Reclames voor vliegvakanties en cruisereizen zijn in de toekomst mogelijk niet meer te zien in de gemeente. De fracties van GroenLinks en de Partij voor de Dieren dienen bij de eerstvolgende raadsvergadering een motie in die oproept om een verbod op fossiele reclame op te nemen in de APVG. Verschillende fracties hebben echter zorgen over onder andere mogelijke schadeclaims.
“Ik vind het jammer dat ik tijdens deze vergadering hoor dat het de bedoeling is om bij de eerstvolgende raadsvergadering hier een motie over in te dienen”, zegt wethouder Carine Bloemhoff (PvdA) van Economische Zaken. “Wij hadden liever een initiatiefvoorstel gezien dat met een goede onderbouwing tot een gedragen voorstel zou komen. Uiteraard is het aan de raad, maar het verzoek van het college zou dan wel zijn om een onderzoeksmotie in te dienen, want er zijn best nog wel wat open eindjes. Open eindjes die eerst uitgewerkt en onderzocht moeten worden en waarbij we ook zicht moeten krijgen op de consequenties.”
Het voorstel van de beide partijen is om een verbod op fossiele reclames op te nemen in de APVG. Dit in navolging van verschillende andere gemeenten in het land waar amendementen en moties zijn aangenomen waarbij dit geregeld is. Den Haag is één van deze gemeenten. De reisbranche ging hier tegen in verweer, maar bij een rechtszaak werd de gemeente in het gelijk gesteld.
“Via de APVG kan het direct verboden worden”
“In onze gemeente werken we aan een duurzame leefomgeving”, vertelt Bart Hekkema van de Partij voor de Dieren. “Dat doen we op verschillende manieren, door bijvoorbeeld in te zetten op een goede gezondheid en op mobiliteit waarbij er voor de fiets en het openbaar vervoer wordt gekozen. En dan wringt het als er in de openbare ruimte bedrijven fossiele diensten aanprijzen. Het zet zaken lijnrecht tegenover elkaar met de ambities die we hebben. Eerder hebben we al afgesproken dat we op termijn fossiele reclames voor vlees, gokken en alcohol uit willen bannen. Dat doen we door concessieovereenkomsten niet te verlengen. Maar deze werkwijze kost tijd. Via de APVG kan het direct verboden worden. Met het verbod geven we ook een signaal af aan aanbieders die zich juist inzetten voor het maken van reclame voor duurzame producten.”
Fokke Veenstra van de VVD is kritisch: “Een signaal afgeven. Maar inwoners kunnen toch heel goed zelf nadenken?” Hekkema: “We minachten de inwoners niet. Onderzoeken tonen echter aan dat het gedrag van mensen beïnvloedbaar is door reclames. We willen dat mensen het goede voorbeeld gaan volgen.”
De ChristenUnie ziet het plan wel zitten. Laurent Dwarshuis: “In de rechtszaak in Den Haag heeft de reisbranche geen gelijk gekregen. Het is daarom interessant om te kijken wat de mogelijkheden voor een verbod op fossiele reclames hier zijn. De openbare ruimte is voor iedereen, ook voor jongeren en kinderen. Reclame is niet neutraal. Het beïnvloedt het gedrag en het normaliseert een keuze. Het is daarom goed om als overheid na te denken wat we willen toestaan in de openbare ruimte. Het is ook gek dat we als gemeente inwoners oproepen om duurzame keuzes te maken, terwijl bedrijven iets anders adverteren. Dat zet doelen lijnrecht tegenover elkaar.” Wat betreft de ChristenUnie wordt er ook onderzoek gedaan naar reclames van fysieke casino’s, die nog wel zijn toegestaan, en ondermijnende platforms als Secondlove.
Ook de SP is enthousiast. Hans de Waard: “Iedere dag, op elke plek, worden we geconfronteerd met reclames. Op straat, bij de bushalte en misschien nog wel het meest op je telefoon. We leven in een tijd waarbij bedrijven vechten om onze aandacht. Al die aandacht is immers geld waard. Die strijd kent geen grenzen. De markt heeft immers geen moraal. De markt opereert ten koste van onze gezondheid, onze planeet en onze bestaanszekerheid. Sinds de gokmarkt open werd gezet, zijn er veel gokverslaafden bij gekomen: mensen die in de problemen zijn gekomen. Bedrijven konden vrijuit reclame maken. Het is daarom goed om een grens te trekken. We steunen het voorstel en we zouden ook verder willen kijken hoe we de openbare ruimte kunnen beschermen. Winst maken hoort op deze plekken niet thuis, gezondheid gaat boven winst.”
“Bestaande afspraken veranderen getuigt van onbehoorlijk bestuur”
Maar er zijn ook zorgen. René Staijen van Groep Staijen: “Een deel van de reclame waar we het over hebben is contractueel vastgelegd. Bestaande afspraken tijdens de looptijd veranderen gaat getuigen van onbehoorlijk bestuur. Dit kan leiden tot schadeclaims.” Daar reageert Hekkema op: “Er is sprake van een breed pakket aan aanbieders dat exploiteert. We gaan daar slechts een klein stukje, waarbij het gaat over fossiele reclame, uithalen.” Staijen: “Maar juist dat stukje is voor deze bedrijven een erg belangrijk deel van hun inkomsten. Er zijn afspraken gemaakt met de gemeente. Er zijn bedragen betaald. Ingrijpen betekent onherroepelijk schadeclaims.”
