Een deel van broedplaats Trav12 aan de Travertijnstraat is vorige week teruggebracht in de originele kleuren. Het gaat om een project van onder andere kunstenaars Libia Castro & Ólafur Ólafsson, die daarmee duidelijk willen maken dat je gebouwen niet moet slopen en dat je er alles aan moet doen om ze dezelfde functie te laten behouden.
Libia en Ólafur, hoe zijn jullie op dit idee gekomen?
“Eigenlijk voert dat terug naar de jaren zeventig in de IJslandse hoofdstad Reykjavik. In het centrum van de stad stond een rij huizen die het toenmalige gemeentebestuur wilde slopen. De inwoners waren daar fel op tegen. De tactiek van de gemeente was om de panden dermate te verwaarlozen dat er uiteindelijk geen andere optie was dan sloop. Een groep bewoners heeft het er toen niet bij laten zitten en is op een dag zelfstandig begonnen om de panden op te knappen. Als je vandaag de dag naar Reykjavik gaat, dan kun je deze panden nog in volle glorie bewonderen: ze hebben het overleefd.”
Maar Reykjavik is geen Groningen…
“Zelf kom ik uit IJsland. Ik ben in Groningen gaan studeren aan het Frank Mohr Instituut. Daar heb ik Libia leren kennen, die vanuit Spanje naar Groningen was gekomen. We bleken zo’n goede klik te hebben dat we qua kunst zijn gaan samenwerken en inmiddels ook samenwonen. Hoewel we nu in Rotterdam wonen, hebben we altijd een warme band met Groningen gehouden. Voor ons is het een heel bijzondere stad. Afgelopen najaar hebben we in SIGN in Groningen de tentoonstelling ‘Het Recht op Groningen – Circuit of Commons’ laten zien. Dit staat voor het recht op diversiteit, het recht op huisvesting en het recht op openbare en gemeenschappelijke ruimtes, voor zelfgeorganiseerde, sociale, culturele, artistieke en ecologische initiatieven in Groningen. Daarbij zijn we in contact gekomen met de Groningse Onderstroom en via hen uiteindelijk ook met Trav12. Het project dat we gedaan hebben is dan ook in samenwerking met Trav12, de Al-Rahma moskee, de Groningse Onderstroom en de Groningse Broedplaats Coalitie.”
Tekst gaat verder onder de foto’s:
Want het verhaal van Trav12 kenden jullie al, hè?
“Dat klopt. Via de website van OOG Tv hadden we al heel veel gelezen over de geschiedenis en de functie van Trav12. Het is een gemeenschappelijk gebouw dat heel erg aansluit bij onze tentoonstelling, en voor ons daarom erg interessant is. Die geschiedenis deed ons sterk denken aan de situatie in Reykjavik. Op een gegeven moment vertrekt een school uit het pand. Vanuit de politiek werd er een plan gesmeed om er een jongerencentrum van te maken, Backbone050. Daarna vond de transitie plaats naar Trav12, een broedplaats waar nu zo’n 110 bedrijfjes en instellingen een plek hebben gevonden. Dus wat is dan het narratief: het gebouw krijgt een nieuwe functie, ondertussen laat je het verloederen en vervolgens gaat het in de discussie de hele tijd over sloop. Maar dat je het hebt over sloop, is omdat je het bewust jarenlang hebt laten verloederen. Een gebouw dat je goed onderhoudt, hoef je niet te slopen. Wat hier gebeurt, is de klassieke aanpak: de tijd van een gebouw zit erop, dus nu moet het weg.”
En jullie zien dat anders?
“Ja. Dit gebouw heeft vanaf de opening een publieke functie gehad. Toen het gebouw leeg kwam te staan, is er zo’n vijftien jaar geleden een plan bedacht om het schoolgebouw een maatschappelijke functie te geven. Het heeft die functie gekregen omdat er simpelweg vraag naar was. Als je nu ziet wat er allemaal gebeurt: er zit een moskee, er zijn twee fietsenwerkplaatsen en er zit een sportschool. Al die mensen zouden bij de sloop op straat komen te staan. Waar moeten zij straks heen? En dat wordt er nu doorgedrukt onder het mom dat het pand in slechte staat verkeert. Ja, dat lijkt ook echt zo, maar het is puur verloederd door achterstallig onderhoud. Wij hebben laten zien dat het er met een paar likken verf alweer heel anders uit kan zien. Terwijl het belangrijk is, voor de toekomst van het gebied, dat je hier een publieke, sociale en culturele functie behoudt.”
