Het onderwerp ‘volmachtstemmen’ ligt landelijk onder een vergrootglas, mede doordat in Gorinchem de verkiezingen opnieuw moeten worden gehouden vanwege vermoedens van fraude met volmachtstemmen. In Groningen lijkt dat risico een stuk kleiner.
Deze week deed de NOS onderzoek naar het stemmen via volmacht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Hieruit blijkt dat in de gemeente Groningen slechts 7,2 procent van de stemmen op deze manier werd uitgebracht. Ter vergelijking: landelijk lag het hoogste percentage volmachtstemmen in Urk, met 20 procent van alle uitgebrachte stemmen.
Verschillen per regio en cultuur
Volgens politiek onderzoeker Stefan Couperus van de Rijksuniversiteit Groningen heeft het lage percentage in Groningen vooral te maken met verschillen in stemcultuur. “In sommige gebieden is het gebruikelijker om iemand anders voor je te laten stemmen,” legt hij uit. “Dat zien we bijvoorbeeld in dorpen met een orthodox-protestantse achtergrond, in de zogenoemde Biblebelt, maar ook in plaatsen als Urk en Volendam.”
Ook in sommige stadswijken zoals de Haagse Schilderswijk, waar relatief veel inwoners met een migratieachtergrond wonen, komt stemmen via volmacht vaker voor. Daar spelen soms familieverbanden of lokale netwerken een rol bij het organiseren van stemmen.
Hoe zit het dan in de gemeente Groningen?
In Groningen ligt dat anders. “Hier is de stemcultuur veel individueler”, zegt Couperus. “Er wonen relatief veel jongeren en studenten, en mensen stemmen op meer uiteenlopende partijen, wat ook uitmaakt. Het idee dat één persoon binnen een gezin voor meerdere mensen stemt, zie je hier veel minder.”
Alternatieve manieren
Toch staat het systeem van volmachtstemmen ter discussie. Hoewel fraude in de praktijk weinig voorkomt is het huidige volmachtsysteem kwetsbaar. Volgens Couperus wordt er al langer nagedacht over alternatieven.
Een mogelijke oplossing is de inzet van mobiele stembussen, waarbij de stembus naar de kiezer toe komt. Dit systeem wordt al gebruikt in onder meer Roemenië en Scandinavische landen. Ook vaker stemmen per post wordt genoemd als alternatief, al is dat volgens Couperus niet volledig fraudevrij. Een andere optie is strengere controle op volmachten, bijvoorbeeld via een notaris of het gemeentehuis.
‘Democratie in Groningen veilig’
Ondanks de landelijke discussie maakt Couperus zich weinig zorgen over Groningen. “De democratie is hier in veilige handen bij de kiezer,” stelt hij. “Juist omdat mensen gewend zijn zelf hun stem uit te brengen, is de kans op fraude met volmachten klein.”
