trend gaande was dat als er gefilmd werd, bepaalde personen of groepen de behoefte voelden om voor de camera rottigheid uit te halen. Dat gaf een bepaalde status, en dat wilden we niet stimuleren.” De jeugd hield zich volgens hem prima aan de huisregels en was goed aanspreekbaar. “Dat wilden we niet verstoren.”
Een woordvoerder van de gemeente bevestigt dat besluit: een camera heeft op sommige mensen nu eenmaal een bepaalde uitwerking, en daarom werd uit veiligheidsoogpunt besloten niet mee te
werken. De gemeente spreekt van een geslaagde editie. “Er hebben zich geen grote incidenten voorgedaan en de kermisexploitanten spreken van een opvallend rustige editie. Dus wij zijn tevreden.”
