Het inzetten van een burgerberaad smaakt naar meer. Dat zegt raadslid Tim van de Vendel van GroenLinks. Hij denkt dat het een middel is waarmee het vertrouwen in de lokale politiek versterkt kan worden.
In de gemeente werd het middel in de afgelopen periode voor het eerst ingezet. Naar aanleiding van een motie van GroenLinks en Partij voor de Dieren werden 120 inwoners betrokken bij de ambitie om in 2030 afvalvrij te zijn. Hoe kun je dit realiseren? De inwoners woonden bijeenkomsten bij, spraken met experts en namen deel aan excursies. Het leidde tot een lijst met dertig adviezen waarmee het doel sneller en beter bereikt kan worden. Veel van deze doelen worden door de gemeente overgenomen of er wordt onderzoek gedaan om ze uit te kunnen voeren.
“Grotere afstand tussen inwoners en politiek”
Van de Vendel is blij: “Ik denk dat een middel als een burgerberaad zeker waarde heeft in onze democratie. Het versterkt ook de democratie. Wat je ziet is dat veelal in de westerse wereld democratieën het lastig hebben. De politiek is ook ingewikkelder geworden. De lokale politiek heeft bijvoorbeeld schaalvergroting plaatsgevonden. Het heeft bijgedragen aan een grotere afstand tussen inwoners en de politicus. Ik denk dat het inzetten van een burgerberaad één van de oplossingen is om deze afstand te verkleinen. In landen om ons heen wordt het ook al veelvuldig ingezet.”
Citizen’s Assembly
Eén van de landen waar het middel tegenwoordig regelmatig wordt ingezet, is Ierland. In 2016 gebeurde dit voor het eerst. In dat jaar speelde er in het land een discussie over het versoepelen van de abortuswetgeving. Om een goed besluit te kunnen nemen werd er een burgervergadering, Citizen’s Assembly, geïnitieerd. Daarbij werd er teruggegrepen op de ideeën over democratie in het oude Athene. In Griekenland begreep men lang geleden het nadeel van verkiezingen: dat het een momentopname is. Volgens de Grieken draait het bij democratie om openbare vergaderingen, gehouden door willekeurige ambtsdragers die amper verkiezingen hielden. Bovendien waren vrouwen, slaven en buitenlanders vaak uitgesloten van deelname aan deze volksvergaderingen.
De eerste Citizen’s Assembly bestond uit 99 willekeurig geselecteerde burgers, van alle leeftijden en sociale klassen, met als doel een brede maatschappelijke vertegenwoordiging te creëren buiten de traditionele politiek om. De leden onderzochten gedurende maanden een van de meest gevoelige en verdeeldheid zaaiende onderwerpen van het land. Na diepgaande beraadslagingen met deskundigen en betrokkenen, verraste de burgervergadering door de aanbeveling te doen het abortusverbod uit de Grondwet te schrappen, waarmee zij de politiek verplichtte een volksraadpleging uit te schrijven. Dit proces wordt geroemd om twee belangrijke aspecten: de willekeurige selectie die de ‘bubbels’ van beroepspolitici doorprikt, en de voorwaarden voor evenwichtige beraadslagingen die de deelnemers de tijd geven om complexe kwesties grondig te begrijpen en, indien nodig, van gedachten te veranderen. De Ierse aanpak toont aan dat het mogelijk is gevoelige kwesties buiten de partijpolitiek om op een serieuze, harmonieuze en democratische manier op te lossen.
Brede participatie
Volgens Van de Vendel heeft een burgerberaad meerdere voordelen: “Deelnemers die aan ons burgerberaad mee hebben gedaan, hebben inzicht gekregen in hoe de politiek werkt. Namelijk dat ons werk best wel heel ingewikkeld is. Een inwoner uit Haren gaf bijvoorbeeld aan dat ze van tevoren nooit verwacht had dat het inzamelen van gft-afval zo ingewikkeld is. Men heeft zich heel erg kunnen verplaatsen in de rol die politici hebben. En de hoop is, dat door deel te nemen aan dit burgerberaad, deelnemers weer meer vertrouwen gaan krijgen in de politiek. En het effect is ook groter. Mensen die hier actief in worden bespreken dit thuis aan de keukentafel of bij verjaardagsfeestjes, waarbij er ook een tweede en een derde lijn bij een burgerberaad wordt betrokken. En dat is uiteindelijk wat je wilt: dat er vanuit de samenleving heel erg breed mee wordt gedacht.”
Dat er het afgelopen jaar nagedacht is over afval is volgens Van de Vendel een erg geschikt onderwerp: “Het proces is heel goed uitgevoerd. Het is niet half of krakkemikkig neergezet. Alles zat er op en er aan, het was goed geregeld. En dat verdienen de deelnemers ook. Zij zetten zich voor een onderwerp in, dan wil je ook dat ze goed gefaciliteerd worden. Zelf ben ik heel tevreden over het proces en het resultaat. Ik denk dat de groep die deelnam een hele goede afspiegeling van de samenleving is geweest. En wat mij wel verbaasd heeft is dat het zo onder de deelnemers leefde. Dat was heel mooi om te zien.”
Of het burgerberaad ook een vervolg moet krijgen? “Er zijn verschillende opties. Ga je dit middel eens in het jaar inzetten? Of eens in de twee jaar? Of voeg je het toe aan de gereedschapskist waar raadsleden gebruik van kunnen maken? Waarmee ik bedoel: je zet het in als een geschikt onderwerp voorbij komt. Het doel is duidelijk: je versterkt de democratie. En we weten dat er in andere gemeenten, ook internationaal, goede ervaringen zijn opgedaan door er goede voorwaarden en een goed mandaat aan te hangen.”
Toch erkent het raadslid ook dat het een spannende periode was: “Je weet niet wat er uit gaat komen. Wat je doet is dat je het mandaat als raadslid deels bij inwoners legt. Wat mij echter veel plezier heeft gedaan is het enthousiasme bij de deelnemers. Samen ga je aan de slag om problemen in de maatschappij op te lossen. Mensen vinden het ook leuk om daar over mee te denken. En wat ik zeg: dit komt de democratie ten goede. In onze gemeente hebben bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen veel inwoners niet gestemd, terwijl je wel voor hen beslissingen gaat nemen. Wij willen er voor iedereen zijn. Dit burgerberaad is daarom een welkome aanvulling. Echter, is het initiëren van een burgerberaad wel een forse kostenpost. Daarom moet het wel nuttig zijn en moeten we het niet in gaan zetten als participatie voor het participeren.”
