Laat de Hortus en de Biotoop in Haren in hun waarde en geef de betrokkenen een volwaardige plek aan tafel wanneer er gesproken wordt over de toekomst van het gebied. Dat is de belangrijkste conclusie die getrokken kan worden na een inspraaksessie in het Stadhuis woensdagmiddag waarbij een groot aantal betrokkenen het woord voerde. “Lokaal zijn we van betekenis, maar ook nationaal en internationaal kunnen we het op de kaart zetten. Daar hebben we zin in.”
“Het gebeurde een aantal weken geleden”, vertelt een omwonende van het gebied die niet met naam genoemd wil worden. “De avond was aan het vallen en de schemering was begonnen. Ik liep op één van de paden in het natuurgebied bij de Biotoop, waar ik van de sokken werd gereden door twee jongetjes die een scène van Harry Potter aan het naspelen waren. Met z’n drieën belandden we in de bosjes. Opeens klonk daar de roep van de bosuil. Ik weet niet of je het weleens gehoord hebt, maar het is een heel doordringend geluid. ‘Mevrouw, wat is dat?’ vroeg één van de jongetjes verschrikt. De andere vertelde dat het Hedwig is, de uil van Harry Potter. Met de jongens heb ik vervolgens een kwartier gesproken over rans- en bosuilen. Door de bladhopen leven er in het gebied veel zoogdieren, waardoor uilen er een goed leven hebben. In het gebied komen ook heel veel eekhoorns voor. Wat ik niet begrijp, is dat we hier spreken over het realiseren van een natuurmuseum op het terrein met opgezette eekhoorns, terwijl we bij de Biotoop, via wandelingen, deze in het echt kunnen laten zien.”
Biotoop en Hortus
De Biotoop en de Hortus Haren zijn van oudsher sterk gelieerd aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). De Biotoop, gevestigd in het voormalige Biologisch Centrum, heeft zich in 12,5 jaar ontwikkeld tot een groene en creatieve hotspot. Sinds de verhuizing van de RUG in 2010, waarbij het complex aan CareX werd verhuurd, biedt het nu plaats aan 180 bewoners, honderd ondernemers en 150 kunstenaars. De plek trekt jaarlijks zo’n 100.000 bezoekers. De Hortus bestaat uit vijftien hectare tuinen. De aanleg begon in 1917, nadat de Hortus daarvoor in de stad was gevestigd. In 1982 besloot de universiteit de Hortus te sluiten omdat het vak plantkunde minder belangrijk werd geacht. Toenmalig burgemeester Klaas Weide (VVD) van Haren zag het besluit met lede ogen aan en wist via zijn netwerk miljoenen guldens op te halen, waarmee de Hortus een commerciële doorstart kon maken.
De gemeente is sinds januari 2023 eigenaar van het 25 hectare grote gebied. Voor de toekomst liggen er drie wensbeelden op tafel. Bij het perspectief ‘Groene Parel’ blijft het gebied dicht bij het huidige gebruik. In het perspectief ‘Trekpleister’ wordt het terrein één van de culturele en recreatieve trekkers in de gemeente. Bij ‘Woonlandschap’ wordt het profiel van het gebied meer op wonen gericht; in dit plan komt er ruimte voor wonen in het groen.
“Wat we hebben, kun je maar één keer wegdoen”
“De afgelopen weken hebben we veel mensen mogen ontvangen die zich wilden laten informeren over dit onderwerp”, spreekt Thomas van der Woude van de Biotoopvereniging de raadsleden toe. “De mensen die voor het eerst op het terrein komen, daarvan zie je dat ze zich verwonderen: ze voelen zich overweldigd door het aanwezige groen en de waarde die het gebouw heeft. We hebben deze waarde de afgelopen periode zichtbaar proberen te maken in een alternatief plan: ‘Betaalbaar Perspectief’. We hebben rondleidingen gegeven en we hebben een video gemaakt waarin die waarde naar voren komt. Maar toch lijkt het niet goed genoeg. In wat er nu voor ons ligt, dreigt er veel waarde verloren te gaan. Terwijl we juist die waarde moeten erkennen en behouden. Wat we hier hebben, kun je maar één keer wegdoen. Het uitgangspunt moet dan ook zijn dat we erkennen dat dit plangebied uniek is, met een uitzonderlijke waarde die het waard is om behouden te worden.”
