Ondanks een petitie die 2.500 keer getekend is en verschillende oppositiepartijen die zich woensdagavond in alle bochten wrongen om de muurschildering op een monumentaal pand in de Vechtstraat te behouden, zijn het college en de coalitie onvermurwbaar: de muurschildering die afgelopen jaar is aangebracht moet verdwijnen. Belangrijkste reden is naast het zorg dragen voor een monument ook dat het juridisch niet houdbaar is.
“Zo zag de muur eruit voordat de muurschildering werd aangebracht.” Buurtbewoner Paul Monninkhof, die kort daarvoor de petitie heeft overhandigd aan de voorzitter van de commissievergadering, laat een foto zien van de muur van het pand waar allemaal graffiti op is aangebracht. “Zo is de situatie zeker acht jaar geweest. Het is nooit verwijderd. Afgelopen jaar is het beschilderd en is er een mooi kunstwerk ontstaan. Tot er ineens een brief van de gemeente op de mat lag: de schildering is illegaal. En daar spreekt de gemeente zichzelf tegen. Want vanaf het begin van het proces hebben we in contact gestaan met de gemeente. In het kader van streetart hebben we een aantal muren in de wijk beschilderd. Twee daarvan zijn door de gemeente betaald, de derde hebben we zelf gefinancierd, waarbij er altijd overleg is geweest met de gemeente.”
Monninkhof: “Toen het laatste kunstwerk bijna klaar was, kwam ineens een ander deel van de gemeente vertellen dat het niet mocht. Het is geplaatst op een monumentaal pand. Maar dat klopt niet. Het is geplaatst op een voorzetmuur uit 1960. De schildering zou vocht- en schimmelproblematiek opleveren. Een architect die wij in de hand hebben genomen zegt: dat kan niet. Er staat een voorzetmuur, daarachter bevindt zich een spouw en daarachter bevindt zich de originele muur. De commissie Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente vindt het niet mooi. Dat is haar mening. Uit onze petitie blijkt dat het gezien wordt als een grote aanwinst voor de buurt. Wat weegt dan zwaarder? De mening van een stuk of tien commissieleden of de 2.500 buurtbewoners die de petitie hebben ondertekend? Nu ligt er een voorstel om het weg te halen en om elders een nieuw kunstwerk te maken. Dat gaat ruim 100.000 euro kosten. Wij vinden dit een grote verspilling van gemeenschapsgeld. Dit is een bijzondere situatie, waarbij wij vragen om een bijzonder besluit: dat het kunstwerk behouden kan blijven.”
Excuses van de wethouder
Wethouder Rik van Niejenhuis (PvdA) van Wonen is direct duidelijk: “Dit is geen goed proces geweest. De gemeente hoort met één mond te spreken. Dat is niet goed gegaan. Mijn collega-wethouder Molema heeft al excuses aangeboden. Dat wil ik vanavond nog eens doen door te zeggen dat het ons verschrikkelijk spijt. Zelf fiets ik elke dag langs de schildering. Dat het weg moet, dat vind ik niet leuk. Maar dat is niet de lat waarlangs we dit onderwerp moeten leggen. Deze schildering is aangebracht op een monument. Daar hebben we kaders voor afgesproken. Die kaders zijn belangrijk. Op deze muur kan een schildering, maar alleen binnen de regels die we afgesproken hebben. En daar voldoet het nu niet aan.” Zo heeft de kunstuiting volgens de wethouder geen relatie met het pand waar het op staat. Daarnaast is er gebruikgemaakt van zes verflagen die schadelijk zijn voor het pand, omdat de lagen vochtdempend zijn waardoor de muur niet kan ademen.
Coalitie en oppositie
Tijdens de behandeling van het onderwerp in de raad blijkt dat er een duidelijke grens kan worden gelegd tussen coalitie en oppositie. Wesley Pechler, raadslid voor de Partij voor de Dieren: “In de Oosterparkwijk zijn de afgelopen jaren zeven muurschilderingen aangebracht. Het fleurt de wijk op en bewoners omarmen de werken. Dat zien we ook in de Vechtstraat. Het is daarom extra pijnlijk dat we moeten constateren dat de plaatsing niet goed is geweest. Het is een rommelig proces waarbij inwoners teleurgesteld moeten worden omdat hun kunstwerk in rook op zal gaan. Verwijdering vinden wij de juiste keuze. Persoonlijk vind ik het een prachtig kunstwerk. Maar het werk is niet gerelateerd aan het monument. En dat is één van de kaders, één van de regels, die wij zelf als raad hebben meegegeven waar kunstwerken aan moeten voldoen.”
