Ineke van Gent wordt door GroenLinks-PvdA voorgedragen als verkenner voor de nieuw te vormen coalitie in de gemeente Groningen. Van Gent, die tot voor kort burgemeester was op Schiermonnikoog, vervulde deze rol ook al na de herindeling met Haren en Ten Boer.
Donderdagavond vond op het Stadhuis een duidingsgesprek plaats. Alle dertien partijen die de komende vier jaar in de gemeenteraad vertegenwoordigd zijn, kregen de mogelijkheid om terug te blikken op de campagne, te reflecteren op de verkiezingsuitslag en een opdracht mee te geven aan de verkenner. Uit de bijdragen bleek dat diverse partijen coalitieambities hebben, dat D66 zich samen met GroenLinks-PvdA als het ‘motorblok’ ziet en dat de huidige coalitiepartijen graag op de huidige voet verdergaan.
Tekst gaat verder onder het kader en de foto:
Wie is Ineke van Gent?
Ineke van Gent werd geboren in 1957 in Arnhem. Ze begon haar carrière in de jaren tachtig als raadslid en later als fractievoorzitter van GroenLinks in Groningen. Na een periode als districtshoofd bij FNV Noord, was ze veertien jaar lang (1998-2012) een markant gezicht in de Tweede Kamer voor GroenLinks.
Na haar tijd in Den Haag was ze werkzaam als regiodirecteur bij de NS, waarna ze in 2017 werd benoemd tot burgemeester van Schiermonnikoog. Op 31 december trad Van Gent als burgemeester af. Vanaf 1 januari is ze bestuurder van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Van Gent is geen onbekende in het formatieproces: ook na de herindeling van Groningen met Haren en Ten Boer in 2018 begeleidde zij als informateur de zoektocht naar een stabiele coalitie.
GroenLinks-PvdA: “Een grote verantwoordelijkheid”
“Ik wil alle partijen die zetels en stemmen gewonnen hebben feliciteren”, beet lijsttrekker Rik van Niejenhuis van GroenLinks-PvdA het spits af. “Het is als inwoner een grote eer om democratisch gekozen te worden als raadslid, maar het brengt ook een grote verantwoordelijkheid met zich mee.”
Van Niejenhuis vervolgde: “Met elkaar wonen we in een geweldige gemeente waarbij we elkaar kennen, aan elkaar denken en waar de overheid keihard werkt zodat iedereen mee kan doen. Het kan ons iets schelen. Wij zien de vraagstukken en de collectieve verantwoordelijkheid op het gebied van woningtekort, dakloosheid en armoede; zaken die we nu moeten oppakken om de toekomst niet uit het oog te verliezen.” Hij benadrukte de positieve toon in de raad: “Ondanks dat we van mening verschillen, zijn we constructief en stappen we over de lijnen van oppositie en coalitie heen.” Hoewel de opkomst bij de verkiezingen hoger was, sprak Van Niejenhuis zijn zorgen uit over de groep die niet stemde: “Daar hebben we echt nog wat te doen.”
D66: Motorblok en de ‘luiken openen’
D66 werd met zes zetels de tweede partij. Jim Lo-A-Njoe: “De kiezer heeft een duidelijke boodschap gegeven. GroenLinks-PvdA heeft twee zetels verloren, maar is nog altijd een hele grote partij. De huidige coalitie (GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren, SP en ChristenUnie) is echter haar meerderheid kwijt. Dat is een signaal waarbij D66 klaarstaat om verantwoordelijkheid te nemen. Een logisch vertrekpunt is om samen met GroenLinks-PvdA een motorblok te vormen, waar vervolgens nog twee partijen aan toegevoegd kunnen worden.”
Zijn opdracht aan de verkenner: “Onderzoek op basis van dit motorblok hoe er een stabiel, progressief en toekomstgericht gemeentebestuur gevormd kan worden, waarbij de uitgangspunten vóór de poppetjes gaan.” D66 benoemde de grote uitdagingen op het gebied van wonen, economie en duurzaamheid, maar pleitte ook voor een open bestuursstijl: “Bewoners voelen zich niet altijd gehoord. Het is belangrijk dat de luiken van het Stadhuis weer opengaan en we inwoners aan de voorkant betrekken bij beslissingen.”
VVD: Tijd voor andere richting
De VVD groeide van drie naar vier zetels en ziet een rol voor zichzelf in de coalitie. Lijsttrekker Rik Heiner: “We zijn de derde partij geworden en hebben voor het eerst sinds 2010 weer meer dan 10.000 stemmen gehaald. Op straat horen wij dat het tijd is voor een andere richting; de huidige coalitie is 4.000 stemmen kwijtgeraakt.”
