Met een grote glimlach op zijn gezicht is de 18-jarige Servas Bulthuis van het Willem Lodewijk Gymnasium (WLG) afgelopen week teruggekeerd uit Colombia. Bij de prestigieuze Internationale Natuurkunde Olympiade die in het Zuid-Amerikaanse land werd gehouden, ontving hij een eervolle vermelding. En dat terwijl zijn aanvankelijke doel slechts ‘deelnemen’ was.
Servas, van harte gefeliciteerd!
“Dankjewel! Ik ben ontzettend blij met deze vermelding. Ik kijk terug op een fantastische periode in Colombia. Ik heb de afgelopen week heel veel leuke mensen leren kennen. En dat je zo’n avontuur dan ook nog mag afsluiten met dit resultaat, dat voelt heel bijzonder.”
Het kunnen deelnemen aan een internationale olympiade: daar gaat een lang traject aan vooraf. Waarschijnlijk begon het met een docent die erover vertelde?
“Niet helemaal. Ik maakte voor het eerst kennis met de olympiades in de tweede klas. Wiskunde behoorde toen tot mijn favoriete vakken en ik vond het leuk om mezelf uit te dagen. De olympiade moet je zien als een wedstrijd die scholieren motiveert om zich echt in een vakgebied te verdiepen. Met de wiskunde-olympiade is het uiteindelijk niets geworden, maar in de derde klas kreeg ik voor het eerst natuurkunde. In de vijfde klas belandde ik al eens in de Nederlandse eindronde. Toen heb ik met mezelf afgesproken: als ik nu heel goed mijn best ga doen, dan lukt het mij misschien wel om in de zesde klas de internationale wedstrijd te halen. Dat werd mijn grote doel.”
Wat is er zo leuk aan natuurkunde?
“Het pure redeneren. In de natuurkunde werk je met universele regels en wetten om te begrijpen en te voorspellen wat er om je heen gebeurt. Ik vraag me bij alles af: hoe werkt dit? Waarom gebeurt dit zo? Uiteindelijk lukt het je met natuurkundige wetten altijd om daar een heel logische verklaring aan te koppelen. Zelf ben ik met name geïnteresseerd in de mechanica. In het dagelijks leven heb je continu te maken met voorwerpen, krachten en beweging. Hoe die krachten op elkaar inwerken, spreekt mij enorm aan.”
Historisch succes voor Nederland
Het Nederlandse team beleefde in Colombia een bijzonder toernooi. De 18-jarige Egor Podolskiy sleepte een gouden medaille in de wacht. Het is voor het eerst in dertig jaar dat een Nederlandse deelnemer goud wint op de Internationale Natuurkunde Olympiade. De andere teamleden, Lucas Duynisveld, Jason Xu en Jannick van Eeghem behaalden een bronzen medaille.
Hoe speel je jezelf in de kijker voor zo’n wereldwijd toernooi?
“Dat begon in januari op het WLG met de eerste voorronde. We moesten op school achter de computer een toets maken. Je moest bij de beste tweehonderd van Nederland eindigen om door te gaan. Dat lukte. Vervolgens stond de regionale voorronde op de Rijksuniversiteit Groningen te wachten, met twee toetsen van elk twee uur. Deze toetsen waren niet makkelijk, maar toch lukte het om in de top twintig te eindigen, wat me een ticket opleverde voor de nationale eindronde.”
Die nationale eindronde vond plaats in Utrecht, toch?
“Klopt. Halverwege juni ben ik een week in de Domstad geweest. Tijdens die week volg je intensieve colleges over natuurkunde, maar er is ook ruimte voor ontspanning, zoals een stadswandeling met de andere deelnemers. Uiteindelijk werd de week afgesloten met twee theoretische toetsen en twee experimenten. Aan de hand van die scores werden de vijf beste leerlingen geselecteerd om Nederland te vertegenwoordigen in Colombia. Dat leverde een ontzettend leuk team op: Egor uit Den Haag, Jason en Lucas uit Brabant, Jannick uit Limburg en ik mocht Groningen vertegenwoordigen.”
Tekst gaat verder onder de foto’s:
Jannick van Eeghem, Lucas Duynisveld, Egor Podolskiy, Jason Xu, Servas Bulthuis. Foto: ingezonden
Een onzichtbare puzzel kraken
Bij die nationale eindronde moest je ook een experiment uitvoeren. Wat hield dat in?
“Wat ik zelf een hele leuke opdracht vond, was een zogeheten black box-practicum. Je krijgt dan een gesloten doosje met verschillende aansluitpunten waar je spanning op kunt zetten. Zonder het doosje te mogen openmaken, moet je door heel nauwkeurig stroom en spanning te meten achterhalen welke elektrische schakeling er vanbinnen verborgen zit. Het is een natuurkundige puzzel waarbij je puur op basis van je meetgegevens het onzichtbare moet zien te reconstrueren.”
En toen kreeg je te horen dat je naar Colombia mocht. Geloofde je het meteen?
“Ik was ontzettend verrast. Voor mijn gevoel waren de toetsen en de experimenten in Utrecht niet eens zo fantastisch gegaan. Ik had me er mentaal eigenlijk al een beetje bij neergelegd dat de droom hier zou eindigen. Maar het pakte dus heel anders uit. Echt geweldig.”
Colombia is niet de meest alledaagse bestemming voor een scholier…
“Dat maakte het juist zo gaaf. Naar Colombia ga je niet zo snel op vakantie en ik zal er waarschijnlijk ook niet snel weer terugkomen. Het is natuurlijk niet het allerveiligste land ter wereld, maar ik heb me er geen moment onveilig gevoeld. Als dit toernooi in een Europees land had plaatsgevonden, was het toch net wat minder episch geweest. De olympiade is op zichzelf al een groot avontuur, en deze locatie versterkte dat alleen maar.”