Andrea Poelstra (D66) reageert hierop: “Hebben jullie op dit moment niet een volwaardige plek aan tafel?” Van der Woude: “Ik spreek mede namens de Hortus en CareX als ik zeg dat we niet aan tafel hebben gezeten, waardoor er nu een voorstel ligt waardoor we iets heel bijzonders kwijt dreigen te raken. We vragen om in gesprek te gaan over hoe je dit goed kunt doen.” Hans de Waard van de SP vult aan: “Ik denk dat het goed is om te benadrukken dat we het hebben over wensbeelden. Er is nog helemaal niets in marmer gebeiteld. U heeft het over waarde. Waar botsen de waarden in het wensbeeld?” Van der Woude: “Als je het hebt over de broedplaats: wat op papier is gezet, staat niet in verhouding tot wat het nu is. De plannen gaan opgewaardeerd worden, waardoor het voor de gebruiker duurder wordt. In de Biotoop wordt de ruimte gebruikt door mensen die niet veel geld verdienen, maar wel heel mooie dingen maken. Wat men nu voorstelt, helpt het principe van doorstroming niet. Je hebt ‘zwaargewichten’ nodig: mensen die er al wat langer zitten en nieuwkomers kunnen begeleiden. Daarnaast zien we mooie mogelijkheden om de verbinding te leggen met de Hortus, waardoor er iets ontstaat wat je nergens anders aantreft.”
“We zijn het niet eens met de uitwerking”
Voorzitter Arike Tomson van het bestuur van Hortus Haren is het daarmee eens. “We ondersteunen het wensbeeld, maar we zijn het niet eens met de uitwerking. Wij pleiten voor één groene entree die de Hortus en de Biotoop verbindt. We zijn tegen de plannen voor het aanleggen van een fietspad tussen de Kerklaan en de Rijksstraatweg. Dit zou door de waardevolle Laarmantuin komen te liggen en dat zou de doodsteek zijn voor de aanwezige ecologie in dit gebied. Daarnaast vinden we dat er buiten de Hortus geen activiteiten ondernomen mogen worden die op exploitatie concurreren of indruisen tegen onze missie. Er zijn bijvoorbeeld plannen om in het zoölogisch lab een restaurant te vestigen. Dat is in strijd met het restaurant dat wij zelf hebben. Ook is er in het wensbeeld een ‘groot hart’ getekend waar gebouwen moeten komen voor extra programmering. Zoiets zien wij niet zitten; daar zijn wij op tegen.”
André van Holk vertelt de aanwezigen dat er op het gebied van participatie onvolkomenheden zijn. “Vanuit de Omgevingswet moet aantoonbaar zijn dat je bewonersparticipatie hebt meegenomen. Dit traject is mislukt. De ideeën die door verschillende betrokkenen zijn ingediend, zijn onvoldoende of helemaal niet terug te vinden. Ik vind dat dit traject opnieuw moet worden gedaan. Daarnaast zijn de plannen feitelijk onjuist. Er wordt geschreven dat het Biologisch Centrum als beeldbepalend gebouw bestempeld moet worden. Dat heeft consequenties voor de Omgevingswet: als je deze status toekent, heeft dit ook invloed op de omgeving. Het geheel vormt dan een ‘ensemble’.”
Van Holk vertelt verder: “Je kunt dan geen flatgebouw naast een monument zetten, en je kunt ook geen natuur kappen voor paden. We hebben het over een park rond de Biotoop. Een onderdeel van erfgoedbeleid is ook groen erfgoed. In zo’n park ga je niet bouwen. Je gaat toch ook niet bouwen in het Noorderplantsoen? Iedereen zou je voor gek verklaren. We hebben het over een gebied met een grote biodiversiteit dat ecologisch erg waardevol is. Ons voorstel is om de gebouwen gewoon te laten staan. Alle andere opties kosten veel geld.” Ook het plan voor een parkeergarage voor 1.500 auto’s ziet Van Holk niet zitten: “Haren is qua autoverkeer nu al overbelast. Waarom zou je dat extra stimuleren? Je hebt een Biotoop waar bewoners en gebruikers nu betaalbaar kunnen wonen en werken, wat belangrijk is voor de regio. De wensbeelden waar we het nu over hebben, laten niets over van de ziel van de Biotoop. Laten we het behouden: let it be.”
