De gemeente Groningen beloofde bij de presentatie van het coalitieakkoord om in vier jaar tijd zesduizend nieuwbouwwoningen te realiseren; het werden er 4.100. De gemeente noemt dit resultaat onvoldoende en wijst naar stijgende prijzen en complexe regelgeving. Maar is dat het hele verhaal? Of speelt er meer?
“Het is het mooiste werk dat er is”, vertelt Albert-Jan Ridder. Ridder heeft in Thesinge een eigen timmerbedrijf. “Of het nu stormt of regent, ik ga elke dag met plezier naar mijn werk. Maar er is wel iets aan de hand in de bouwwereld. Voor kleine bedrijven wordt het door alle regels en eisen steeds moeilijker om te blijven bestaan. Als je ziet hoeveel zzp’ers en kleine bouw- en timmerbedrijven de afgelopen jaren zijn gestopt: dat zijn er heel veel. Wat overblijft zijn grote bedrijven die alleen tijdens kantooruren geopend zijn. De timmerman om de hoek verdwijnt. Terwijl dat vaak de vakman is die in het holst van de nacht even dakpannen komt vervangen na een storm. Dat die bedrijfjes verdwijnen, is één van de redenen waarom het met de woningbouw niet opschiet. Dat durf ik wel te zeggen.”
Gemeentelijke ambities
Samen met andere regionale- en streekomroepen en de NOS onderzocht OOG de nieuwbouwambities en realisatiecijfers van alle Nederlandse gemeenten. In Groningen was de ambitie om jaarlijks 1.500 woningen op te leveren, maar dat doel werd niet gehaald. “Tussen 1 januari 2022 en 31 december 2025 zijn er 4.100 nieuwbouwwoningen gerealiseerd”, aldus een woordvoerder van de gemeente. “De totale woningvoorraad groeide sterker, met 5.110 woningen, omdat we ook elders capaciteit hebben toegevoegd, zoals woningen in bestaande panden. Wat we de afgelopen jaren bereikt hebben, beschouwen we als onvoldoende.”
Landelijk is het beeld vergelijkbaar. Van de 357.000 geplande woningen voor de periode 2022-2026 zijn er 264.000 daadwerkelijk gebouwd; een realisatiegraad van 74 procent. Met de gemeenteraadsverkiezingen over precies twee weken is het woningtekort opnieuw een centraal campagnethema. Vier jaar geleden was dat niet anders: destijds spraken bijna alle nieuwe gemeentebesturen de ambitie uit om fors te bouwen, vastgelegd in coalitieakkoorden of specifieke woonvisies.
Opvallend zijn de regionale verschillen: de provincie Fryslân scoort met een realisatiegraad van 93,5 procent het beste. Groningen staat met 75,4 procent op de negende plaats, terwijl Noord-Holland met 65,9 procent de rij sluit.
“Geen seconde spijt gehad om voor mezelf te beginnen”
Ondertussen begint in Thesinge elke werkdag om 07.00 uur: “We beginnen elke dag met een kop koffie in de kantine in onze werkplaats. Daarna gaat iedereen aan de slag.” Ridder, die in zijn eigen dorp Appie wordt genoemd, begon in 2012 voor zichzelf nadat hij in de jaren daarvoor bij een gerenommeerd bouwbedrijf werkte. Het timmerbedrijf runt hij samen met zijn vrouw. “Mijn vrouw is verantwoordelijk voor de financiële kant; ik doe de offertes en de praktijk. Die constructie werkt ontzettend goed. Ik heb geen seconde spijt gehad van het besluit om voor mezelf te beginnen.”
Inmiddels heeft Ridder drie mensen in dienst die via een payrollsysteem bij hem werken. Het werkterrein is divers. “Onze opdrachten bevinden zich voornamelijk in het dorp en in Garmerwolde. Buiten de provincie komen we nauwelijks. Wel heb ik een vaste klant in Wijster. Hij heeft jaren geleden een grote boerderij gekocht die daarvoor in gebruik was voor gehandicaptenzorg. Daar hebben we drie appartementen in gemaakt.” Maar of dat nu de mooiste klus was? “Ik heb zoveel mooie dingen gedaan. Hier in Thesinge heb ik een klant die op een monumentale boerderij woont. Daar hebben we kamers verbouwd. De houten blinden, het lijstwerk en de inbouwkasten hebben we toen allemaal zelf gemaakt. Het was heel bewerkelijk, maar het was een hele mooie klus.”
Baarhuisje
Op dit moment is Ridder bezig met een bijzondere klus op het kerkhof in Thesinge. “We gaan een baarhuisje bouwen precies op de manier zoals het vroeger ook is gebouwd. Baarhuisjes vind je nog op veel kerkhoven. Het is de plek waar vroeger het lichaam van een overledene gedurende enkele dagen bewaard werd tot aan de begrafenis. Het oude baarhuisje was af en dit slopen we nu. Daarna gaan we het precies zo maken zoals het vroeger ook was. Bouwen in oude stijl dus.”
