De gemeenteraadsverkiezingen liggen inmiddels bijna een week achter ons. Maar hoe nu verder? Waar in verschillende gemeenten al een verkenner is aangesteld, is het in Groningen nog stil. Een gesprek met uittredend raadslid Ietje Jacobs-Setz van de VVD over wat we kunnen verwachten.
Ietje, hoe kan het dat het in Groningen nog zo stil is?
“Dat komt omdat we in de gemeente de koninklijke weg bewandelen. Vorige week woensdag zijn na het sluiten van de stembureaus alle stembiljetten geteld. Dat leidde in het begin van de nacht tot een voorlopig definitieve uitslag. Bij die eerste telling is er op partijniveau geteld. Afgelopen donderdag vond in Martiniplaza een centrale hertelling plaats waarbij er kandidaatniveau wordt geteld. Vervolgens is er een aantal dagen dat je bezwaar in kunt dienen als er het vermoeden is van fouten die gemaakt zijn bij de tellingen. Dit kon tot vandaag. Komende donderdag wordt om 11.00 uur de definitieve uitslag bekendgemaakt door het centraal stembureau. In Groningen is er voor gekozen om dit hele proces af te wachten en daarna een verkenner aan te stellen.”
Want de naam van de verkenner wordt donderdagavond bekendgemaakt toch?
“Dat klopt. Op het Stadhuis vindt dan een duidingsgesprek plaats. Hier zijn de lijsttrekkers aanwezig van de partijen die in de nieuwe raad komen te zitten. Bij het duidingsgesprek, dat eigenlijk een debat is, gaan deze lijsttrekkers reflecteren op de uitkomsten van de verkiezingen. Een onderdeel is ook het benoemen van de opdrachten die men ziet voor de verkenner. En om terug te komen op je eerste vraag: zo’n duidingsgesprek is er ook in andere gemeenten. Deze vonden in sommige gemeenten de volgende dag al plaats, waarbij ook de verkenner werd aangewezen. Alleen is de definitieve uitslag van de verkiezingen er dan nog niet: die wordt in elke gemeente pas komende donderdag definitief. Dus eigenlijk kun je zeggen dat we het in Groningen heel netjes doen. Mocht er iets niet kloppen, mocht er een probleem zijn, dan bijt dit het proces van de verkenner niet.”
Donderdag krijgen we de naam van de verkenner te horen. Kan dit Jan en Alleman zijn, of gaat het iemand van GroenLinks-PvdA worden?
“Het mag Jan en Alleman zijn, maar het wordt het tweede. Ik ben inderdaad scheidend raadslid. Na twaalf jaar in de gemeentepolitiek te hebben gezeten, heb ik besloten er mee te stoppen. Dat betekent ook dat ik op dit moment niet in het circuit zit waar de namen gonzen. Toen Haren, Ten Boer en Groningen fuseerden tot de nieuwe gemeente Groningen werd Ineke van Gent verkenner. Vier jaar geleden kreeg Matthias Gijsbertsen deze taak. Mijn gevoel zegt dat het je het een beetje in die richting moet zoeken.”
Het is niet het enige wat er gebeurt. Want volgende week wordt de nieuwe raad geïnstalleerd…
“Komende donderdag, wanneer de verkiezingsuitslag definitief wordt vastgesteld, weten we precies welke raadsleden verkozen zijn. Verschillende raadsleden van de oude raad, die nu nog het mandaat hebben, komen komende vrijdag bij elkaar om de commissie van geloofsbrieven te vormen. Geloofsbrieven zijn stukken waaruit moet blijken dat iemand voldoet aan de wettelijke eisen om raadslid te kunnen zijn. De nieuwe raadsleden moeten documenten aanleveren waaruit blijkt dat zij bijvoorbeeld geen functies bekleden die onverenigbaar zijn met het lidmaatschap van de raad. Iemand in de Tweede Kamer kan bijvoorbeeld niet tegelijkertijd ook lid zijn van de Raad van State. Maar er wordt ook gekeken naar de vereiste leeftijd van minimaal 18 jaar en de nationaliteit.”
