Een boek dat je niet van voor naar achter hoeft te lezen, maar waarbij je zelf de volgorde mag bepalen. Het kan met De Echo van Dag van schrijver Sebastiaan Zwanenburg. Het zaadje voor deze vernieuwende manier van lezen werd ruim twintig jaar geleden geplant tijdens de opleiding Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Sebastiaan, hoe is het idee indertijd ontstaan?
“Van 1997 tot 2003 woonde ik in de stad en studeerde ik aan de RUG. Tijdens mijn opleiding werd ik getriggerd; ik zag de clou van het verhaal al helemaal voor me. Toen nam ik me voor: later wil ik ooit gaan schrijven. Die wens was niet vreemd, want tijdens mijn studententijd vond ik het heerlijk om met een glas wijn en kaarsen op tafel gedichten te schrijven. In 2003 heb ik Groningen achter me gelaten, maar de wens om te schrijven kwam met enige regelmaat terug. Vier jaar geleden dacht ik: wat gaan we doen? Blijft het een wens, of ga ik nu de daad bij het woord voegen? Het werd dat laatste.”
Om in te zoomen op de opleiding Bedrijfskunde: hoe is dat zaadje precies geplant?
“Dat gebeurde gedurende de opleiding. In die tijd waren de eerste twee jaren best breed, met vakken als economische en juridische grondslagen en statistiek, vakken waar ik eerlijk gezegd weinig mee had. De opleiding werd voor mij pas echt interessant toen marketing aan bod kwam. Hoe creëer je toegevoegde waarde? Dat fascineerde me. Bij marketing speel je in op de wens van de klant. Neem een schroef: die verkoop je niet omdat iemand een schroef in een muur wil bevestigen, maar omdat die consument iets aan de muur wil ophangen. Om de brug naar mijn boek te slaan: ik ben opgegroeid in een tijd dat we ’s avonds om half negen met gewassen haartjes op de bank zaten voor Airwolf, MacGyver of The A-Team. Tegenwoordig is dat door streamingplatforms totaal anders; je bepaalt zelf wanneer je kijkt en je kunt bingewatchen. De hele beleving is veranderd en daar speel ik met de structuur van mijn boek op in.”
Dan had je een vooruitziende blik, want tussen 1997 en 2003 had nog niemand van Netflix of Spotify gehoord…
“Haha, dat klopt! Ik ga ook zeker niet beweren dat ik toen al precies wist wat de toekomst zou brengen. Het oorspronkelijke idee was simpelweg een boek met twee personages, waarbij het verhaal vanuit beiden werd verteld. Maar naarmate de jaren vorderden, en de technologische ontwikkelingen zijn beloop kregen, werd het concept in mijn hoofd groter. Ik dacht: ik kan er ook een derde en vierde persoon aan toevoegen. Later kwam daar het idee bij om verschillende literaire stijlen te gebruiken. Dat heeft uiteindelijk geleid tot het boek dat afgelopen november op de markt kwam.”
Het daadwerkelijke schrijven lijkt me een lastige drempel. Hoe pakte je dat aan?
“Dat is het ook. Ik moet dan altijd denken aan de woorden van mijn vader. Hij zei: succes is tien procent inspiratie en negentig procent transpiratie. Ook op dit vlak heeft mijn opleiding in Groningen geholpen. Managementlessen hebben me geleerd dat structuur essentieel is. Ik ben dus begonnen in een spreadsheet, waarin ik de structuur en de hoofdlijnen uitwerkte. Ik stelde mezelf harde doelen: op die datum moet dat deel af zijn. Dat bood me overzicht. Het grote risico voor een schrijver is dat je blijft herschrijven; dat je het eerste hoofdstuk voor de vierde keer aanpast en nooit verder komt. Met die strakke spreadsheet-structuur heb ik dat voorkomen.”
Tekst gaat verder onder de foto:
Groningen speelde een grote rol bij het ontstaan, maar je boek speelt zich er niet af?