Volgens Heiner moet er in de nieuwe koers meer ruimte komen voor ondernemers die op zondagochtend hun deuren willen openen, moet de reclamebelasting van tafel en moet er worden ingezet op een veiliger Groningen. “Groningen verdient een college dat volgens ons uit maximaal zeven wethouders moet bestaan, dat meer inwoners vertegenwoordigt, maar ook een oppositie op zowel links als rechts heeft die de coalitie controleert. Het gaat om het hervinden van de juiste balans, zeker nu er zware tijden voor de deur staan en het financiële beeld niet rooskleurig is.” De VVD hoopt op een akkoord waarin alle partijen iets van zichzelf terug kunnen vinden, waardoor ook een grote groep inwoners zichzelf in de plannen kan herkennen. “Ons lijkt een motorblok van GroenLinks-PvdA met D66 logisch. De verkenner kan kijken wie daar verder bij aan kan sluiten.”
Partij voor de Dieren: “Doorgaan op de huidige weg”
De Partij voor de Dieren bleef stabiel op vier zetels. Lijsttrekker Janette Bosma verwees in haar bijdrage naar het alarmerende klimaatrapport van de VN: “De aarde hield nog nooit zoveel warmte vast als afgelopen jaar. Alle seinen staan op rood. Dat raakt ook onze inwoners: hittestress neemt toe en schoon drinkwater wordt schaarser. Het is vijf over twaalf. De kiezer vraagt om groene en sociale politiek. Wij willen doorgaan op de weg die de huidige coalitie is ingeslagen en radicale vergroening als eerste prioriteit stellen.” Op de vraag van D66 of zij het voorgestelde motorblok ziet zitten, antwoordde Bosma: “Wij willen een zo groen en sociaal mogelijk college.”
Groei bij Student & Stad en CDA
Student & Stad kreeg bijna tweeduizend stemmen extra en miste nipt een vierde zetel. Wieke van Heteren: “We zijn opnieuw gegroeid, maar we zien ook dat ruim veertig procent van de inwoners niet is gaan stemmen. Daar ligt een opdracht voor ons allemaal.” De partij wil bouwen aan een toekomstbestendige gemeente met aandacht voor de mentale gezondheid en het perspectief van jongeren. “Wij roepen de verkenner op tot een open proces en staan open voor samenwerking.”
Het CDA groeide van twee naar drie zetels. Jalt de Haan herinnerde aan de ochtend van de verkiezingsdag, toen alle partijen gezamenlijk op de foto gingen bij het Groninger Museum: “Een feest van de democratie.” Hij noemde dit een belangrijke boodschap in een tijd waarin politici vaker met haat te maken krijgen. Volgens De Haan ligt er een grote verantwoordelijkheid bij GroenLinks-PvdA om een stabiele coalitie te vormen: “De samenleving heeft behoefte aan verbinding. Wij kiezen voor een koers die eerlijk is en waarin ruimte is voor ontmoeting. Wij zijn bereid om bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen.”
Stadspartij 100% voor Groningen: “Groningen wil vooruit”
Stadspartij 100% voor Groningen verloor een zetel (van vier naar drie). Yaneth Menger: “De uitslag laat zien dat Groningen vooruit wil, maar niet vanuit één richting. De stad en dorpen vragen om een bestuur dat breder is en samenwerkt. Als we vasthouden aan wat we hadden, leidt dat tot een verdere kloof met de inwoner.” Zij stelde voor om niet één lijn dominant te laten zijn, maar te bouwen aan een bestuur dat beweegt richting het midden. “GroenLinks-PvdA brengt ambitie, D66 balans, en partijen als VVD en CDA worden gedragen door een brede groep inwoners. Daar ontbreekt nog de lokale verankering: en daar zien wij een rol, niet als tegenkracht maar als aanvulling.”
SP: “Jarenlang liberaal beleid heeft diepe sporen achtergelaten”
Ook de SP ging van vier naar drie zetels. Hans de Waard benadrukte dat de SP juist goed scoorde in buurten waar de opkomst laag was. Hij blikte trots terug op de afgelopen vier jaar in de coalitie: “We hebben ICT deels weer in eigen hand genomen en de wijkvernieuwing heeft gestalte gekregen. Dat werk is nog niet klaar. Jarenlang liberaal beleid heeft diepe sporen nagelaten en de naderende energiecrisis en donkere financiële wolken vragen om een stabiele coalitie die armoede aanpakt. Wij staan open voor gesprekken.”
Tekst gaat verder onder de foto:
ChristenUnie: “Meerderheid heeft gekozen voor sociaal en groen”
De ChristenUnie blijft stabiel op twee zetels. Peter Rebergen memoreerde de prettige sfeer op de verkiezingsochtend waarbij alle partijen gezamenlijk stonden te flyeren bij het Groninger Museum: “Je kon een compleet ontbijt scoren: koffie van GroenLinks-PvdA, stroopwafels van het CDA, croissants van D66 en zelfs schuursponsjes van de SP.” De ChristenUnie deelde zelf ontbijtkoek uit. Rebergen benadrukte dat de debatten in de dorpen en wijken de politiek dichter bij de inwoners heeft gebracht, maar dat het opkomstcijfer nog altijd te laag is. “De meerderheid heeft gekozen voor sociaal en groen. Op deze voet kunnen we doorgaan, met oog voor de mensen die het moeilijk hebben.”
