Het vroege voorjaar zorgt voor een groeispurt in de natuur, maar brengt ook gevaren met zich mee. Boswachter Bart Zwiers van Natuurmonumenten ziet de flora en fauna deze dagen in De Onlanden ‘exploderen’, maar maakt zich grote zorgen over de verkeersveiligheid voor overstekende dieren. Zijn oproep: maak de Drentsedijk autovrij.
Bart, de temperatuur kwam in de afgelopen twee weken in de dubbele cijfers terecht. Wat doet dat met de natuur?
“Daar is eigenlijk maar één woord voor: het explodeert. Alles wordt wakker, alles komt in ontwikkeling. Wat bijvoorbeeld leuk is om te zien, is de citroenvlinder. Deze heeft de eigenschap om te overwinteren als volwassen exemplaar. Deze vlinder ging er in de afgelopen week vol voor. Maar ook de veldleeuwerik liet zich afgelopen week zien en vooral horen in De Onlanden. Dat is een gelukzalig muzikaal deuntje wat ontzettend opvalt. Mocht je last hebben van een winterdip, dan zorgt het geluid van de veldleeuwerik ervoor dat deze dip wegtrekt. Ze laten duidelijk weten dat ze er weer zijn.”
Is dat het enige geluid dat opvalt?
“Er is nog een bijzonder geluid dat je kunt horen als je De Onlanden bezoekt. Dat is de kraanvogel. Wat heel bijzonder is, is dat deze vogel ook weer aanwezig is in het gebied. Afgelopen jaar waren ze er ook. Ik durf nog niet te gokken op een broedgeval, maar als je het mij vraagt is het een kwestie van tijd tot het eerste broedsel zich aandient. En qua geluid: de kraanvogel trompettert. Het is een schitterend en onmiskenbaar geluid. Heel mooi!”
Je klinkt enthousiast…
“Het is echt genieten om in de afgelopen week in de natuur te zijn. Ik zag bijvoorbeeld een roerdomp op drie meter afstand van het fietspad. In de jaren negentig waren er van de roerdomp nog zo’n 150 tot 180 paar over. Inmiddels gaat het onder andere vanwege nieuw rietmoeras in Groningen en in Zuid-Holland beter. Zo’n twintig mensen met fotocamera’s probeerden de vogel vast te leggen. De roerdomp liet het allemaal toe, hij voelde zich helemaal niet bedreigd. En ondertussen huppelde er een hermelijn in winterkleed voorbij. Een fantastisch gezicht: 18 graden op de thermometer en dan zo’n hermelijn met een witte vacht die een muis in de bek had. En ondertussen waren ook de eerste kievitten te zien en te horen. Ja, het voorjaar is echt los.”
Je hebt van die mooie uitdrukkingen: ‘maart roert zijn staart’, ‘april doet wat hij wil’…
“Ik denk dat iedereen de afgelopen dagen genoten heeft van het mooie voorjaarsweer. Maar het feit is dat dit weer zich wel drie weken eerder aandient dan gebruikelijk is. De oorzaak is de klimaatverandering. En in hoeverre is dat dan een probleem? Nou, alles komt tot leven, alles komt uit de winterslaap. Maar het probleem is dat er nog geen voedsel is. Neem de citroenvlinder. Die is afhankelijk van de nectar van de sleedoorn en de meidoorn. Maar die nectar is nog helemaal niet beschikbaar. Gaat de citroenvlinder wel overleven? Komt het voedsel snel genoeg? Dat is spannend.”
Je hebt het over kievitten. Dat is een weidevogel. De afgelopen periode heeft het weinig geregend. In hoeverre is dat een probleem?