Daar reageert Fokke Veenstra van de VVD op: “Dat het niet past binnen de kaders, dan kunnen we toch nadenken over die kaders?” Pechler: “Dat vind ik lastig. Je gaat dan regels aanpassen om met terugwerkende kracht iets dat is aangebracht toch mogelijk te maken. Zo werkt het niet in een democratische rechtstaat. Wat er daarnaast speelt is dat de verf die hier gebruikt is, geen ruimte laat om de muur te kunnen laten ademen. Vocht kan daardoor niet ontsnappen waardoor we niet goed voor het monument zorgen. Muurschilderingen zijn in onze gemeente onder bepaalde voorwaarden mogelijk: als deze het historische karakter van een pand versterken. Wij hopen dat er samen met de buurt en de kunstenaars een nieuwe locatie gevonden kan worden, waarbij de gemeente de kosten betaalt voor het realiseren en het verwijderen.”
Hans Moerkerk van Stadspartij 100% voor Groningen tegen Pechler: “Wij als raad zijn de baas. Wij geven de kaders mee. Die kaders kunnen we wijzigen. Maar ik zie dat u hier niet de politieke wil heeft om dat te doen.” Pechler: “Het wijzigen van kaders kan altijd. Maar om iets te veranderen waardoor we iets goed kunnen keuren wat in het verleden is aangebracht, dat vind ik lastig. Je hebt ook een legaliteitsbeginsel.”
Burgerlijke ongehoorzaamheid?
De andere coalitiepartijen staan er precies hetzelfde in. Floor Mertens van de SP: “Het is heel jammer hoe het gegaan is. We snappen ook de boosheid die er is. Er is een mooi initiatief in de wijk ontstaan, waarbij de drempelwaarde om zoiets te realiseren al hoog is. Door de gemeente zijn er fouten gemaakt in het proces. Daarom zullen we de kosten voor verwijdering op ons moeten nemen.” Olivier van Schagen van Student & Stad: “Maar dat gaat heel duur worden. Dat kan wel eens 100.000 euro gaan kosten. Is dat het waard?” Mertens wijst naar de publieke tribune: “Kijk hoe druk het is. Dat is voldoende argument om dit het waard te laten zijn.”
Veenstra van de VVD reageert ook op de SP: “We gaan dus een grote som geld uitgeven om het te laten verwijderen, maar we kunnen toch ook gemotiveerd afwijken van de regels?” Mertens: “Als het behouden kan blijven, dan zouden we dat graag willen. Het enige argument dat hier speelt is dat de verflaag van invloed is op de gezondheid en het voortbestaan van het gebouw.” Izaäk van Jaarsveld van het CDA: “Ik ken de SP als een partij die niet bang is van burgerlijke ongehoorzaamheid. Kijk naar wat we hier in de gemeente doen, waarbij we op van alles afwijken van wat er landelijk plaatsvindt. Maar nu het ineens staat opgeschreven zegt de SP: dat willen we niet. Waarom die houding?” Mertens: “Als aangetoond kan worden dat de schildering voor schade zorgt, dan moet het weggehaald worden.”
Joren van Veen van de PvdA: “Een monument vertelt een verhaal. Het is onze taak om de geschiedenis te koesteren. Daarom hebben we regels opgesteld voor muurschilderingen. Het gebiedsteam dat bij dit onderwerp betrokken is geweest, is hier niet scherp op geweest. Wij balen dat het zo gelopen is. Maar regels zijn er wel om nageleefd te worden. Het is daarom mooi dat het college de kosten wil dragen voor het weghalen van de schildering en een andere schildering mogelijk te maken die wel binnen de regels past.” Maria Martinez Doubiani van D66: “Dat gaat rond de 100.000 euro kosten. Misschien meer. Is er qua bedrag een grens voor de PvdA, of is alles goed?” Van Veen: “Liever hadden we gezien dat dit niet nodig was geweest. Maar stel dat we hier zeggen: oké, we laten het zo. Dan is er een risico dat er een handhavingsverzoek komt van iemand die het weg wil hebben. Hoe ga je daar dan een vervolg aan geven? De kans is groot dat je dan nat gaat.”
Moerkerk van Stadspartij 100% voor Groningen begrijpt het niet: “Jarenlang heeft er graffiti op het pand gezeten. Als je een monument liefhebt, dan moet je continu deze graffiti verwijderen. Wekelijks komen er mensen langs met chemicaliën. Is dat wel goed voor een monument? Iets liefhebben is er ook voor zorgen.” Van Veen: “Een kunstwerk moet passen bij het monument. Daarnaast: al deze lagen verf zijn niet goed voor het gebouw.”
“Bestuurlijk moraal”
De oppositiepartijen zijn eensgezind, waarbij een aantal partijen grote woorden gebruiken. De VVD bijvoorbeeld. Fokke Veenstra: “Wij betreuren hoe dit proces verlopen is ten zeerste. Dit dossier betekent het failliet van het bestuurlijk moraal van dit college. Ik ben nu achttien maanden actief in de politiek en ik heb nog nooit zoveel betrokkenheid vanuit een wijk gezien bij een onderwerp. Als we dit kunstwerk als illegaal bestempelen: waar zijn we dan mee bezig? Dit schaadt de verbinding en het vertrouwen in de politiek.”