Ook Dwarshuis reageert op de woorden van Staijen: “Door het in de APVG te regelen kun je sneller dergelijke reclame uit het straatbeeld weren. Je hebt dus tijdwinst. Een negatief punt is dat het meer geld kost. Maar dit is toch het onderzoeken waard?” Staijen: “Ik vind het overbodig. Door de APVG aan te passen moet je ambtenaren inzetten. Dat kost tijd en geld. Daarnaast krijg je te maken met schadeclaims. Terwijl er ook een manier is om het zonder de APVG te doen, die weliswaar wat langer duurt, maar uiteindelijk hetzelfde resultaat heeft.” Tim van de Vendel van GroenLinks corrigeert Staijen: “Dit geldt voor alle uitingen hè? Niet alleen voor bushokjes, maar voor alle reclame die in de openbare ruimte zichtbaar is. Dit gaat veel verder.”
“Symboolpolitiek van de bovenste plank”
De VVD is misschien nog wel het meest kritisch. Fokke Veenstra: “Dit is symboolpolitiek van de bovenste plank in een dikke saus van betutteling. Je gaat hiermee het gedrag van mensen sturen.” Daar reageert Van de Vendel op: “In de wereld gaat het niet goed met de natuur en de biodiversiteit. Daar mag je toch wel op sturen?” Veenstra: “Dit gaat niet over klimaat. Dit is betutteling. Wil je iets doen aan het klimaat, dan moet je wat doen aan de 450 dieselauto’s die we als gemeente nog op de stoep hebben staan.” Rico Tjepkema van de PvdA wil weten wat de VVD vindt van het dragen van een gordel in de auto. Veenstra: “Vind ik een uitstekend idee.” Tjepkema: “Weet de VVD dat dit op een gegeven moment is opgelegd vanuit de overheid?” Veenstra: “Is dit een soort retorische vraag?” Tjepkema: “Dat gebeurde in het kader van de volksgezondheid, waar uw partij mee instemde. Nu doen we iets voor het klimaat, en heeft de VVD het over betuttelende maatregelen. Hoe rijmt u dat met elkaar?” Veenstra: “Inwoners hebben ook vrijheid. Dit voorstel gaat er teveel vanuit dat inwoners zelf niet na kunnen denken. De indieners van dit voorstel zadelen ons op met een administratief circus.”
De Partij voor het Noorden staat te boek als een groene partij. Toch is ook deze partij kritisch. Evelien Bernabela: “Wij denken dat je prima zelf keuzes kunt maken. Het is belerend als je dit gaat verbieden. Het zou misschien wel groen licht van ons kunnen krijgen als je nog een stapje verder gaat, door ook fastfood te verbieden. Want dat is ook niet goed voor je. Ik zie in plaats van verbieden meer in het brengen van een positieve boodschap. Door mensen te laten zien dat het anders kan. Dat je duurzame keuzes kunt maken. Als je daarvoor kiest, dan hoef je dit soort dingen niet te verbieden.” Hekkema reageert daarop: “Maar als je dergelijke reclame verbiedt, dan ontstaat er juist toch ruimte om dit soort uitingen te laten zien?” Bernabela: “Mijn partij vindt het lastig dat het gaat over verbieden. Wij willen niet verbieden maar verleiden zodat mensen andere keuzes gaan maken.”
Stadspartij 100% voor Groningen wijst erop dat er achter de bedrijven die reclame maken ook een economie schuilgaat waar mensen werken. Raadslid Niels Hilboesen noemt het belangrijk dat hier ook rekening mee wordt gehouden. Sander Kooi van het CDA: “Het is een sympathiek voorstel. Mijn partij is echter niet direct voor het verbieden via de APVG. Het is een verregaande maatregel waarbij wij niet overtuigd zijn dat dit nu nodig is.”
“Financiële risico’s kunnen we niet inschatten”
Wethouder Bloemhoff vertelt dat het wijzigen van de APVG een mogelijkheid is. “Je kunt een generiek verbod op dergelijke reclames opnemen. Je kunt ook kiezen voor een koppeling aan de vergunningenplicht. Het belangrijkste verschil is dat je bij de eerste optie geen ruimte meer hebt om fossiele reclames te laten zien. Bij de andere optie blijven privaatrechtelijke overeenkomsten in stand. Want dat is het risico. Er zijn bestaande contracten. Wij kunnen op dit moment de financiële risico’s niet inschatten. Hoe groot deze risico’s zijn, dat moeten we uitzoeken. Daarnaast moeten we ook kijken naar het handhaven van deze wijziging. In Den Haag en Utrecht wordt dit opgepakt door de handhaving. Maar dit kost geld. Het is belangrijk om zaken goed uit te zoeken.”
Naar verwachting wordt de motie om het verbod mogelijk te maken bij de eerstvolgende raadsvergadering ingediend.
