Een uitkering, huurtoeslag en zorgtoeslag… het Nederlandse financiële stelsel kent diverse tegemoetkomingen voor mensen met lager of middeninkomen. Volgens de de Dienst Toeslagen is dit systeem voor veel Nederlanders te ingewikkeld. Uit onderzoek van het CBS bleek zelfs dat steeds meer Nederlanders in de financiële problemen komen doordat zij toeslagen moeten terugbetalen. Maar hoe houden mensen die nieuw zijn in Nederland, zoals statushouders, zich staande in dit systeem? Hoe weten zij waar ze recht op hebben en welke verplichtingen ze hebben?
Als onderdeel van de nieuwe Wet Inburgering 2021 is de koppelgemeente van statushouders verantwoordelijk voor hun financiële ontzorging. Dit betekent dat de gemeente, waar de nieuwkomer uiteindelijk zijn inburgeringsproces doorloopt, in het begin een aantal vaste lasten van de statushouder moet doorbetalen. In de gemeente Groningen wordt dit proces uitgevoerd door de Groningse Kredietbank (GKB).
“Op het moment dat je je gaat vestigen in een nieuwe woonplaats, komt er veel op je af. Door de zorgen op financiële gebied weg te nemen, kunnen statushouders zich volledig focussen op hun inburgeringsproces”, vertelt Marcel Kiewiet van de GKB. De GKB is de afdeling van de gemeente Groningen waar alle inwoners van onze gemeente naartoe kunnen voor hulp bij hun geldzaken.
Een uitkering aanvragen
Het proces van financiële ontzorging begint wanneer een statushouder vanuit asielzoekerscentrum naar een eigen woning in de koppelgemeente verhuist. In de gemeente Groningen wordt de nieuwkomer vervolgens opgevangen door vrijwilligersorganisatie Humanitas. Deze organisatie regelt de maatschappelijke begeleiding van statushouders. In een aantal gesprekken met een vrijwilliger van Humanitas worden de belangrijkste zaken geregeld, zoals het inschrijven bij de gemeente en een huisarts en het aanvragen van een uitkering en andere toeslagen.
“Zodra de uitkering is aangevraagd, komen wij in beeld”, vertelt Kiewiet. “We plannen dan samen met onze collega’s van de afdeling Inkomen een intake met de nieuwkomer. Mijn collega beoordeelt dan de uitkeringsaanvraag en zodra die is toegekend, begint direct de financiële ontzorging door de GKB.
Financiële ontzorging
Financiële ontzorging betekent dus het wegnemen van financiële zorgen, maar wat houdt dat precies in? “De eerste zes maanden heeft de GKB budgetbeheer. Dat betekent dat wij de uitkering van de bewoner binnenkrijgen en daarvan de vaste lasten betalen, waaronder de huur, gas/elektra/water en de zorgverzekering. Het resterende bedrag maken wij over naar de nieuwkomer”, legt Kiewiet uit. “Dit doen wij om te voorkomen dat er achterstanden ontstaan. Wanneer een nieuwkomer naar de koppelgemeente verhuist, komt er vaak veel op diegene af. Met dit traject zorgen we ervoor dat de financiën in ieder geval goed lopen.”
Daarnaast biedt de GKB voor deze eerste zes maanden van verblijf een financieel coachingstraject aan. Dit houdt in dat er maandelijks gesprekken zijn tussen een medewerker van de GKB en de nieuwkomer. De Turkse Yagmur heeft inmiddels al vier coachingsafspraken gehad. Tijdens deze afspraken zijn verschillende onderdelen van het Nederlandse financiële stelsel aan bod gekomen, waaronder verzekeringen, de belastingdienst, toeslagen, studiefinanciering, etc. Daarnaast heeft Kiewiet aan Yagmur uitgelegd wat een uitkering inhoudt en welke rechten en plichten zij als uitkeringsontvanger heeft.
Post
“Bij ieder coachingsgesprek met iedere statushouder die ik spreek, is mail of post een terugkerend onderwerp”, vertelt Kiewiet. “Mensen krijgen vaak in de eerste maanden nadat ze hierheen zijn verhuisd veel facturen en brieven die ze niet begrijpen. We kijken dan samen naar de post en ik leg uit wat belangrijk is en wat niet. Ik help hen ook met het betalen van openstaande facturen en vraag waar nodig kwijtschelding aan, bijvoorbeeld voor de gemeentelijke belastingen.”
Yagmur is vandaag ook naar de afspraak gekomen met een vraag. “Ik heb een brief gekregen waarin staat dat ik zelf moet betalen voor mijn medicijnen, maar ik snap niet waarom. Ik heb toch een zorgverzekering?” vraagt ze aan Kiewiet. De medewerker van de GKB legt uit dat er naast de maandelijkse premie een eigen risico van 385 euro per jaar is. “Dat betekent dat de eerste zorgkosten die je in een kalenderjaar maakt, bijvoorbeeld voor medicijnen, je zelf moet betalen tot een bedrag van 385 euro”, legt Kiewiet uit. “Dat vind ik wel een beetje raar”, antwoordt Yagmur.
Zes maanden
Het is de bedoeling dat statushouders zes maanden na het eerste gesprek met de GKB, zelf hun financiën gaan regelen. “Daarom proberen we ervoor te zorgen dat de toeslagen al vanaf het begin direct op de rekening van de statushouder binnenkomen. Zo houden ze feeling met hun eigen geldzaken. Dit kan natuurlijk alleen wanneer de uitkering de vaste lasten volledig dekt, maar dit lukt vaak wel”, licht Kiewiet toe.
Wanneer het nodig is, kan het hulptraject van de GKB worden verlengd met drie tot zes maanden. “En als we merken dat het mensen echt niet lukt om hun financiën zelf te regelen, dan kunnen we een ander product van de GKB inzetten, zoals budgetbeheer of een beschermingsbewind.”
Voor Yagmur zit het traject van financieel coaching en ontzorging er nu op. Voor haar is het stukje ontzorgen goed gelukt. “Het is de eerste keer dat ik op mezelf woon, dus ik wist niet hoe ik mijn rekeningen moest betalen. Mijn ouders regelden dat soort dingen altijd”, vertelt Yagmur. “Dus super bedankt. Ik vond het super spannend, maar dit heeft erg geholpen.” Yagmur moet vanaf nu haar geldzaken volledig zelf gaan regelen, maar: “Je mag altijd een berichtje sturen bij vragen”, sluit Kiewiet het gesprek af.
Dit artikel en deze documentaireserie zijn mede tot stand gekomen dankzij een financiële bijdrage van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.
Gerelateerd