Je hebt het over het mandaat. De bevoegdheid om besluiten te mogen nemen. De oude raad raakt dat volgende week dinsdag kwijt…
“Dat klopt. De oude gemeenteraad komt dan nog één keer in de oude samenstelling bij elkaar. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat we dan door de burgemeester ontslagen worden. Daar gaat overigens wel een belangrijk onderwerp aan vooraf: het toelaten van de nieuwe raadsleden. Dat moeten wij, met het mandaat dat we dan nog hebben, goedkeuren. Daarna volgt inderdaad het afscheid. Een dag later, op woensdag, wordt de nieuwe gemeenteraad geïnstalleerd. Groningen zit dus dan een dag zonder raad.”
Is dat handig en heeft dat gevolgen?
“In principe is het mogelijk om een aantal dagen zonder gemeenteraad te zitten. Kijk bijvoorbeeld naar de herindeling die we gehad hebben. De raadsleden uit de oude gemeenten werden toen op 31 december om klokslag middernacht ontheven van hun taken. Op 2 januari werd de nieuwe raad geïnstalleerd. Vaak benoemt de Commissaris van de Koning een waarnemend burgemeester. Dat speelt nu allemaal niet. De dagelijkse operatie gaat door omdat het college op zijn post blijft. Alleen de besluitvorming stopt. Voor het vaststellen van een begroting of een verordening heb je de gemeenteraad nodig. Zonder de raad kunnen geen formele besluiten worden genomen. Dat is ook de reden waarom de oude raad nu nog aan blijft, om daarmee situaties te voorkomen waarbij er langdurig geen raad is. Dat is namelijk iets waar de kieswet niet in voorziet.”
En dan is er nog iets geks want met het aantreden van de nieuwe raad worden Rik van Niejenhuis (GroenLinks-PvdA), Mirjam Wijnja (GroenLinks-PvdA) en Janette Bosma (Partij voor de Dieren) geïnstalleerd als raadslid, terwijl zij ook wethouder zijn…
“Zij blijven wethouder tot het nieuwe college aantreedt. En zij kunnen vervolgens ook doorgaan als wethouder in het nieuwe college. Maar eerst het eerste deel van je vraag: het betekent niet dat de komende periode er bij besluitvorming bankjes leeg zullen zijn. Er zal namelijk een situatie ontstaan waarin deze wethouders mee mogen stemmen bij stemmingen. Dus er zijn de komende periode gewoon 45 raadsleden. Als de verkenner klaar is, het formatieproces afgerond is en er een nieuw college wordt gepresenteerd, dan zullen de nieuwe wethouders geïnstalleerd worden. Stel dat Van Niejenhuis, Wijnja en Bosma alle drie opnieuw wethouder worden, dan gaan de stoelen in de raadszaal bij GroenLinks-PvdA naar de nummers veertien en vijftien van de lijst, en bij Partij voor de Dieren naar de nummer vijf.”
Zijn er de komende periode zaken waar we extra op moeten letten?
“Ik ben heel benieuwd wie namens GroenLinks-PvdA het duidingsdebat gaat doen. Vorige keer schoof Carine Bloemhoff van de PvdA Julian Bushoff naar voren, wat ik heel netjes vond. Bushoff werd ook de latere fractievoorzitter. Bij de Partij voor de Dieren deed Kirsten de Wrede dit, wat toen niet gek was omdat toen nog onbekend was dat deze partij toe zou treden tot het college. Maar bij GroenLinks en de ChristenUnie deden Mirjam Wijnja en Inge Jongman dit, wat toch wat cringe was. Zij waren op dat moment namelijk ook nog wethouder in het oude college. En ik ben heel benieuwd hoe het onderhandelingsteam bij GroenLinks-PvdA er uit gaat zien. Vier jaar geleden waren dit bij GroenLinks Mirjam Wijnja en Jeffry van Hoorn. Gaan nu Van Niejenhuis en Van Hoorn de gesprekken voeren? Terwijl Wijnja meer stemmen kreeg dan Van Niejenhuis? Nu ik wat op afstand kom te zitten, ben ik daar heel benieuwd naar.”
