Na een bijna drie maanden durend en intensief restauratieproces is het schilderij Lentetuin, de pastorietuin van Nuenen van Vincent van Gogh vanaf dinsdag voor het eerst weer in het Groninger Museum. Tijdens het herstel van het werk, dat beschadigd raakte na de diefstal in 2020, ontdekte restaurator Marjan de Visser een aantal nieuwe ontdekkingen. De Visser constateerde onder meer dat een amateurschilder details had toegevoegd, die Van Gogh nooit zou hebben geschilderd.
Lentetuin, de pastorietuin van Nuenen kwam in 1962 in handen van het Groninger Museum. Het museum leende het in 2020 uit aan het museum Singer in Laren, waar het in maart van datzelfde jaar werd gestolen. Dankzij kunstdetective Arthur Brand kwam het werk in 2023 weer boven water, maar bleek wel beschadigd te zijn. Na de diefstal was Lentetuin, de pastorietuin van Nuenen sinds begin 2024 weer in het Groninger Museum te zien voor het publiek, maar nog wel zonder de nodige restauratie aan het werk. Restaurator Marjan de Visser kreeg daarom drie maanden geleden de opdracht het werk te restaureren.
‘Verbeterde’ amateurschilder deze Van Gogh voor de verkoop?
Tijdens eerder onderzoek naar het werk constateerde De Visser al dat Van Gogh het werk startte als Wintertuin in 1883, maar dat het uiteindelijk een Lentetuin werd in het voorjaar van 1884. Maar niet alleen Van Gogh zelf besloot het werk aan te passen, zo blijkt nu: het in detail aangebrachte gezicht van de afgebeelde vrouw is niet door Van Gogh geschilderd in 1884. Dit werd mogelijk in 1903 toegevoegd door een amateurschilder, vermoedelijk ter voorbereiding op een verkooptentoonstelling bij een Rotterdamse galerie. Volgens De Visser is het goed mogelijk dat dit werd gedaan om het werk aantrekkelijker te maken voor de verkoop, iets wat in die tijd vaker gebeurde.
Maar Lentetuin ziet er nu weer precies zo uit zoals Van Gogh het werk zelf schilderde, want De Visser haalde de details in het gezicht van de vrouw eruit. “Met grote nauwkeurigheid en precisie naar de hedendaagse praktijk van restaureren”, stelt het Groninger Museum. Grondig materiaal- en techniekonderzoek en tests gingen daaraan vooraf. Dat was nodig, omdat het schilderij kwetsbaar is en niet elke methode hetzelfde resultaat geeft. Een moeilijk proces, want De Visser vond op grote delen van de originele verflagen een gedegradeerde vernis en olieverflaag en een laag zinkzeep. Dat bemoeilijkte het onderscheiden van de originele verf van Van Gogh en deze latere toevoegingen.
“In sommige gevallen lagen de toevoegingen tijdelijk zo dicht bij de originele verf, dat het verschil nauwelijks zichtbaar was”, stelt het museum over de restauratie. “Kenmerken zoals dikke verflagen, verf die over een barst is aangebracht, bruine pigmenten, een donkerpaarse kleur onder UV-licht wijzen op overschilderingen. Mede door middel van diverse materiaalanalyse, onderzoek van Van Goghs brieven en publicaties konden de overschilderingen worden geïdentificeerd.”
Zoek de verschillen
Vanaf dinsdag is de gerestaureerde Lentetuin weer te zien in het Groninger Museum. Er komt een digitaal scherm naast het schilderij, waarop bezoekers foto’s van voor en na de restauratie kunnen bestuderen en zo de verschillen kunnen ontdekken.
