Vogels veranderen hun gedrag bij een zonsverduistering. Dat blijkt uit de eerste resultaten van een RUG-onderzoek uitgevoerd door sterrenkundige Theo Jurriëns. Met behulp van 42 slimme vogelkastjes in Groningen en Friesland is er onderzoek gedaan en daaruit blijkt dat er een duidelijke verstilling van de natuur is te zien. “Met name meesachtigen en duiven gingen zich verstoppen.”
Voorafgaand aan de zonsverduistering van afgelopen woensdag hoopte Jurriens dat de data het gelijk van de ‘oude garde’ zou bewijzen. Senioren vertelden hem tijdens lezingen vaak dat de kippen in 1954 bij de eclips direct op stok gingen. De eerste tussenstand van de luisterkastjes, die al vier maanden het vogelgeluid in de twee noordelijke provincies vastleggen, geeft die verhalen nu een wetenschappelijke basis.
Scherpe daling in vogelgeluiden
Uit de eerste tellingen blijkt dat het vogelgezang tijdens de eclips flink afnam. Bij mezen registreerden de kastjes 45 procent minder geluid in vergelijking met dezelfde periode op de dagen ervoor en erna. Bij duiven en tortels was het effect nog sterker: daar nam het aantal registraties met 51 procent af.
“Wanneer het zonlicht tijdens een eclips afneemt, interpreteren dagvogels dit als het invallen van de schemering”, licht onderzoeker Theo Jurriens toe. “Dit leidt tot een directe onderdrukking van foerageer- en zanggedrag en het opzoeken van beschutte rustplaatsen.”
Andere vogelsoorten reageerden juist doordat ze in actie kwamen. Kraaiachtigen vlogen bij het invallen van het duister massaal én luidruchtig op naar hun slaapplaatsen. Bij een meetstation in het Groningse Den Horn werd tijdens de verduistering zelfs een bosuil geregistreerd, een vogel die normaal gesproken pas na 21.00 uur actief wordt. Of dat laatste toeval was, moet nader onderzoek nog uitwijzen.
Waarschuwing voor kunstlicht
Voor Jurriens gaat het onderzoek over meer dan alleen een bijzonder natuurverschijnsel. De uitkomsten dienen als een belangrijke ‘stille hint’ voor de impact van kunstlicht en lichtvervuiling in ons dagelijks leven. Het feit dat dagvogels direct reageren op de afname van licht, bewijst volgens hem hoe gevoelig dieren zijn voor hun natuurlijke bioritme.
De komende tijd worden de data van de 42 meetstations verder geanalyseerd voor de definitieve eindrapportage van de RUG die later dit jaar wordt verwacht.