“Bruisplekken zijn gaaf”
Lenze Hofstee, ambassadeur van CareX (de beheerder van de Biotoop), sluit zich daarbij aan: “CareX heeft tien ‘bruisplekken’ in beheer. Dat is gaaf; er bevindt zich een natuurlijke stapeling van functies. Er gebeurt van alles door elkaar heen. De Biotoop is onze grootste bruisplek en we staan er landelijk mee op de kaart. Dagelijks lopen er vierhonderd residenten rond die er wonen en werken, en we verwelkomen jaarlijks 100.000 bezoekers. We vragen daarom om te erkennen dat onze waarden van betekenis zijn en die waarden als uitgangspunt te nemen. Geef ons een volwaardige plek aan de tekentafel waarbij gebruik wordt gemaakt van onze expertise. CareX kan samen met de Biotoop en de Hortus het gebied tot een bloeiende plek maken die niet alleen lokaal, maar ook nationaal en internationaal van betekenis is. We hebben veel zin om aan deze plannen te werken.”
Daarbij komt wel de vraag kijken naar de staat van de gebouwen. Laurent Dwarshuis (ChristenUnie): “De veiligheid van gebouwen is belangrijk. Er moet geïnvesteerd worden in renovatie. Hoe kijkt u daartegenaan?” Hofstee: “Toen de gemeente de gebouwen kocht, was er 25 tot 30 jaar achterstallig onderhoud. In de jaren negentig wist de RUG al dat ze zouden vertrekken; sindsdien is er geen grootschalig onderhoud meer geweest. CareX heeft de panden aan de praat gehouden, en dat hebben we goed gedaan, want bouwkundig staan ze er prima voor. We zijn nu bezig het achterstallig onderhoud in te lopen. Het groot onderhoud aan de nieuwbouw is klaar, komende zomer wordt de oudbouw aangepakt. Door het werven van fondsen moeten we in staat zijn om het complex nog langdurig te kunnen gebruiken.”
“Kap geen bos om een bos te planten”
Andrea Hooymans van de Broedplaatsencoalitie geeft aan dat het wegvallen van de Biotoop grote gevolgen zal hebben. “De Biotoop is een groot complex. Als dit gebouw wegvalt als broedplaats, zorgt dat voor een ingrijpende verandering in de balans van het aanbod. Het is een succesverhaal. Waarom nieuwe broedplaatsen creëren ter vervanging van plekken die er al zijn? Het betekent ook dat er 430 mensen op straat komen te staan. Bovendien zullen de mensen die in de nieuwe wensbeelden gaan wonen, heel andere mensen zijn dan degenen die nu de Biotoop vormen. Dat is een bedroevend vooruitzicht. Ik zal de kinderzomerweken en de pizza-avonden erg missen. De beste plannen ontstaan altijd in de praktijk, niet achter een bureau. De Biotoop, maar ook het Oude RKZ en het Suikerterrein zijn ontstaan vanuit een regelluwe ruimte: bottom-up. Dat aspect zien we niet terug in de huidige plannen. Ons voorstel is: leer van de kennis die al aanwezig is. Wie weg moet, investeert niet; wie blijft, kan bloeien. Kap geen bos om een bos te planten.”
De Beroeps Organisatie Kunstenaars (BOK) geeft aan dat er in de gemeente in verhouding weinig ateliers zijn vergeleken met steden als Utrecht en Amsterdam. Erik Hofstra noemt dat vreemd, gezien de verschillende kunstopleidingen in Groningen. Het gevolg is volgens hem dat studenten de stad verlaten als de ateliers en expositieruimtes van de Biotoop wegvallen. Evelien Bernabela (Partij voor het Noorden) vraagt: “Bent u bang dat de creatieve stad die Groningen is onder druk komt te staan?” Hofstra: “Ja, het klimaat komt dan verder onder druk te staan. We hebben veel opleidingen, maar er zijn weinig mogelijkheden om je te ontwikkelen en te exposeren. Ook zijn er weinig galeries en musea.”
Op 4 februari wordt er verder over het onderwerp gesproken. Dan gaan de raadsfracties met elkaar in discussie over de wensbeelden.