“Dat is toch ook wel een zorg. Weidevogels zijn afhankelijk van het bodemleven: ze eten insecten. In een moerassige bodem komen genoeg insecten voor. Maar droogt de bovengrond uit, dan neemt de hoeveelheid voedsel af. Eigenlijk zijn dit hele spannende raakvlakken. Duizenden jaren zijn de seizoensveranderingen heel soepel verlopen. Maar die veranderingen worden steeds extremer. Zo is de temperatuur nog onder het vriespunt, en voor je het weet zit je op 18 graden. Voorheen ging de opbouw gelijkmatiger. Dit wordt steeds extremer, en je ziet dat soorten zich daar niet goed op aan kunnen passen.”
De winter gaf vorst en sneeuw. Welke invloed heeft dit gehad op de natuur?
“Ik denk dat we in het noordoosten van het land goed bediend zijn qua winter. De natuur heeft het behoorlijk moeilijk gehad. Ik kwam bijvoorbeeld een bevroren ijsvogel tegen in een sloot. Tijdens de zoektocht naar voedsel heeft deze vogel het niet overleefd. En in Ter Borch zag ik bijvoorbeeld een bever zwemmen in één van de laatste stukjes water dat op dat moment nog niet dichtgevroren was. Het sneeuwdek is erg lastig geweest voor de uilen. Vanwege de sneeuw konden zij geen muizen vinden. Dat betekent geen voedsel en daardoor komt de populatie onder druk te staan. Maar niet alles is slecht. Sinds enkele jaren komt de zeearend in het gebied voor. Nadat vorig jaar de boom met het nest van de zeearend omwaaide, zijn ze nu een nieuw nest gaan bouwen. Dat is een hele mooie ontwikkeling.”
Wat is je verwachting voor de komende periode?
“Waar ik op hoop is dat het niet opnieuw koud gaat worden. In theorie zou dat kunnen. In mei heb je de ijsheiligen wiens naamdagen bekend staan om de laatste nachtvorst in het voorjaar. Maar een periode met langer koud weer, dat kunnen we nu niet gebruiken. Ondertussen ben ik geen weerman en heb ik ook geen invloed om het te veranderen. Waar ik wel voor kan pleiten is om natuurgebieden aaneen te schakelen en te versterken. Dat maakt de gebieden sterker en dat geeft de populaties die er leven ook meer uitwijkmogelijkheden en overlevingskansen.”
Je zegt het al, de natuur ontwaakt. Alles komt in beweging. Hoort daar ook een gedrag bij waar we op kunnen letten?
“Sowieso is het verstandig om in de natuurgebieden je hond aan de lijn te houden. Maar dat is een advies dat we eigenlijk altijd al geven. Maar ik moet ook even denken aan de paddentrek: die is nu begonnen. Ondertussen worden er nog altijd veel kikkers doodgereden. Deze amfibieën zoeken de warmte op van het asfalt. In die zin is het ook heel krom. Door De Onlanden loopt de Drentsedijk. Dat is een weg waar auto’s overheen mogen rijden. Onze wens is dat deze weg autovrij wordt. Het is natuurlijk heel gek dat een weg door een natuurgebied, waar dieren oversteken, gebruikt wordt door autoverkeer. Je ziet ook dat dit autoverkeer recreanten in de weg zit.”
Heb je in deze periode ook een tip wat je eigenlijk zou moeten doen?
“Die tip is om eropuit te gaan, om lekker van de natuur te genieten. In deze periode staat er een volledig orkest op je te wachten: de muzikaliteit is in het voorjaar op zijn best. Met name in de vroege ochtend is de symfonie goed te horen. Dus ga er vroeg op uit en neem een verrekijker mee. Wat ook leuk is om te vertellen is dat we in deze periode, en dat geldt niet alleen voor De Onlanden, op tal van locaties excursies aanbieden. Je gaat dan met een boswachter op pad die je rondleidt. En ben je wat jonger, dan ben je van harte welkom in speelnatuur OERRR, onder andere te vinden nabij de wijk Beijum.”
Meer informatie over excursies en activiteiten vind je op de website van Natuurmonumenten.
