In de gemeenteraad is er veel enthousiasme over de manier waarop woningen in de toekomst aardgasvrij verwarmd moeten worden via het nieuwe Omgevingsprogramma Warmte, OPW. In de plannen wordt de wijk De Hoogte toegevoegd aan het gebied waar integraal gewerkt wordt aan aardgasvrij. Verschillende politieke partijen en bewoners hebben echter zorgen over de keuzevrijheid en de kwaliteit van de participatie.
Juist over die participatie zijn er grote vraagtekens. Ruben Muller woont in een wijk waar de omschakeling plaatsvindt van aardgas naar een warmtenet. “Qua participatie is er een zeer beperkte rol”, vertelt Muller. “Het beperkte zich tot het op afstand invullen van een enquête waarbij er louter ruimte was voor positieve punten. Daarmee creëer je geen draagvlak. Het zorgt er vooral voor dat de gemeente doorgaat waar ze al mee bezig zijn. Ook heb ik grote zorgen over de keuzevrijheid. Die is namelijk afgenomen. Als huurder in het gebied moet ik overschakelen op WarmteStad of ik moet verhuizen. Maar waar kan ik heen? Daarnaast wordt WarmteStad geroemd om de eerlijke prijs. Toch is mijn prijs ten opzichte van vorig jaar met bijna vijftien procent per maand gestegen. Waar gaat het heen? Waar is het plafond?”
Muller vertelt verder: “Inwoners in gebieden die aangewezen zijn tot het NWA-gebied (Noord West Aardgasvrij), waar Kostverloren, Paddepoel, Reitdiepswaard, Selwerd, Tuinwijk, Vinkhuizen en nu ook De Hoogte toebehoren, kunnen na verloop van tijd gedwongen worden om van het aardgas te gaan. Het gedwongen aardgasvrij maken vind ik onacceptabel. Participatie is een mooi woord, maar het invullen van alleen een enquête voor de show noem ik geen democratisch besluit.”
Achtjaarstermijn
In het ambtelijke document wordt een belangrijke juridische nuance geplaatst bij deze vrees voor dwang. Zodra een wijk in het Omgevingsplan officieel wordt aangewezen als warmtetransitiegebied, hebben eigenaren nog minimaal acht jaar de tijd om zich voor te bereiden op de overstap. Bovendien kan het daadwerkelijk afsluiten van het gas alleen als er voor het hele gebied een volwaardig alternatief beschikbaar is. Een opvallende uitzondering in de plannen is de Zernike Campus. Hoewel dit in het NWA-gebied ligt, wordt de aanwijsbevoegdheid daar nog niet ingezet. De gemeente erkent dat verschillende bedrijven en organisaties op Zernike aardgas nodig hebben voor productieprocessen en onderzoek, en wil eerst gezamenlijk onderzoeken hoe en wanneer zij van het gas af kunnen.
Wethouder Philip Broeksma (PRO) van Energietransitie wil van een eenzijdige verplichting niets weten, maar wijst op de landelijke kaders. Hij geeft aan dat het kabinet er mee in heeft gestemd dat Nederland in 2050 aardgasvrij moet zijn. “Dat is een verplichting waar we niet onderuit kunnen. Het gaat gebeuren. In Groningen opteren we echter voor 2035. Het in stand houden van twee warmtesystemen in een straat, te weten warmtenet en aardgas, is niet efficiënt. Wanneer je aardgas verwijdert, hoef je dit systeem ook niet meer te onderhouden. In tegenstelling tot wat er gezegd wordt, is het aansluiten op een warmtenet niet verplicht; je kunt ook kiezen voor bijvoorbeeld een warmtepomp. Een uitzondering zijn flatgebouwen: als zeventig procent van de bewoners over wil op een warmtenet, dan moet de overige dertig procent mee.”
Politiek enthousiasme
In de raad is er veel enthousiasme om van het aardgas af te gaan. Izaäk van Jaarsveld van het CDA trekt de vergelijking met vroeger: “Als we het hebben over dwang. Op een gegeven moment zijn we overgeschakeld op aardgas. Daarvoor maakten we nog gebruik van kolen. Nu stappen we af van het aardgas. In de ene wijk gebeurt dit eerder dan op andere plekken. Dat is logisch, want het kan niet allemaal tegelijk. Dat is niet zo vreemd.”
Hans de Waard van de SP is explicieter: “De warmtetransitie is nu nodig waarbij we van het aardgas af gaan. Daar is volgens mij ook iedereen van overtuigd. We hebben een duurzame toekomst nodig. Kijk wat de winning van aardgas hier in onze provincie heeft aangericht. En ondertussen kunnen we ook kijken naar de fossiele markt wereldwijd. Overstappen naar duurzaam is logisch. Het is ook een heel goed plan om gebiedsgericht te gaan werken waarbij het verstandig is om hier opbouwwerkers bij te gaan betrekken. Laten we van het aansluiten op een warmtenet een feestje maken dat je niet wilt missen. Daarbij is het ook heel goed dat van isoleren van woningen een topprioriteit wordt gemaakt. Veel huizen in onze gemeente hebben te kampen met vocht, tocht en schimmel. Het is prettig dat mensen in goede woningen kunnen vertoeven. Ons beeld is dat de warmtetransitie niet moet zorgen voor meer ongelijkheid: idealiter zou dit moeten verkleinen waarmee hopelijk de energiearmoede uitgebannen kan worden. We gaan zelf over de tarieven, waarbij het wel belangrijk is om na te denken over de volgende stap: dat inwoners ook zeggenschap krijgen. Het oprichten van een warmtevereniging bijvoorbeeld.”
