Meedoen in de strijd om Groningen de Culturele Hoofdstad van Europa te laten zijn, biedt grote kansen voor de stad en de regio, maar zorgt tegelijk voor grote financiële en organisatorische risico’s. Dat stelt Carolien Gehrels (de oud-wethouder in Amsterdam) in haar onderzoek voor de gemeenteraad en de provinciale staten naar de kansen en risico’s van een dergelijke kandidaatstelling.
Het gemeentebestuur van Stad en het provinciaal college gaven Gehrels in februari de opdracht onderzoek te doen naar een mogelijke kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa 2033. De titel ‘Culturele Hoofdstad van Europa’ wordt sinds 1985 jaarlijks toegekend aan twee Europese steden en is bedoeld om de cultuur, internationale samenwerking en stedelijke vernieuwing aan te jaren.
‘Titel goed benutten’
Volgens Gehrels heeft het merendeel van de Europese Culturele Hoofdsteden baat gehad bij de titel: “Voor wie de titel goed benut is de impact groot: een structureel effect op vrijetijdseconomie, stimulering van ruimtelijke ontwikkeling en transformatie van economie en identiteit. Ook versterkt de titel zowel de samenwerking van stad en regio als het gemeenschapsgevoel.”
Maar het is ook een minderheid van steden die het niet goed hebben aangepakt of waar de titel gewoon niet nuttig is geweest, aldus Gehrels. Tegenvallende bezoekersaantallen, budgetoverschrijding en infrastructuur waar na korte tijd niks meer mee gebeurt. Groningen moet ook rekening houden met onvoorziene problemen van buitenaf die het project kunnen verstoren, waaronder politieke veranderingen en pech (corona).
Kosten: tot honderd miljoen euro
Daarnaast moeten provincie en gemeente rekening houden met flinke bedragen. Het totale traject (kandidaatstelling en titel) vraagt voor Groningen een budget van vijftig tot honderd miljoen euro. Het Rijk en de EU zullen een duit in het zakje doen, maar het gros moet worden opgehoest door bedrijven, instellingen en de twee overheden. Alleen al het maken van een bidbook kost enkele miljoenen.
Alleen al het maken van een bidbook zou Groningen wat op kunnen leveren, concludeert Gehrels: het versterken van de sociale cohesie en culturele identiteit, het aanjagen van de economische doelstellingen vanuit Nij Begun, investeringen in de openbare ruimte en meer aandacht voor de culturele sector. cultureel kunnen profiel en infrastructuur worden versterkt.
Hoeveel de kandidaatstelling of de uiteindelijke verkiezing in harde euro’s oplevert ten opzichte van de investering, kan Gehrels niet precies zeggen. Maar Leeuwarden-Fryslan 2018 kostte acht jaar terug in totaal 72 miljoen euro en leverde de stad en de provincie tussen de 230 en 320 miljoen euro op.
‘Kom met een goed verhaal’
Ook zijn er andere risico’s. Zo kan het zijn dat de titel niet wordt binnengehaald of dat het minder oplevert dan verwacht. Eerdere Europese culturele hoofdsteden laten zien dat de resultaten sterk verschillen: soms levert het veel op, soms minder. Maar Gehrels benadrukt dat daarom vooral een goed verhaal belangrijk is.
“De kern is Groningen weer positief op de kaart zetten door eigen verdiensten, in plaats van door het compenseren van de gevolgen van de gaswinning en de aardbeving. Het risico is dat het niet genoeg oplevert of dat mensen het niet zien en merken. Het is een voorwaarde dat stad en ommeland verbonden zijn.”
Staten en gemeenteraad aan zet
Met de uitkomsten van de verkenning van Gehrels zijn nu de Staten en de gemeenteraad aan zet. De gemeenteraad heeft nog geen cent opzij gezet voor een eventuele kandidaatstelling. “Ook gezien de bezuinigingen die door het Rijk richting gemeenten zijn ingezet, vraagt dit een bredere afweging”, aldus het gemeentebestuur. In het voorjaarsdebat wil het college de uitkomsten bespreken.