Izaäk van Jaarsveld van het CDA: “Dat de wethouder hier het boetekleed aantrekt, dat is moedig en eerlijk. Maar het liefst zien wij wel een andere uitkomst. Wij zien namelijk in dit proces een gemeente die de gedaante aanneemt van een gerobotiseerde computer. We hebben ‘nee’ gezegd en ten koste van alles houden we daaraan vast.” Daar reageert Elte Hillens van GroenLinks op: “Maar de verantwoordelijkheid ligt toch bij de raad? Wij hebben toch de kaders vastgesteld? Het college voert die kaders uit.” Van Jaarsveld: “Je hebt de mogelijkheid om ergens gemotiveerd van af te kunnen wijken. Ik zie hier een coalitie die halstarrig vasthoudt aan iets wat besloten is. Maar wegen hoeven niet altijd recht te zijn.”
Olivier van Schagen van Student & Stad: “Zo ga je niet met kunst op straat om. De coalitie verschuilt zich achter twee argumenten: dat het kunstwerk niet past bij de historie van het gebouw en dat er gebruik is gemaakt van slechte verf. Oké, ik werk niet in een bouwmarkt, maar in zulk soort gevallen zoek je toch naar een oplossing? We hebben kaders, maar daar kunnen we gemotiveerd van afwijken. Mijn fractie is groot voorstander van meer kunst op straat. Maar in deze gemeente zien we dat het tegenovergestelde waar is: de regels worden strenger wat deze ambitie niet helpt.”
Balzaal die tegen een kasteel wordt gebouwd
Hans Moerkerk van Stadspartij 100% voor Groningen: “Een monument ontstaat en door de tand des tijds wordt er van alles aan en mee gedaan. Een middeleeuws kasteel dat tien keer wordt verbouwd en waar een lelijke balzaal tegenaan wordt gebouwd. Toch verklaren wij het als een monument. Deze woning in de Vechtstraat heeft de Tweede Wereldoorlog meegemaakt, zag de tram nog voorbij rijden en is nu voorzien van een kunstwerk. Tot op zekere hoogte accepteren we dat, net als de balzaal tegen het kasteel. Het is geschiedschrijving. Alles wat het nu teweegbrengt kun je als een monument beschouwen. Het is een happening op zich die tot polemiek leidt. Onze oproep is om technisch onderzoek te doen naar deze schildering. Is deze wel zo schadelijk? Kunnen we niet ventilatieroosters in de muur plaatsen of de spouwmuur een keer extra doorblazen? We moeten erover waken dat we hier een beslissing nemen op rammelende argumenten in plaats van een goed onderzoek.”
Juridische houdbaarheid
Wethouder Van Niejenhuis geeft aan dat er van alles gedaan is om te kijken of het kunstwerk gelegaliseerd kan worden: “Op 28 augustus hebben medewerkers van Veiligheid Toezicht en Handhaving geconstateerd dat voor het kunstwerk een vergunning nodig is. Die was er niet. Wij hebben gekeken of we deze vergunning alsnog konden geven. Daarbij hebben we alles in het werk gezet. We hebben gekeken naar de afwegingen op basis van erfgoed en ruimtelijke kwaliteit, en daaruit bleek: nee, het kan niet.”
De wethouder vertelt verder: “Er wordt in het debat gezegd dat iedereen blij is met het kunstwerk. Maar dat is niet zo. Ik spreek cultuurhistorici die zeggen: alsjeblieft verwijder het. Niet iedereen is hier blij mee. Dit gebouw vertelt een deel van de geschiedenis van de stad. We hebben hele nieuwe gebouwen staan in deze stad, maar ook gebouwen die de bijna duizend jaar oude geschiedenis weergeven. De eclectische stijl van dit gebouw vertelt een deel van die geschiedenis. Daar plaats je niet een kunstwerk op. Dat moet je beschermen. Er is verf aangebracht dat qua lagen een dampdichte laag vormt. De spouwmuur kan hierdoor niet ademen. Dat gaat tot problemen leiden met de vochthuishouding. Het aanbrengen van ventilatieroosters kan niet, het is namelijk een monument.”
Ook nu een vergunning verlenen is geen mogelijkheid: “We kunnen dit juridisch dan niet onderbouwen. Als iemand bezwaar maakt, dan gaan we nat. We kunnen politiek een ander besluit nemen. Maar dat wil niet zeggen dat het ook juridisch houdbaar is. Ons besluit is niet sec gestoeld op de juridische afweging. We moeten ook goed voor onze monumenten zorgen. En nu overschaduwt het kunstwerk het monument.”
Verschillende partijen zijn teleurgesteld en kondigen moties aan voor de eerstvolgende raadsvergadering. Onder andere D66, Stadspartij 100% voor Groningen en het CDA overwegen dit. Een aantal moties gaat in op het feit hoe dergelijke fouten, waarbij er in de gemeentelijke organisatie met meerdere monden wordt gesproken, voorkomen kan worden.