ChristenUnie: “Er is van alles aan de hand in de wereld”
Laurent Dwarshuis van de ChristenUnie vult aan: “Als je nu een nieuw aardgascontract afsluit dan ben je gemiddeld 25 procent duurder uit dan in januari. Er is van alles aan de hand in de wereld, waarbij we nog steeds afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Duurzame alternatieven zijn beter. We hebben de afgelopen jaren gezien dat de prijzen van warmtenetten stabieler zijn. Dat zagen we bijvoorbeeld tijdens het begin van de Oekraïne-oorlog. Voor de eindgebruiker is dat beter. Waar wij wel zorgen over hebben zijn de mensen die aangesloten zijn bij een VVE: het is lastig om iedereen aan tafel te krijgen. Ook maken we ons zorgen bij huurders die afhankelijk zijn van een verhuurder en hun rol hierin.”
VVD: “Het dwangelement baart ons zorgen”
Maar er zijn ook partijen die zorgen hebben. Bijvoorbeeld de VVD. Teun Havinga: “Het dwangelement dat in dit concept zit, dat baart ons zorgen. Daarnaast zijn wij geen voorstander van een publiek warmtebedrijf. Kijk naar Zweden waar ze dit commercieel aanbesteden en waarbij de prijzen toch echt lager liggen. Bij dit plan moeten inwoners van het gas af. Dat is volgens ons niet de manier om mensen mee te nemen in de energietransitie.” Daar reageert Dwarshuis op: “Mensen mogen toch een aansluiting zoeken bij welk duurzaamheidsalternatief dan ook? Het is toch ook niet rendabel om een gasnetwerk in de lucht te houden waar een paar mensen op zijn aangesloten?” Havinga: “We zijn voorstander van realistische alternatieven. En dat missen we hier. Hier zit dwang in. Geen gesprek, geen participatie. Als dat beter geborgd zou zijn, dan is er met ons heus te praten.”
Dennis Ram van de PVV is kritischer. Deze partij is voorstander van de isolerende maatregelen in de plannen: “Dit helpt mensen met een kleine portemonnee. Maar dit voorstel gaat veel verder. Hele wijken worden voorbereid om de overstap te maken. Wij zijn geen voorstander van dwang of het aanschaffen van een verplichte warmtepomp. Een overheid mag inwoners niet dwingen tot een ideologisch model. Een inwoner moet zelf kunnen kiezen. We hebben op dit moment een systeem dat gas levert. We gaan miljoenen uitgeven om een netwerk af te breken en om nieuwe infrastructuur aan te leggen. Wij willen geen blanco cheque om WarmteStad maar uit te kunnen breiden.”
Student & Stad: jongeren als blinde vlek
Raadslid Ivar Kuper van Student & Stad noemt het plan een concrete visie, maar ziet een grote blinde vlek: “Wij maken ons zorgen over de rol van jongeren in deze plannen. Zij wonen vaak in slecht geïsoleerde woningen en zijn daarmee de ongevraagde ervaringsdeskundige. Toch is de stem van jongeren een blinde vlek in dit proces. Zij zijn niet goed vertegenwoordigd. Slechts drie procent van de jongeren tussen de 18 en 27 jaar heeft zijn stem laten horen bij eerdere mogelijkheden, terwijl jongeren wel een derde van de samenleving zijn.” Kuper vindt dat hier meer werk van moet worden gemaakt, waarbij hij ook verschillende suggesties doet. Broeksma omarmt deze suggesties en wil hiermee aan de slag gaan.
Bronstrategie
Volt richt zich met name op de bronstrategie. Joanne Boonstra: “Om via warmtenetten warmte te leveren wordt er bijvoorbeeld gebruik gemaakt van de fossiele industrie. Dit is tijdelijk, waar we niet op kunnen vertrouwen. In de plannen wordt mestvergisting als bronstrategie uitgesloten. Wij vinden dit onbegrijpelijk om nu deze uitzondering al te maken. Volgens mij moet je van alle restproducten gebruik kunnen maken in deze fase.” Bart Hekkema van de Partij voor de Dieren is het hier niet mee eens: “Het gebruik van mestvergisting is slecht voor de bodemkwaliteit. Je moet kiezen voor hernieuwbare bronnenstrategie, waarbij je niet afhankelijk bent van vergisten.” Hekkema noemt tegelijkertijd aardgasvrij als mooi doel, waarbij er de komende jaren allemaal kleine stappen worden gezet. “Met als doel dat mensen een betaalbare energierekening hebben, en in woningen verblijven waar het goed vertoeven is.”
Broeksma is het daarmee eens: “Dat we niet voor mestvergisting willen gaan, dat is een politieke keuze. Restwarmte zoals zonnewarmte is gratis. Op bepaalde piekdagen, de dagen dat het echt nog koud is in Nederland, dan hebben we nog aardgas nodig.”
Voor zover bekend zijn er voor het onderwerp geen moties aangekondigd voor de eerstvolgende raadsvergadering.