“Nee, dat klopt. Eigenlijk was dat heel leuk geweest, maar voor het verhaal was het niet mogelijk. Het rechtssysteem speelt een belangrijke rol in het boek en het systeem dat ik voor ogen had, bestaat in Nederland niet. Ik moest dus naar het buitenland en dat is New York geworden. Toen ik een jaar of dertien was, gingen we op vakantie naar Amerika. Times Square en Central Park maakten een onuitwisbare indruk op me. Het boek gaat nu over een Nederlandse stewardess die in Manhattan wordt vermoord, waarna er meer slachtoffers vallen.”
Je volgt meerdere personages vanuit hun eigen oogpunt. Hoe werkt dat precies?
“Klopt. Eén deel is geschreven vanuit de moordenaar; een echte thriller waarin je meeleeft met diens gedachten. Het tweede deel volgt twee rechercheurs; een nogal apart duo dat voor een komische noot zorgt. Het derde deel is geschreven vanuit de ogen van een Nederlandse journalist die op dezelfde vlucht zat als de stewardess. Dat wordt een psychologische thriller zodra hij ontdekt dat er een link is tussen de verschillende moorden en hemzelf. Het laatste deel draait om Rose, een collega van de journalist die op de redactie van de krant werkt. Zij heeft haar leven ogenschijnlijk perfect op orde, maar worstelt met haar gevoelens voor een vriendin terwijl ze vasthoudt aan een ideaalbeeld van man en kinderen. Hier voert het genre romantiek de boventoon.”
En bij het lezen maakt de volgorde dus echt niet uit?
“Nee. Het boek beschrijft een tijdsbestek van twintig dagen. Je kunt ‘vliegen’: eerst de eerste dag van de rechercheurs lezen en dan die van de journalist. Maar je kunt het ook klassiek aanpakken en het van begin tot eind lezen. Ik merk dat oudere lezers vaak voor de klassieke route kiezen, terwijl jongeren het juist leuk vinden om kriskras door het boek te gaan. Beide opties werken en het heeft geen invloed op de uiteindelijke uitkomst. Ik hoop dat deze vorm jongeren stimuleert om vaker een boek te pakken; dat zou prachtig zijn.”
Het boek is er nu. Hoe spannend zijn de reacties?
“Heel spannend. Je hebt een manuscript uitgewerkt en ineens ligt er iets tastbaars op tafel. Familie en vrienden zijn altijd positief, maar het wordt pas echt spannend als de reacties van buitenaf komen. Die zijn tot nu toe heel goed: lezers vinden het toegankelijk en goed geschreven. Inmiddels ben ik zelfs genomineerd voor de Literaire Parel 2025-2026, daar ben ik ontzettend blij mee. De samenwerking met mijn uitgever, Dragonfly Publishing, verloopt ook heel prettig. Zij hebben me echt begeleid in het schrijfproces.”
Denk je met dit succes niet: was ik maar tien jaar eerder begonnen?
“Ik denk dat veel mensen heel praktisch zijn: eerst die hypotheek afbetalen, dan de rest. Als je afstudeert, liggen bepaalde banen voor de hand en rol je in een soort ratrace richting promoties. Maar op een gegeven moment bereik je een leeftijd, laten we zeggen 45 jaar, dat je je afvraagt: wil ik dit de rest van mijn leven op deze manier blijven doen? Of wil ik tijd maken voor andere passies? Ik heb ervoor gekozen om het schrijven nu echt een kans te geven.”
Smaakt dit debuut naar meer?
“Absoluut. Ik ben al een aantal maanden bezig met een nieuw boek. Ook dit speelt zich niet af in Groningen; op aanraden van mijn vrouw en kinderen is de setting dit keer Terschelling. Er zijn meerdere moordenaars op hetzelfde moment op dezelfde locatie aanwezig. Het bijzondere is dat je als lezer zelf ‘aanwezig’ zult zijn in het boek; je ziet voor je eigen ogen hoe het misgaat. Wanneer dit boek gaat verschijnen, is nog onbekend.”