Want jullie zijn een heel weekend aan het schilderen geweest?
“We zijn van vrijdag tot en met zondag aan de slag geweest, samen met een groep van zo’n zeventig personen die verbonden zijn aan het gebouw. We hebben ons daarbij gericht op de voorzijde van het pand. Dat hebben we eerst met een hogedrukspuit grondig schoongemaakt. Vervolgens hebben we de nieuwe verf aangebracht. Daarbij hebben we het gebouw teruggebracht in de staat die het had tijdens de opening in de jaren zeventig. De laatste decennia had het gebouw een blauw-lichtblauwe kleurencombinatie, maar dat waren niet de oorspronkelijke kleuren. We hebben vooraf historisch onderzoek gedaan en daarom bij deze werkzaamheden de kleuren cementgrijs en zwart gebruikt.”
Jullie hebben nu een deel van het gebouw aangepakt. Zouden jullie ook de rest willen doen?
“Als daar budget voor is: ja, waarom niet? Wij vinden dat het gebouw de huidige functie moet kunnen behouden. Door het bewust te laten verloederen wordt de klassieke manier toegepast om een gebouw op den duur te kunnen slopen. En niet alleen het gebouw verdwijnt dan; je haalt ook de complete functie weg die het nu heeft. Overigens geldt precies dezelfde werkwijze voor de Biotoop en het Suikerunieterrein, waar dezelfde tactiek wordt toegepast. Tegelijkertijd zijn het plekken die voor kunstenaars belangrijk zijn. Groningen heeft uitstekende creatieve opleidingen, maar de fysieke ruimte om daarna aan de slag te gaan is zeer beperkt. Stel dat Trav12 verdwijnt, dan staan er in feite duizend mensen op straat, want zoveel mensen bereikt het gebouw. Alleen de moskee trekt wekelijks al 400 tot 500 bezoekers. Ook veel kunstenaars zullen dan een plek verliezen. Stel dat ook de Biotoop en het Suikerunieterrein verdwijnen. Alles wat er nu zit, heeft een waardevolle functie. Investeer daarin. Koester het. Behoud het. En geef het heel veel liefde.”
Hoe is er gereageerd op deze renovatieactie?
“Mensen vinden het echt prachtig geworden. De direct betrokkenen bij het gebouw zouden ook dolgraag de rest van het pand aan willen pakken. Wij willen daar zeker aan meewerken als er voldoende middelen zijn. Maar ook buurtbewoners reageerden ontzettend enthousiast. Iemand kwam zelfs spontaan stroopwafels brengen. Dat is toch superleuk?”
De Vinkenborgh
In 1972 werd gestart met de bouw van CSG De Vinckenborgh, later Vinkenborgh geheten. De officiële opening vond plaats op 23 november 1976, waarbij de minister van Onderwijs naar Groningen kwam. Bij de bouw lag het vizier destijds duidelijk op de toekomst. Het pand bestaat namelijk uit een flexibel skelet, waardoor de lokalen heel makkelijk anders ingericht kunnen worden. Door deze bouwvorm dacht het schoolbestuur decennialang in het pand te kunnen blijven, omdat ruimtes eenvoudig aangepast konden worden aan nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs.
Het schoolbestuur hield destijds ook rekening met een eventuele groei van het aantal leerlingen: er kon indien nodig een extra verdieping bovenop het gebouw worden geplaatst. Die verdieping is er nooit gekomen, maar het fundament is er wel op berekend. Het gebouw kwam in 2012 leeg te staan nadat de laatste onderwijsinstelling het pand verliet. Na een aantal jaren van leegstand trok in 2016 Backbone in het pand, waarna het transformeerde tot de huidige broedplaats.