Het bedrijf van Ridder richt zich op renovatie-, restauratie- en monumentaal werk. “We zijn een allround timmerbedrijf. Van de werkzaamheden doen we 95 procent zelf. Dus het maken van de kozijnen en het houtwerk van oude ramen, dat doen we zelf. Maar ook houtwerk dat als versiering wordt gebruikt. Alleen voor het stucadoorwerk roepen we de hulp in van een ander bedrijf.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding:
Bouwsector in zwaar weer
Maar ondertussen is er wel iets aan de hand in de bouwsector. De gemeente Groningen verklaart het niet halen van de bouwambities door een samenloop van factoren: “De bouwsector kampt al enige tijd met stijgende prijzen van (bouw)materialen en grondstoffen. Ook arbeid is duurder geworden. Hierdoor staat de financiële haalbaarheid onder druk. Daarnaast zijn er vele kwaliteitseisen en -ambities waardoor betaalbaar bouwen steeds lastiger wordt. Tot slot merken we dat ook bezwaar en beroep steeds vaker tot vertraging leidt.” Dit beeld wordt bevestigd door het landelijke onderzoek: meer dan tachtig gemeenten ervaren vertraging door bezwaarprocedures van omwonenden. Ook stikstofproblematiek en netcongestie (een gebrek aan ruimte op het elektriciteitsnet) worden landelijk als grote obstakels genoemd.
Hoe kijkt Ridder naar deze problemen? “In dertig jaar is er veel veranderd. Het is chaotischer en minder relaxt geworden. De druk van klanten is hoger; ze hebben minder geduld. Wil iemand een nieuw dak? Dan moet de offerte het liefst de volgende dag op de mat liggen. Dat lukt simpelweg niet. Door mijn volle agenda kan ik die snelheid niet bieden.”
Ridder wijst ook op de fors gestegen kosten: “Over de hele linie is het werk duurder geworden. De basis daarvoor ligt in de coronaperiode, toen lockdowns de levering van materialen verstoorden. Daar kwam de oorlog in Oekraïne overheen, maar ook kleine incidenten hakten erin. Neem het containerschip Ever Given, dat in 2021 zes dagen het Suezkanaal blokkeerde. Eén schip, maar de prijzen schoten omhoog, en daarna zijn ze nooit meer gezakt.”
Het verschil met 2012 is dan ook groot: “Voor wat je toen wilde realiseren, betaal je nu vele malen meer. En om dan terug te komen bij de mensen: die schrikken wel eens van de offertes. Die denken: zo, die man wil snel rijk worden. Maar dat is niet zo. Wat wij maken, dat is vakmanschap. We maken alles met de hand, dat kost veel tijd. En ja, ik schrik ook wel eens van de offertes die we moeten versturen. Maar ik moet toch ook kunnen eten?”
“Regels maken het werk onbetaalbaar”
En dat is niet het enige: “De regelgeving”, verzucht Ridder. “Vroeger repareerde je een schoorsteen simpelweg vanaf het dak. Nu zijn de eisen veel strenger; je moet gezekerd zijn en vanuit een hoogwerker werken. Zo’n ding kost driehonderd euro per dag. Bedenk dat je gemiddeld met zo’n klus een week bezig bent. Je hebt het over forse, extra kosten. De combinatie van regels, eisen en verzekeringen maakt het werk voor de klant onbetaalbaar.”
Ondertussen kan de gemeente er zelf ook wat van: “Kijk naar de emissiezone in de Groningse binnenstad. Ik heb geen elektrische bus. Het gevolg is dat ik niet meer in de binnenstad kom. Die klussen accepteer ik niet. En dan kun je heel makkelijk zeggen: dan schaf je toch een elektrische bus aan? Maar dat is geen optie: ik werk met zware apparatuur. Zo’n elektrisch busje trekt dat niet. Over zulke dingen wordt bij de invoering helemaal niet nagedacht.”
Het gevolg is dat door de regels het werk ingewikkelder en moeilijker is gemaakt. “Kijk naar de bouw- en timmeropleidingen. Het aantal studenten daar houdt niet over. Ondertussen lopen de kosten op en wordt de regelgeving strenger. Met als gevolg dat veel kleine bedrijven verdwijnen. Zij zien geen toekomst meer. Wat overblijft zijn de grote, logge bedrijven. De oplossing? Bescherm de kleine en middelgrote bedrijven. Maak het hen niet onnodig ingewikkeld met regels. Koester de dorpstimmerman; die heeft korte lijntjes en staat bij een zware storm tenminste wel voor je klaar.”
Verantwoording
De regionale- en streekomroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland welke nieuwbouwambitie is opgeschreven in de coalitieakkoorden van 2022 en wat er in vier jaar tijd feitelijk is gebouwd. We kregen antwoord van 280 gemeenten, een respons van 82%. De cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op die respons. 167 gemeenten hebben zelf een ambitie geformuleerd voor de periode 2022-2026. Voor 90 gemeenten konden die afgeleid worden uit hun ambities voor andere perioden (meestal het tijdvak 2022-2030). 23 gemeenten hebben geen ambitie geformuleerd en die is ook niet op een andere wijze te berekenen.