Het toernooi vond plaats in Bucaramanga, in het bergachtige noorden…
“We landden in de avond. Terwijl we in het donker over een berg reden, zagen we plotseling allemaal lichtjes van de stad opdoemen. De volgende dag zagen we bij daglicht de omgeving, waarbij opviel dat het door bergen omgeven werd. De stad zelf is enorm contrastrijk: er zijn armere sloppenwijken, maar ook hele rijke buurten. Ook viel op dat er een groot aantal hoge gebouwen staat. We werden elke dag met een bus van ons hotel naar het conferentiecentrum gebracht voor de opdrachten.”
Internationale leeftijdsgenoten
Er deden zo’n vierhonderd scholieren uit 87 landen mee. Zaten jullie allemaal bij elkaar in hetzelfde hotel?
“Niet in hetzelfde hotel. Alle Europese landen zaten in ons hotel, in een ander hotel zaten veel Zuid-Amerikaanse landen, en de rest zat in een derde hotel. Maar er was wel volop ruimte en mogelijkheden om contact met elkaar te zoeken. We hebben veel gesproken met de Belgen en de Surinaamse delegatie. Met hen communiceer je natuurlijk heel makkelijk vanwege de taal. Maar we hebben ook hele leuke gesprekken gehad met leeftijdsgenoten uit Noord-Macedonië en India. Naast de toetsen hebben we spelletjes gespeeld en zijn we de bergen in geweest met een kabelbaan. Ook hebben we nog gekajakt. Het was leuk om op deze manier te kunnen ontspannen.”
En tussendoor moest er natuurlijk ook nog serieus gepresteerd worden. Welke proeven kregen jullie in Colombia voor de kiezen?
“Het begon met een uitdagende praktijkopdracht die draaide om thermodynamica: het gedrag van een gas in een afgesloten ruimte. We moesten door nauwkeurige metingen van druk, volume en temperatuur de waarde van een fundamentele natuurkundige constante, de gasconstante, zien te bepalen. Juist omdat gassen zich onder invloed van temperatuur heel specifiek gedragen, luistert zo’n meting heel nauw. Twee dagen later volgde de theorietoets. Een vraag die ik zelf erg leuk vond, ging over cryogene natuurkunde: hoe je met behulp van sterke magneetvelden atomen zo ver kunt afremmen dat je materie kunt afkoelen tot vlak boven het absolute nulpunt. Dat proces heet adiabatische demagnetisatie. Dit vond ik een hele leuke opdracht.”
Hoe gingen de toetsen voor jouw gevoel?
“Mwah. Ik moet eerlijk bekennen dat ik me niet optimaal had voorbereid. Dat kwam enerzijds omdat ik in dezelfde periode op vakantie ben geweest. Daarnaast speelde ook mijn mindset mee: mijn ultieme doel was simpelweg ‘deelnemen’ aan deze internationale olympiade. Toen ik eenmaal hoorde dat ik bij de selectie van vijf zat, was mijn missie eigenlijk al geslaagd. Achteraf gezien lag het praktijkexperiment me erg goed, maar had ik op de theorie wellicht nog iets beter kunnen scoren. Dat ik dan alsnog met een eervolle vermelding naar huis mag gaan: echt ontzettend gaaf.”
“Deze zomer ga ik me richten op hobby’s waar ik het laatste jaar wat minder tijd voor had”
Een opleiding op een gymnasium is al pittig genoeg. Is zo’n olympiade ernaast niet heel zwaar?
“Wat heel fijn was, is dat er in januari bij de eerste schooltoets nog dertig andere schoolgenoten meededen. Dat zorgde voor een goed gevoel dat klaarblijkelijk veel meer jonge mensen natuurkunde een heel mooi vak vinden. Onze docenten stimuleren dit ook, omdat zo’n olympiade je een prachtige verdieping biedt die je in de normale lessen niet krijgt. Maar je hebt gelijk, het eindexamenjaar is niet een makkelijk jaar. Om een voorbeeld te geven: op de dag voor de reis naar Colombia had ik mijn diploma-uitreiking. Het paste allemaal net.”
Terwijl heel Nederland al met de voeten in het zand van de zomervakantie geniet, verdedigde jij in Colombia nog de clubkleuren van het WLG…
“Haha, ja. Toen ik afgelopen week terugkwam in Nederland, besefte ik pas dat iedereen inderdaad al vakantie heeft. Maar het was een fantastische afsluiting van mijn middelbare schooltijd. Ik kijk terug op geweldige jaren op het WLG. Al ben ik nu ook wel even helemaal klaar met natuurkunde en wil ik de komende tijd ook even geen BiNaS zien. Deze zomer ga ik me richten op sport en muziek; hobby’s waar het afgelopen jaar door alle drukte niet altijd alle tijd voor was. En over die ‘last man standing’ gesproken: die eer heb ik trouwens niet, hoor! Mijn jaargenoten Fosse en Daniël zijn op dit moment nog op pad om deel te nemen aan hun internationale olympiades.”
Tot slot. Iemand die zoveel passie voor natuurkunde heeft, die zal vast een natuurkundige opleiding gaan volgen?
“Zeker! Dan begin ik aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) aan de bachelor Natuurkunde. Ik heb nog geen specifieke richting gekozen. Ik wil de studie eerst heel breed aanvliegen en gaandeweg ontdekken waar mijn grootste interesses liggen.”
