Het is maandag precies 81 jaar geleden dat de bevrijding van de stad Groningen begon. Komende zaterdag worden in het Bevrijdingsbos de 44 Canadezen herdacht die bij de bevrijding om het leven kwamen.
“Ergens kun je zeggen: waarom vindt het programma niet plaats op de dagen dat het precies 81 jaar geleden is?”, zegt Gert Vos van Stichting Het Bevrijdingsbos. “Maar als je zoiets doordeweeks organiseert, dan is dat toch vaak lastig. De muziek is dan bijvoorbeeld niet beschikbaar. Maar ook voor bezoekers is een zaterdagavond vaak idealer. Daarom zeggen we: onze activiteit vindt plaats op de zaterdag die het dichtst bij de datum van de bevrijding van de stad ligt.”
Onbekende verhalen
Het programma begint komende zaterdag in de Stefanuskerk in Noorddijk. “We hebben Joël Stoppels uitgenodigd. Stoppels is een begenadigd spreker. Met zijn Battlefield Tours organiseert hij allerlei activiteiten in het kader van de Tweede Wereldoorlog. Bij ons gaat hij de nadruk leggen op de Canadezen die voor hun inzet en moed een onderscheiding hebben gekregen. Daar zitten ook Canadezen tussen die postuum een onderscheiding hebben gekregen. Maar hoe ging dat? Wat was de werkwijze? En uiteraard hangen zulke onderscheidingen vast aan bepaalde handelingen die tijdens de bevrijding zijn uitgevoerd: het zijn verhalen die verteld gaan worden.”
Volgens Vos zijn er veel verhalen te vertellen: “Bij veel mensen is het verhaal van Fred Butterwurth wel bekend: de eerste Canadees die om het leven kwam bij de bevrijding van de Paterswoldseweg. En ook de laatste Canadees die het leven liet bij de bevrijding van de Oostersluis. Maar daartussen zitten nog 42 Canadezen. Vaak zijn dat verhalen die minder bekend zijn.” Volgens Vos is er al veel belangstelling voor het programma. “Het programma in de Stefanuskerk wordt omlijst door een koperensemble. Daarna wandelt men onder begeleiding van de The Clan MacBeth Pipe Band naar het Regimentenplateau op het plein van Het Bevrijdingsbos aan de Noorddijkerweg. Daar zal er stilgestaan worden bij de 23 Canadese regimenten die werden ingezet bij de bevrijding van de stad en zullen de 44 namen voorgelezen worden van de Canadezen die het leven lieten.”
Tekst gaat verder onder de foto’s:
De strijd om de stad
Terug naar 12 april 1945. Op die donderdag leek de bevrijding nog ver weg. De stad Groningen was op dat moment al bijna vijf jaar in handen van de Duitse bezetter. Dertig kilometer zuidwaarts heerste op dat moment al een hele andere stemming. In de nacht van donderdag 12 op vrijdag 13 april wisten Canadese geallieerden Assen te bevrijden. Drie Canadese brigades besloten om door te rijden, om via Eelde Groningen te bereiken. Het bevrijden van Groningen was voor de geallieerde troepen belangrijk omdat daarmee de weg richting Delfzijl open kwam te liggen, in die tijd een belangrijke havenstad in het Noorden.
De stad Groningen werd echter verdedigd door een mengelmoes van Wehrmacht-, Luftwaffe- en Kriegsmarine-soldaten en fanatieke Nederlandse en Belgische SS-soldaten. De bezettingsmacht bestond in totaal uit 7.500 man. De Duitse bezetter had in het Stadspark, bij de suikerfabriek en bij een aantal huizen langs de Paterswoldseweg geduchte verdedigingswerken ingericht. De bevrijding liep uit op huis-aan-huisgevechten. Het eerste slachtoffer aan Canadese kant was de 23-jarige Fred Butterwurth. In een Shermantank was hij samen met twee collega’s vanuit Eelde naar de stad gereden. Ter hoogte van de kruising met de Lorentzstraat namen Duitse troepen de tank onder vuur. Het voertuig werd geraakt door een Panzerfaust, waarna de tank zich in de gevels van twee huizen boorde. Twee inzittenden wisten zich uit het voertuig te bevrijden, Butterwurth kwam te overlijden.
Op de eerste dag kon de zuidkant van de stad bevrijd worden. In de dagen daarna rukte men steeds verder op richting het centrum. Enkele dagen later, op 16 april 1945, werd in de middag de overgave van de Duitse troepen getekend in het Duitse hoofdkwartier in het voormalige Rijksarchief aan de Sint Jansstraat. Namens de Duitse troepen was Oberst Gottfried Miczek aanwezig en namens de Canadezen generaal Albert Bruce Matthews.
Tekst gaat verder onder de foto:
Vrijheid in een moderne wereld
De afgelopen jaren wordt het programma in het Bevrijdingsbos door steeds meer mensen bijgewoond. Vos: “Het onderwerp is door de situatie in de wereld actueler geworden. We leven vanaf komende week 81 jaar in vrijheid. Maar hoe lang nog? We zien de beelden op televisie en we lezen de berichten op onze smartphones. Het begrip ‘in vrijheid kunnen leven’ wordt door al deze ontwikkelingen waardevoller. Naarmate het langer geleden is dat de Tweede Wereldoorlog eindigde, wordt de actieve herinnering zwakker. Daarmee wordt het ook moeilijker om die boodschap op te brengen. Maar door de situatie in de wereld is het voor iedereen duidelijk dat je in zo’n wereld niet wilt leven. Aan de andere kant is het ook iets waar je niet elke dag mee bezig wilt zijn.”
De vraag is echter of dat mogelijk is. Na de inval van Rusland in Oekraïne stegen de energieprijzen, en de huidige situatie in het Midden-Oosten heeft grote gevolgen voor bijvoorbeeld de prijzen bij de brandstofpomp. Vos: “In zekere zin zijn het neveneffecten. We hebben in ons land gelukkig niet te maken met oorlogshandelingen waarbij mensen op moeten passen voor kogels die hen om de oren vliegen. Maar inderdaad: we hebben wel te maken met de economische werkelijkheid. Bepaalde goederen en grondstoffen zijn moeilijk verkrijgbaar geworden doordat we als land erg afhankelijk zijn geworden van bepaalde distributielanden. Dat laat zien hoe kwetsbaar wij zijn. We hebben er weinig invloed op, maar we gaan wel heel duidelijk de effecten merken. Het laat tegelijkertijd zien dat in vrijheid kunnen leven en wonen kostbaar en belangrijk is.”
Bestuur gezocht
Het Bevrijdingsbos organiseert in deze periode steevast meerdere activiteiten. Behalve in de week van 16 april vindt er gewoonlijk ook op Bevrijdingsdag een activiteit plaats. “Dit jaar zal dat echter niet plaatsvinden”, vertelt Vos. “Twee bestuursleden hebben afgelopen jaar na dertig jaar afscheid genomen. We hebben gezocht naar mensen die deze taak op zich willen nemen. Ondanks dat we een aantal prettige gesprekken hebben gevoerd, is het nog niet gelukt om hier invulling aan te geven. Ik ben nu in mijn eentje, en het is voor mij onmogelijk om al deze activiteiten te organiseren. Daarom de oproep: mocht je het Bevrijdingsbos en de activiteiten willen helpen door een bestuursfunctie te bekleden, neem dan gerust contact met ons op.”
Het programma in de Stefanuskerk is gratis toegankelijk. Echter omdat er beperkt plekken beschikbaar zijn, worden geïnteresseerden geadviseerd om zich vooraf aan te melden via deze website.