Forum voor Democratie: “Goede voorstellen zullen wij steunen”
Forum voor Democratie treedt met één zetel voor het eerst toe tot de Groningse raad. Anna Westerhof: “Vier jaar geleden lukte het net niet, maar nu is het wel gelukt om hier plaats te mogen nemen. Dat brengt een grote verantwoordelijkheid met zich mee die wij heel serieus nemen.” Westerhof benadrukte dat de partij zich niet blind zal staren op politieke kleur: “In de aanstaande raadsperiode zullen wij goede voorstellen steunen, ongeacht wie de afzender is. Wij zijn voorstander van een sterke lokale democratie en het behoud van de leefbaarheid. Groningen moet haar eigen karakter en identiteit behouden; vanuit die gedachte willen wij ons de komende jaren constructief gaan inzetten.”
Partij voor het Noorden: “We moeten ervoor waken dat we inwoners pas ontmoeten in de rechtbank“
De Partij voor het Noorden verloor een zetel, maar Leendert van der Laan greep het duidingsgesprek aan om een fundamenteel punt te maken over de bestuurscultuur. “In de Kieswet komt het woord ‘partijen’ niet voor; het gaat om personen. Mijn partij vindt dat essentieel: het gaat om de mensen die zich niet gehoord voelen.” Van der Laan uitte kritiek op het gebrek aan dualisme de afgelopen jaren: “Wat ik gemist heb, is dat het in de coalitie ook wel wat kritischer mag zijn. Oppositie voeren in je eigen coalitie is soms ontzettend leuk.” Hij waarschuwde de nieuwe coalitie om geen verstikkend verbond te sluiten: “Ga niet constant in onderling overleg, maar ga in gesprek met de bewoners. Het is prima als het intern eens botst en er verdeeld gestemd wordt.” Ook uitte hij een scherpe waarschuwing over participatie: “We moeten ervoor waken dat we inwoners pas ontmoeten in de rechtbank. Als dat gebeurt, is dat een verlies voor ons allen.”
PVV: “Groningen is niet alleen de gemeente van linkse studenten en yuppen”
De PVV groeide in stemmen, maar bleef op één zetel staan. Kelly Blauw sprak van een “duidelijk signaal voor verandering” en wees op de twintig procent van de kiezers die is afgehaakt. “Groningen is in beweging. In wijken als Beijum en Vinkhuizen zien we een duidelijk patroon: er zijn grote zorgen over onveiligheid, overlast en woningdruk. Juist daar scoren wij goed.” Volgens Blauw is het huidige beleid beschadigd door plannen die er “doorheen worden gedrukt”, waarbij participatie pas achteraf plaatsvindt. “Groningen is niet alleen de gemeente van linkse studenten en yuppen. Voor de inwoners die zich lang genegeerd hebben gevoeld, gaan wij keihard strijden.” De PVV gaf de verkenner drie speerpunten mee: veiligheid en leefbaarheid, het verbeteren van de wijken en een harde aanpak van overlast, aangevuld met de roep om een bindend referendum.
Volt: grensoverschrijdende kracht
Volt is eveneens een nieuwkomer in de raad. Lijsttrekker Robin Twickler: “Wij hebben het vertrouwen van de kiezer gekregen en wij gaan het anders doen.” Volt wil de grensoverschrijdende kracht van de partij benutten: “Wij zijn actief in 32 landen. Vorige week traden we in negen Duitse gemeenten toe tot het bestuur. Heb je ideeën over het nachtleven? Dan kunnen wij sparren met onze collega’s in Berlijn.” Volt gaf de verkenner de opdracht mee om jongeren en de nachtcultuur een stem te geven aan de formatietafel: “Ons concrete voorstel is om de kinder- en nachtburgemeester een rol te geven bij dit proces.”
Ineke van Gent als verkenner
Rik van Niejenhuis van GroenLinks-PvdA concludeerde de avond met de officiële voordracht van Ineke van Gent. “Ze is kordaat, warm en verbindend.” Van Gent zal de komende weken met alle partijen in gesprek gaan. Van Niejenhuis was echter ook duidelijk: “Partijen die een rol in de coalitie ambiëren, moeten ook verantwoordelijkheid nemen voor de financieel moeilijke keuzes die eraan komen. Het is belangrijk om het hoofd koel en het hart warm te houden.”
De definitieve opdracht aan de verkenner wordt de komende dagen geformuleerd en wordt op 1 april, tijdens de installatie van de nieuwe raad, voorgelegd en vervolgens overhandigd aan Van Gent.
